Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gezocht: theaterpubliek voor de hardwerkende promovendus

Home

Harmen van Dijk

© REUTERS

Frustrerend: na jaren hard werken zijn er maar een paar mensen die van jouw promotie weten. Sommige promovendi zoeken daarom letterlijk het podium op - ze gaan het theater in. 

De wetenschap heeft al enige tijd geleden haar stoffige jas uitgetrokken, dankzij aansprekende slimmeriken als Robbert Dijkgraaf en Ionica Smeets die onderhoudende tv-colleges kunnen geven. Maar is wetenschap ook klaar voor het theater, de echte spotlights? Zelfs dat, bewijzen Suzanne Streefland en René Broeders. Ze staan aan het begin van het derde seizoen van de Science Battle, een door hen bedachte reizende theatershow waarin elke avond vier promovendi vertellen over hun onderzoek en het publiek een winnaar kiest.

Lees verder na de advertentie

Streefland werkte als regisseur bij radiozender BNR, waar vaak wetenschappers als deskundigen aanschoven. “Ik merkte dat ze ontzettend interessante verhalen hadden, maar dat ze vaak moeite hadden om tot de kern te komen in de paar minuten die je in zo’n programma hebt. Dat vond ik zo jammer.” Van een vorige werkplek kende ze Broeders, die in Berlijn een theatershow had gezien over wetenschap; Science Slam. En ook al vonden ze dat te cabaretesk en te weinig inhoudelijk, het was een goed idee waar ze hun eigen draai aan gaven.

“Het begon met een groepje van vijf promovendi die we via via hadden gevonden. We kozen voor promovendi omdat zij tussen student en wetenschapper in zitten en nog een beetje kneedbaar zijn”, zegt Streefland. “Nu hebben we een pool van 45 deelnemers - en een wachtlijst.” Ze willen dus graag het toneel op, die jonge wetenschappers. Maar zijn ze er allemaal geschikt voor? Streefland denkt dat 99 procent het kan, maar wel pas na een gedegen cursus. Want het mogen geen hoorcolleges worden, de tien minuten waarin de promovendi over hun onderzoek vertellen, maar levendig, interactief theater. Het publiek en de collega’s stellen vragen - ‘de kutvraag’ is een belangrijk onderdeel van de avond - en er mag gelachen worden. De winnaar krijgt een pot met hersens op sterk water.

Een van de promovendi is Eline van der Kruk, de eerste sportingenieur van Nederland. Ze heeft al in vijftien voorstellingen van de Science Battle haar verhaal verteld. En ook al heeft ze maar twee keer gewonnen - ‘ik word altijd tweede’ - is ze nog steeds enthousiast. Waarom? “Ik heb vier jaar gewerkt en uiteindelijk gaan maar een paar mensen het onderzoek lezen. Het is dus heel fijn om een groter publiek te vertellen waarmee je bezig bent.” Eline heeft een dankbaar onderwerp: haar onderzoek gaat ervoor zorgen dat Nederlandse schaatsers nog harder gaan schaatsen. “Ik maak dynamische modellen van het menselijk lichaam om de beweging te optimaliseren. Die kennis is ook bruikbaar bij revalidatie en spierziektes. Ik neem altijd mijn geïnstrumentaliseerde schaats mee die afzetkracht en -richting kan meten. Die gegevens worden verzonden naar een smartglass die de schaatser op heeft. Zo kan hij binnenkort de optimale beweging oefenen die ik met een computermodel heb ontwikkeld.”

Tekst gaat verder na de foto 

Eline van der Kruk (28) is sportingenieur en onderzoekt aan de TU Delft hoe Nederlandse topschaatsers nog sneller kunnen worden. © Science battle

“Het helpt altijd als de promovendi een apparaat of instrument mee kunnen nemen op het podium”, zegt Streefland. “Dat spreekt het publiek erg aan. Daarom hebben bèta’s het op het podium vaak makkelijker dan alfa’s.” Dat beaamt Watse Sybesma, die in juni gepromoveerd is. Hij kijkt wiskundig naar een snijvlak tussen de theorie van de kwantummechanica en de relativiteitstheorie. Dat biedt, naast allerlei andere theoretische toeters en bellen, wellicht houvast voor het maken van supergeleiders - materialen zonder weerstand. En daar kan hij, geloof het of niet, heel aanstekelijk over vertellen.

Tekst gaat verder na de foto

Watse Sybesma (28) is net gepromoveerd aan de Universiteit van Utrecht op zijn onderzoek ‘van Lifshitz zwarte gaten tot kwantumkritische materialen’. © Science battle

“Ik wil graag kennis delen met mensen die daarin geïnteresseerd zijn.” Hij deed al zes keer mee, won één keer en zag ‘een brede melange van mensen’ in de zaal. “In de Rotterdamse wijk Katendrecht hadden we echte volkstypes die heel gemotiveerd waren. Kom je in Delft, dan zit daar een Wassenaar-achtig publiek. In Brabant, ik ben even kwijt welk dorp dat was, leek de hele bevolking uitgelopen. Het is laagdrempelig, in de pauze en na afloop sta je bij het publiek te ouwehoeren.” Maar het is niet alleen idealisme waarom Sybesma meedoet. “Het is spannend om nu eens aan de andere kant van de bühne te staan, ik mag door de zij-ingang het theater in. Bij de tweede of derde keer zat ik in de catacomben van het theater met Remco Veldhuis van Veldhuis & Kemper.”

