Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gevluchte Noord-Koreaan waarschuwt landgenoten met ballonnenpost

Home

Leen Vervaeke

Lee Min Bok. © LEEN VERVAEKE

Lee Min Bok ontvluchtte Noord-Korea in 1991. Nu vertelt hij zijn voormalige landgenoten 30 miljoen keer per jaar hoe hun regime te werk gaat, met ballonnenpost.

Hij zou de verslaggever bij het dorpsschooltje oppikken, had Lee Min Bok aan de telefoon gezegd. Dat leek wel zo handig, in deze verlaten streek van rijst- en meloenvelden, met nauwelijks herkenningspunten. Maar in de auto die voor het schooltje komt aangereden zitten enkel twee agenten in burger. Geheime politie, toont de ene met zijn badge. De ander laat het wapen onder zijn jasje zien. Zij brengen ons naar Lee.

Lees verder na de advertentie

Van de zowat 31.000 Noord-Koreaanse overlopers in Zuid-Korea is Lee Min Bok een van de twintig die permanent worden bewaakt. Hij staat op de dodenlijst van het Noord-Koreaanse regime; in 2011 probeerde een spion hem en twee andere afvalligen te vergiftigen. De 61-jarige Lee is de aartsvijand: hij is Noord-Korea niet alleen ontvlucht, maar ondermijnt het regime met zijn ballonnen.

Het hele interview zit Lee in kleermakerszit naast de container, op een lage tafel

"Ballonnen zijn de enige manier om de Noord-Koreanen de waarheid te leren kennen", zegt Lee, die zijn waterstofballonnen door de jaren heen zo perfectioneerde dat ze tot op 3 à 5 kilometer hoogte kunnen vliegen. "Noord-Korea is een gesloten maatschappij, zonder radio of internet, waar de leugen regeert. Radiosignalen worden er geblokkeerd, drones zijn gevaarlijk. Alleen ballonnen komen binnen."

Hij toont de briefjes die hij met de acht tot tien meter hoge ballonnen meestuurt: zo'n acht bij elf centimeter, bedrukt met piepkleine letters, op waterdicht papier. Ze bevatten zijn levensverhaal, zijn 'waarheid over Noord-Korea' en zijn contactgegevens. Per ballon kan hij 30.000 briefjes meesturen, en ieder jaar laat hij zo'n duizend ballonnen op: 30 miljoen pogingen de Noord-Koreanen het licht te laten zien.

Lee - een ingetogen, bedachtzame man - vertelt het in zijn tijdelijke werkplaats: een container in de heuvels buiten het dorp, dat om veiligheidsredenen niet bij naam mag worden genoemd. Hier laat hij zijn ballonnen op en hoopt hij binnenkort ook te komen wonen. Het is er ideaal voor: afgelegen, nauwelijks buren, en op amper vier kilometer van de gedemilitariseerde zone (DMZ), die Zuid- en Noord-Korea scheidt.

Lees verder na onderstaande afbeelding.

De inhoud van een ballon. © LEEN VERVAEKE

Het hele interview zit Lee in kleermakerszit naast de container, op een lage tafel waarop ook een rijstkoker, ventilator, elektrische kookplaat en kartonnen dozen met eten staan - meer heeft de spartaans levende activist niet nodig. De twee agenten zitten aan de andere zijde van de tafel, en luisteren met een half oor mee. Ze zijn er voor Lee's bescherming, maar lijken hem, in deze tijden van diplomatieke topontmoetingen, tegelijk ook te controleren.

Zoals altijd als er enige toenadering is tussen Noord en Zuid, is Lee Min Bok met klem verzocht zijn ballonnenpost tijdelijk te staken, om het Noord-Koreaanse regime niet voor het hoofd te stoten. Lee is het er niet mee eens, maar hij heeft weinig keuze. Zijn bewakers, van wie hij afhankelijk is voor zijn veiligheid, beperken hem tegelijk in zijn doen en laten. Toen hij half april ballonnen wilde oplaten, stond de politie klaar om hem tegen te houden. Lee heeft zich erbij neergelegd, maar zodra de top tussen de Verenigde Staten en Noord-Korea voorbij is, is hij van plan weer ballonnen te sturen. "Ik ga door tot er in Noord-Korea vrijheid van meningsuiting is."

Loyaal diener

Deskundigen betwijfelen het effect van de ballonnenpost op de zwaar geïndoctrineerde Noord-Koreanen, maar Lee is ervan overtuigd dat het werkt. Zijn eigen levensverhaal dient als bewijs: een bericht uit het zuiden zette hem aan tot zijn vlucht. Hij werkte als bioloog bij het nationale landbouwinstituut, toen hij tijdens een excursie in het grensgebied een schokkend briefje vond. Niet Zuid-Korea was de Koreaanse Oorlog gestart, stond erin, maar Noord-Korea zelf.

Lee had eerder zulke briefjes gezien, maar hij had er nooit veel van geloofd. "Ze waren op een Zuid-Koreaanse manier geschreven, maar dat werkt niet voor een Noord-Koreaan", zegt hij. "Ze beschreven hoeveel auto's er in Zuid-Korea reden en hoe goed het ging met de economie, maar in mijn ogen was dat propaganda. Ik was een echte patriot. Ik rookte niet, ik dronk niet, ik diende loyaal de grote leider."

Met zijn ballonnenpost hoopt Lee dat besef bij meer Noord-Koreanen te laten doordringen

Pas toen Lee een landbouwhervorming voorstelde die drie tot vier keer meer oogst zou opleveren, maar die hervorming om politieke redenen niet werd aanvaard, begon hij te twijfelen. Toen hij kort daarna het briefje vond, over wie de werkelijke aanstichter was van de Koreaanse Oorlog, besloot hij stiekem enkele veteranen te raadplegen. Tot zijn verbazing bevestigden ze hem de Zuid-Koreaanse versie. Zijn hele wereldbeeld stond op zijn kop.

