Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gewoon Ederveen, of begrafenisondernemer

Home

ROMANA ABELS

Het is ècht niet satirisch bedoeld. Het nieuwe tv-programma '30 Minuten' van Arjan Ederveen is heel serieus. Ook al gaat het verhaal over een Groningse boer die er achter komt dat hij liever bosneger zou willen zijn. “Mensen moeten ernaar kijken en als het afgelopen is denken: nou nou, wat leven we toch in een absurde wereld.”

De gewone Hollandse mens, dat is Ederveens inspiratiebron. Fascinerend vindt hij hem. Iedereen vertelt maar alles. Ook op televisie. Net zo boeiend vindt hij de knutselende mens. Daarom maakte hij zes docu-drama's en gaat hij in de toekomst een talkshow met de titel 'Tussen kunst en knutsel' presenteren, waarin gewone mensen gepassioneerd praten over hun groentetuintje of mozaïekwerk.

Het televisieverleden van Arjan Ederveen begon in 1982. Ederveen en Tosca Niterink, hartsvrienden van de toneelschool, verzorgden voor de VPRO een sprookjesprogramma voor kinderen. In 1986 begon het duo met het melige kinderprogramma 'Theo en Thea'. Dat werd een ongekend succes. De hazetandjes waar Theo en Thea mee praatten, hun uitspraken ('waar gaat het over, Thé?'), zelfs grote mensen deden het massaal na. Na Theo en Thea kwam 'Kreatief met kurk', voor volwassenen. Ook dat was een hit. Iedereen sprak over 'het basismateriaal' en 'altijd van je af snijden'. Het bijbehorende cursusboek verkocht eindeloos goed en het Stedelijk Museum in Amsterdam richtte zelfs een kurk-expositie in.

Anderhalf jaar geleden, het duo had bijna tien jaar samen televisie gemaakt, besloten Ederveen en Niterink een jaar uit elkaar te gaan. Ze hadden lucht nodig, moesten even alleen zijn. Dat jaar wordt steeds langer. Voorlopig is Ederveen gelukkig in zijn eentje. “Tosca is nu een eigen programma aan het maken. Ook voor de VPRO. Iets met operaatjes voor kinderen, sprookjes. Samen met de zangeres La Pat. Maar ik spreek haar weinig hoor, we hebben het allebei zo druk. Het is wel prettig zo. Ik heb nu meer lucht, meer ruimte.” “Ik vind het wel lekker, zo alleen. Mijn eigen dingen doen. Niet meer zo samen te hoeven brainstormen, zodat de helft van haar ideeën en de helft van mijn ideeën in de prullenbak verdwijnt. Dat ik me kan concentreren op wat ik zelf wil. Samen met regisseur Piet Kramer hoor, ik heb het niet helemaal alleen gedaan.” Van Ederveens eerste solo-televisieproject '30 Minuten' is maandag de eerste aflevering te zien. Het is een serieus bedoelde parodie. Op reality-televisie, op de wereld om ons heen. Want hoe die zaken zich ontwikkelen, daar staat Ederveen met verbazing naar te kijken. “Ik vind het fascinerend dat tegenwoordig overal de camera op staat. Geboorten, begrafenissen, bruiloften, bij de kapper, in de taxi. Mensen die alles maar in de camera zeggen. Fascinerend.”

De eerste aflevering gaat over heroïne. Daarin speelt Ederveen een junk die gratis heroïne krijgt. De verslaafde ontpopt zich als succesvol kinderboekenschrijver. Zijn vriendin krijgt geen gratis dope. Problemen, toestanden. In de tweede aflevering, 'Fanny en Fanneke', gaat het over een zwangere teef. Tijdens de zwangerschap blijkt dat er iets mis is met de puppy. De enige oplossing is euthanasie op de moeder. De eigenaren van de hond nemen hun intrek in een McDoggyhuis om het stervens-proces te begeleiden. En de week daarna gaat het over een Groningse boer die denkt in een verkeerd lichaam te zijn geboren. Hij had eigenljk liever bosneger willen zijn. De camera volgt zijn transformatie tot bosneger totdat de man wordt uitgezet in een wildpark in Afrika. “En dan zie je ook die familie, die het allemaal maar steeds wil begrijpen, want het moet toch kunnen...”

Ederveen wil met de serie een statement maken. “Ik probeer iets te zeggen over de maatschappij. Iets over deze tijd. Ik zeg met die aflevering over vrije verstrekking niet of ik daar voor of tegen ben, want ik heb ook geen oplossing voor het probleem. Ik laat zien hoe ik waarneem wat voor een ramp dat is. Hoe ik junks haat en er toch ook weer medelijden mee heb. En die uitzending over die honden gaat ook over de absurditeit van de medische wetenschap en de verzorgingsstaat. Over vergoeding van elektrische rolstoelen en dat soort dingen, de inspraak die mensen zogenaamd hebben in beslissingen die genomen moeten worden bij een ziekte-proces. Dat moderne gedoe van nu.”