Geen entertainment 

Voelen ze zich zelf ook een beetje artiest? Nou nee. “We willen wetenschap toegankelijk maken, maar het moet geen entertainment worden”, benadrukt organisator Suzanne Streefland. “Als het op tv over wetenschap gaat, zie je de presentator al verkrampen. Het mag niet te ingewikkeld worden. Bij ons mag dat wel.” Dat vindt Eline heel prettig. “Het leuke van Science Battle vind ik dat het echt wetenschap blijft. We laten geen dingen weg omdat het te moeilijk is, geen Jip en Janneke-taal.” Suzanne: “Uit het publiek komt natuurlijk vaak de vraag: maar wat hebben wij daar nou aan? Dat is een goede vraag, maar toch willen we ook een lans breken voor fundamenteel onderzoek. Misschien hebben we er niet onmiddellijk iets aan, maar komt de toepassing later.”

We laten geen dingen weg omdat het te moeilijk is, geen Jip en Janneke-taal

Florence Atrafi heeft nooit moeite het publiek te overtuigen van het nut van haar onderzoek: de werking van geneesmiddelen tegen kanker. “Ik doe met name fase 1-onderzoek. Daarin testen we nieuwe medicijnen voor het eerst op mensen. Het zijn altijd uitbehandelde patiënten die meedoen aan het onderzoek. We kunnen ze niet beloven dat een middel helpt. Heel soms heeft een patiënt er baat bij, maar soms zijn de bijwerkingen zo ernstig dat het juist nadelig uitpakt.” Atrafi heeft dus altijd te maken met mensen die geen hoop meer hebben en zich vastklampen aan een laatste strohalm. “Ik kom oorspronkelijk uit Afghanistan en daar hebben we het spreekwoord ‘de wereld voedt zich met hoop’. Dat gebruik ik altijd als ik mijn presentatie doe.”

Tekst gaat verder na de foto 

Florence Atrafi (29) doet onderzoek naar de werking van nieuwe medicijnen tegen kanker aan het Erasmus MC. Ze werkt met uitbehandelde patiënten. © Science battle

Atrafi krijgt vaak vragen uit de zaal waarom het zo lang duurt voordat nieuwe medicijnen kunnen worden toegepast. “Iedereen kent wel iemand die kanker heeft. Dan is er weer een nieuw medicijn in het nieuws geweest en vragen ze: waarom geven ze dat niet meteen? Maar zo werkt het niet. Onderzoek kost tijd. Dat probeer ik uit te leggen.” Nee, het is niet bepaald een onderwerp waarmee je lachers op je hand krijgt, weet Atrafi, die er drie optredens op heeft zitten. Maar het publiek wil er alles over weten.

Niet voor het geld 

Voor het geld doen ze het geen van allen, die shows. Ook de bedenkers niet. “Ik heb er een baan naast, bij het tv-programma ‘Stand van het Land’”, zegt Streefland. “Ik krijg veel energie van Science Battle. Ik steek er veel van op. En misschien leidt het nog eens tot een tv-format.”

De promovendi krijgen niet betaald voor hun deelname. Sportingenieur Eline van der Kruk: “We hebben allemaal een enorme passie voor de wetenschap: anders begin je echt niet aan een promotie-onderzoek. Het is leuk om jongeren, vooral meisjes, enthousiast te krijgen voor een technische studie. Na afloop komen er soms leerlingen van de middelbare school naar me toe die zeggen: ‘Ik vond het zo tof, ik heb nooit geweten dat je dit met natuurkunde kon doen.’”

Soms komen er gekke vragen uit het publiek die je aan het denken zetten

Zelf leren ze er ook van. Van der Kruk: “Je bent als wetenschapper zo aan het inzoomen op je eigen onderzoek, terwijl je op het toneel wordt gedwongen een terugkoppeling te maken naar de echte wereld. Soms komen er gekke vragen uit het publiek die je aan het denken zetten. En ik leer mijn verhaal efficiënt te vertellen. Op een conferentie krijg je vaak ook maar tien minuten de tijd.”

“Stappen in het denkproces die voor mij heel logisch lijken, zijn dat voor anderen helemaal niet”, zegt de kersverse doctor Watse Sybesma. “Ik leer hier om mensen mee te nemen, voorbeelden te gebruiken. Dat komt mij van pas bij het schrijven van onderzoeksvoorstellen. En het is handig op verjaardagen als mensen vragen wat ik eigenlijk doe.” Eline: “Mijn ouders zeiden na een voorstelling: ‘Nu weet ik eindelijk waar je mee bezig bent.’”

De voorstellingen van Science Battle zijn vanaf oktober weer te zien op verschillende plaatsen in het land. Kijk op sciencebattle.nl

Deel dit artikel

We laten geen dingen weg omdat het te moeilijk is, geen Jip en Janneke-taal

Soms komen er gekke vragen uit het publiek die je aan het denken zetten