"Dat was hoe ik de waarheid ontdekte", zegt Lee, voor het eerst zijn stem verheffend. "Ik besefte dat Noord-Korea geleid werd door een leugenachtig en oorlogszuchtig regime, dat zijn land isoleerde en weigerde wat goed was voor zijn volk. Dat was een dramatische ervaring. Alsof je je hele leven hebt geloofd dat je vader van je houdt en voor je zorgt, en je je ineens realiseert dat hij je echte vader heeft vermoord."

Strafkampen

Lee ontvluchtte Noord-Korea in 1991, maar betaalde een hoge prijs. Hij scheidde van zijn vrouw, die een vlucht te riskant vond - vrouwelijke overlopers worden vaak seksueel misbruikt, zeker in die tijd. Tijdens zijn eerste ontsnappingspoging werd hij in China gearresteerd, en naar Noord-Korea teruggezonden. Hij werd drie maanden in een strafkamp opgesloten, gefolterd en viel twintig kilo af, van 65 naar 45 kilo. "In de gevangenis kwam ik pas echt te weten hoe vreselijk het leven in Noord-Korea is."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

De waterstofballonnen vol briefjes worden bijna opgelaten. © LEEN VERVAEKE

Veel Noord-Koreanen weten van de strafkampen, maar beseffen niet dat die problematisch zijn. "Als je in Noord-Korea geboren bent, weet je dat geweld mogelijk is. Je vindt dat normaal. Het gedachteproces dat dat slecht is, kun je niet maken. Wie nooit mensenrechten heeft gekend, snapt het concept van mensenrechten niet. Pas na mijn vlucht besefte ik dat mijn leven in Noord-Korea een slavenleven was."

Met zijn ballonnenpost hoopt Lee dat besef bij meer Noord-Koreanen te laten doordringen. Dus stuurt hij naast zijn briefjes ook dvd's, usb-sticks en geheugenkaarten met uitgebreide beschrijvingen van Zuid-Korea's economische prestaties en juridische systeem. "Maar ik zet er ook bij dat de ontvanger mijn verhaal moet aftoetsen bij iemand die Zuid-Korea heeft bezocht. In het grensgebied met China wonen Chinese Koreanen: zij kunnen de waarheid vertellen."

Lee bereikte Zuid-Korea in 1995 en laat sinds 2005 waterstofballonnen op. Af en toe wordt hij gecontacteerd door Noord-Koreaanse overlopers, die zeggen zijn briefjes te hebben gelezen en hem willen ontmoeten. Hij weet niet of hun verhalen kloppen, zegt hij, misschien zijn het spionnen. "Maar als mijn briefjes geen effect zouden hebben, waarom is Noord-Korea er dan zo kwaad over? Waarom vraagt de Noord-Koreaanse leider dan nadrukkelijk om er geen meer te sturen?"

De enige manier om van het regime af te komen, is via het Noord-Ko­re­aan­se volk zelf

Lee Min Bok

Uiteindelijk zal verandering van de Noord-Koreanen zelf moeten komen, zegt Lee. Niet van de Amerikaanse president Trump, en niet van een eventuele top in Singapore. "Ik weet hoe die dingen gaan: op de top zullen er allerlei mooie beloftes worden gedaan, maar zodra de sancties worden opgeheven, is het gedaan met de vrede. In het verleden is het altijd zo geweest en ook nu zal het zo zijn. Noord-Korea is geen land dat je met dialoog kunt veranderen."

"Kim zal zijn kernwapens niet opgeven. Misschien zal hij tonen dat hij enkele wapens heeft vernietigd, maar ondertussen houdt hij er zeker nog een paar verborgen. Het enige wat Donald Trump kan doen is de sancties in stand houden tot Kim de volledige ontwapening tekent en vrije toegang geeft voor inspecties. Maar dat zal Noord-Korea nooit toelaten."

Lee betwijfelt of Trump bereid zal zijn het spel hard te spelen. Hij heeft geen goed gevoel over de top. "Trump is op zoek naar populariteit en kan daardoor makkelijk in de val trappen. Hij lijkt vooral een Nobelprijs voor de Vrede te ambiëren. Dat maakt de kans groot dat hij de mogelijkheid van verborgen kernwapens over het hoofd zal zien.

"Uiteindelijk zijn volledige ontwapening en blijvende vrede alleen mogelijk als het huidige regime wordt ontbonden", zegt Lee. "En de enige manier om van het regime af te komen, is via het Noord-Koreaanse volk zelf. Om dát te laten gebeuren, dáárvoor stuur ik mijn ballonnen."

Lees ook: Noord-Korea dreigt top met Trump af te zeggen

Noord-Korea dreigt de topontmoeting tussen leider Kim Jong-un en de Amerikaanse president Donald Trump op 12 juni af te blazen. Pyongyang is boos over de militaire oefeningen die de Amerikanen tot 25 mei houden met Zuid-Korea.

De VS en Noord-Korea zijn terug bij af: Trump zegt topontmoeting met Kim Jong-un af

De historische top tussen de leiders van Noord-Korea en de Verenigde Staten gaat niet door. Donald Trump trekt de stekker eruit, vanwege de vijandige taal uit Pyongyang.

Deel dit artikel

Het hele interview zit Lee in kleermakerszit naast de container, op een lage tafel

Met zijn ballonnenpost hoopt Lee dat besef bij meer Noord-Koreanen te laten doordringen

De enige manier om van het regime af te komen, is via het Noord-Ko­re­aan­se volk zelf

Lee Min Bok