Van '30 Minuten' zijn zes afleveringen gemaakt. Genoeg, vindt Ederveen, maar hij is bang dat het publiek het pas in de gaten heeft als er al twee of drie uitzendingen zijn geweest. Dan is het te laat. “Je ziet pas na een paar programma's de grote lijn. Allemaal hebben ze een andere stijl. Sommige zijn op film opgenomen, andere op video. Zo is er bijvoorbeeld zo'n gladde Veronica-documentaire, over een bekende Nederlander die de camera door zijn huis, zijn tuin en zijn Ferrari leidt. Dat is iets heel anders dan de candid camera documentaire over die mevrouw die haar biobak iedere week met bleek schoonmaakt. Die hoor je door de telefoon pra-ten over de problemen met haar man en haar dochter. Heel voyeuristisch. En daar overheen krijg je dan de beelden van haar verjaardagsfeestje. De enige overeenkomst is dat het allemaal docudrama is.”

“Ik had de serie eerst 'Hallo, hier aarde' willen noemen. Omdat het gaat over de dingen die hier gebeuren. Maar de regisseur zei dat ik toch een serieuzere titel moest nemen. Toen werd het dus '30 Minuten', naar BBC's '60 Minutes'. Dat zijn ook documentaires.” “In 'Kreatief met Kurk' deden we soms al docudramaatjes. Dat vond ik heel leuk. Ik had niet zo'n zin meer in al die verschillende typetjes: weer een pruikje op, weer een rokje aan en weer een snorretje opge-plakt. Ik wilde eens een echt karakter neerzetten. Helemaal alleen, naar mijn eigen idee.” Ederveen schreef de scripts op basis van de reality-series en praatprogramma's die hij steeds meer op televisie ziet. “Ik ben tevreden over wat ik gemaakt heb. Omdat het weer iets nieuws is. Dingen van een andere kant laten zien ofzo. En ik vind het leuk dat ik zelf niet vast te pinnen ben op iets. Wat ik nu doe zijn geen typetjes meer, maar reality-karakters. Ik zou kwaad worden als mensen zouden zeggen: dat heb je mooi toneelgespeeld. Het moet ècht zijn. Kijkers die in het programma vallen en mij niet kennen, moeten denken dat het echt is. En na afloop denken: wat leven we toch in een absurde wereld - maar het zal allemaal wel.”

Ederveen hoopt dat niet alleen het highbrow VPRO-publiek zal kijken. Want van die intellectuelen houdt hij eigenlijk niet zo. Aan de andere kant: “De programma's die ik maak kunnen alleen bij de VPRO. Daar laten ze me mijn gang gaan. Bij de Vara zou ik meteen nadat ik de scripts had ingeleverd een dramaturg toegeschoven krijgen. Dat moet ik niet hebben, een dramaturg, die wil ik niet aan mijn jas hebben. En de commerciële omroep heeft geen geld voor dit soort produkties. Daar moet alles snel, snel, snel. Steeds meer van het-zelfde.” “En wat kan mij het nou schelen of er vijftig- of honderdduizend mensen naar mijn programma kijken? Als ze maar geïnteresseerd zijn. Ik hoop dat ze ernaar uitkijken. Dat heb ik liever dan dat drie miljoen mensen kijken naar iets waar ze vorige week ook al naar hebben gekeken, alleen is er nu Gordon in plaats van Marco Borsato. Maar het lijkt me wel leuk om eens een quiz te doen. Van zo'n trap af te komen enzo.”

“Hierna ga ik weer alleen een project doen. Een soort talk-show, die moet gaan over het schemergebied tussen kunst en knutsel. Gepresenteerd door Peter van der Pood, het karakter dat ook 'Kreatief met Kurk' presenteerde. Het moet gaan over kunst en geknutselde broodpopjes. Over wat mensen leuk vinden om te maken. Want mensen die iets maken zijn meestal leuke mensen. Als ze er gedreven over kunnen vertellen. Maakt niet uit of het een schilderij is of hun groen-tetuintje, hun dagboek of een punnikwerkje. Sterker nog, ik praat liever met iemand die bezeten is van zijn groentetuintje dan met iemand die dat is vanwege zijn mimevoorstelling of conceptueel schilderij: dat ze dan zeggen 'de wereld zit zus en zo in elkaar en daarom trek ik deze lijn', daar begrijp ik nooit iets van.”Een dansprogramma maken met een choreograaf lijkt hem ook wel wat. Of componeren, of begrafenisondernemer zijn, of Shakespeare spelen. “Ik blijf steeds het gevoel houden dat ik net begonnen ben. Dat ik een dartele twintiger ben die aan het begin staat, terwijl ik net 39 geworden ben. Nu pas begin ik een beetje te begrijpen wat het allemaal is, hoe moeilijk het is om goed toneel te spelen.”

“Toch wil ik dat beginnersgevoel altijd houden. Ik wil blijven denken 'ojee, als ik het maar kan'. Ik hoop dat ik altijd nieuwe dingen blijf doen, steeds maar blijf plakken en knippen. Ik zou niet weten wat ik anders zou moeten doen. Daarom ben ik ook altijd bang voor succes. Dat ze op een gegeven moment zeggen: 'die Ederveen, dat kennen we nu wel'. Dat ze me opeens niet meer willen. Maar ik kan altijd nog gewoon blijven schilderen of tekenen of hobbyen.”

Deel dit artikel