Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gevangen in een frame

Home

ISABEL BANEKE

'asielplaag' Alle geschreven media 'framen' in hun berichtgeving over asielzoekers en vluchtelingen. Dat gaat steeds een stapje verder. Hoe gevaarlijk is dat?

Het was dé Twitter-topper deze week: de discussie over een krantenkop in De Telegraaf. 'Kansloze asielplaag ongehinderd verder' stond er boven een artikel over criminele asielzoekers uit Algerije en Marokko. Daarmee vloog de grootste krant van Nederland uit de bocht volgens de critici. Zij vinden dat De Telegraaf met 'asielplaag' aanzet tot vreemdelingenhaat (zie inzet).


Framing is overal. Met woorden en beelden sturen media de beeldvorming van de lezer. Aan vrijwel alle termen in artikelen plakt een bepaalde beleving. Dat valt extra op in het vluchtelingendebat. "De asielzoekersproblematiek is qua framing uniek", zegt Baldwin van Gorp, hoogleraar aan het Instituut voor Media Studie van de KU Leuven. "Wie de kranten leest, ziet slechts twee soorten frames. Enerzijds gaat het over de 'invasie' en de 'tsunami', over 'gelukszoekers' en 'illegalen', anderzijds over 'slachtoffers', 'hulp' en 'gastvrijheid'. Telkens zetten beide kanten een stapje verder, kijk naar 'asielplaag'."


Het is zwart of wit, ziet hij, er is nauwelijks grijs gebied over. "Bovendien gaan beide frames uit van een machtspositie ten opzichte van asielzoekers. Van 'ze zijn minder dan wij' tot 'och, die arme vluchtelingen'. En dat is kwalijk, want ik kan niet genoeg benadrukken hoe krachtig het woord is."


Van Gorp kan het weten, hij heeft het fenomeen onderzocht. In 2003 schotelde de wetenschapper verschillende groepen mensen verschillende artikelen over asielzoekers voor. De stukken kwamen overeen wat betreft inhoud, en bevatten dezelfde foto van vier mannelijke asielzoekers in Frankrijk. Een paar woorden in de tekst paste Van Gorp aan. Wat bleek? De proefpersonen die het woord 'slachtoffer' in de tekst hadden gelezen oordeelden 'positiever' over de mannen op de foto dan de mensen die op dezelfde plek 'indringer' hadden zien staan.


"Het experiment toont de macht van de geschreven media aan", zegt hij. "Om te voorkomen dat het debat en de frames verder polariseren, moeten journalisten allereerst beseffen dat ze zelf in frames denken. Wie zich daarvan bewust is, kan gekleurde woorden afwisselen met subjectieve termen die van het tegenovergestelde uitgaan, zogenoemde 'counterframes'."


Van Gorp vindt het niet alleen de taak van kranten om framing te minimaliseren; de overheid kan de media helpen door het verspreiden van counterframes. Ter inspiratie noemt hij experimenten in Vlaanderen, waar 'positieve' foto's rond mensen met psychische aandoeningen werden verspreid. "De media pikten die beelden op. Na een tijdje bleek dat Vlamingen genuanceerder over deze mensen denken, praten en schreven dan de Walen, die niet geconfronteerd waren met de beelden. De overheid kan de perceptie van mensen dus sturen, waardoor de taal volgt."


Wat politici niet moeten doen, is grensoverschrijdende frames herhalen. "Dat is niet slim. Want wanneer jullie premier Rutte zegt dat hij 'asielplaag' te ver vindt gaan en dat mensen het niet moeten gebruiken, bereikt het juist het tegenovergestelde. Let maar op: als ik tegen jou zeg dat je niet aan een roze gekleurde olifant moet denken, waar denk je dan aan?"


Met dit experiment is ook taalstrateeg Sarah Gagestein bekend. Zij schreef 'Denk niet aan een roze olifant. De psychologie van onzichtbaar overtuigen met framing'. Aan de telefoon legt ze uit wat er gebeurt als het oog van een krantenlezer valt op een woord als 'asielplaag'. "Dan pakt zijn of haar brein die term razendsnel uit en begint het woord te proeven. Er worden automatisch allerlei associaties gemaakt om te kunnen bepalen hoe het geïnterpreteerd moet worden." Zo kunnen de hersenen 'plaag' onopzettelijk koppelen aan criminele verschijnselen als een diefstallenplaag, maar ook aan de tien plagen van Mozes of ongedierte.


Afhankelijk van de associatie die het brein kiest als overheersend, kan het verwerkingsproces op verschillende manieren uitpakken. "Wanneer het frame in de tekst niet overeenkomt met het denkraam in het hoofd, ontstaat er kortsluiting", zegt Gagestein. "De lezer wordt wakker en zich daadwerkelijk bewust van datgene wat er staat. Dan is het framen mislukt: het woord heeft de opvattingen van de ontvanger niet ongemerkt kunnen sturen."


Als het frame wel matcht met de belevingswereld van de lezer, wordt het klakkeloos aangenomen. "Hij krijgt dan niet in de gaten dat de tekst gekleurd is. In plaats daarvan glijdt de boodschap als herkenbaar en geloofwaardig naar binnen. Wanneer zo'n frame maar vaak genoeg wordt herhaald - en dat kan in verschillende bewoordingen, zoals in De Telegraaf naast 'asielplaag' ook 'asielaso's' en 'asieltuig' de revue passeerden - kan dat een grote invloed hebben op iemands denkbeelden over een bepaald onderwerp."


Journalisten moeten zorgvuldig met dat gegeven omgaan, vindt Gagestein. "Kranten hebben autoriteit. Doordat de informatie die erin staat geacht wordt neutraal te zijn, hebben frames veel invloed." Toch wordt er in de media veelvuldig geframed, en zeker niet alleen door De Telegraaf. "De Volkskrant, NRC, Trouw: iedereen doet het, op allerlei manieren. Schrijven zonder te framen is eigenlijk ook onmogelijk. 'Terrorist' is een frame, maar 'vrijheidsstrijder' ook.


"Een ander voorbeeld. Jij zegt net 'asielzoekerproblematiek'. Dat woord is gekleurd, want is het wel een probleem? Je kan er ook positief tegen aankijken, en kiezen voor 'asielzoekerkwestie'."


Meest objectief is volgens Gagestein om frames door elkaar te husselen, om vrijheidsstrijder en rebel af te wisselen in artikelen. "Anders worden de frames steeds extremer, en daarmee invloedrijker. Dat is gevaarlijk, omdat de twee uitersten zich dan langzaam kunnen ingraven in hun belevingswereld. Begrip voor het andere kamp verdwijnt dan."


Met de hashtag #StopXenofoobTelegraaf uitten opiniemakers en andere sociale mediagebruikers deze week hun woede over de Telegraaf-kop van afgelopen zaterdag: 'Kansloze asielplaag ongehinderd verder'.


"Plaag doet denken aan ongedierte, dat zo snel mogelijk moet worden uitgeroeid", zegt historicus en journalist Rutger Bregman "Het dehumaniseren van mensen door ze te vergelijken met insecten kan grote gevolgen hebben, denk aan de Joden die als luizen werden bestempeld, en de Tutsi's die kakkerlakken werden genoemd."


Het kwaad is er nooit in één keer, gaat Bregman verder. "Door het herhaaldelijk lezen van woorden als 'aso-asielzoekers', 'asieltuig' en 'asielhoppers', die De Telegraaf de afgelopen weken ook gebruikte, wennen lezers langzaam aan ideeën waaraan we nooit mogen wennen."


De hoofdredactie van De Telegraaf heeft nog niet gereageerd op de hetze rondom zijn kop. Wel was de interne onrust zichtbaar op de sociale media. Zo Twitterde Telegraaf-verslaggever Richard van de Crommert dat 'meerdere collega's zijn geschrokken van de kop'.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie