Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Generatie BRAAF

Home

DWIN KREULEN

Tieners zijn verstandiger geworden: ze hoeven niet meer zo nodig te blowen of al op jonge leeftijd te drinken. Twee onderzoekers duiden de veranderingen.

Scholieren roken minder, drinken op jonge leeftijd minder, wachten langer voordat ze met iemand het bed induiken en ook blowen is uit de mode. Dat bleek deze week uit een groot onderzoek naar jongeren tussen de elf en zestien jaar van het Trimbosinstituut en de Universiteit Utrecht.

Maar een puber doet toch juist 'foute dingen'? Zes vragen (en antwoorden) voor verwarde ouders.

1 Is de jeugd echt braver geworden?

"Ja", zegt Linda Duits, zelfstandig (jongeren)onderzoeker en ook verbonden aan de Universiteit Utrecht. "Dat is al herhaaldelijk uit onderzoek gebleken. De huidige lichting pubers vindt grensoverschrijdend gedrag minder nodig en minder stoer. Ze zijn braver op allerlei vlakken. Niet alleen met hun gezondheid, ze denken ook traditioneler over relaties."

"Dat ze braaf zijn, blijft een boodschap die veel oudere mensen negeren, want die willen nu eenmaal negatieve dingen over pubers lezen. Er is weinig belangstelling voor diezelfde verschijnselen bij ouderen. Neem bijvoorbeeld alcoholgebruik, heroïne, maar ook andere drugs. En wanneer lees je over geslachtsziektes bij babyboomers? Die zaken bestaan natuurlijk wel."

"Volwassenen zijn inderdaad altijd op zoek naar risicogedrag bij pubers", zegt Yvonne van Sark, mede-eigenaar van Youngworks, een bedrijf voor jongerencommunicatie. "Die trend naar verstandiger gedrag is al langer gaande. Het is echt een duidelijke omslag de laatste tien jaar."

2 Waar komt die braafheid vandaan?

Yvonne van Sark: "Het maatschappelijke klimaat is sterk veranderd. Jongeren hebben simpelweg minder gelegenheid om te drinken of te roken. Scholen passen hun beleid aan, op schoolfeesten is alcohol niet toegestaan en wie thuis indrinkt kan soms een blaastest bij de deur van de feestlocatie verwachten. Ouders die veel geld steken in huiswerkbegeleiding of muziekles, zitten er nu meer bovenop om te zorgen dat pubers hun hersencellen ondertussen niet beschadigen."

"Daarnaast is de opvoeding veel gelijkwaardiger dan vroeger. Ouders zeggen dat ze zelf vroeger ook wel eens iets verkeerds hebben gedaan en waarschuwen tegelijkertijd voor de nadelen. Vroeger stak je juist een sigaret op als je ouders dat hadden verboden. Maar door die nieuwe en betere relatie schrikken scholieren daar toch sneller voor terug."

"Er is ook meer inzicht in het puberbrein. Niet alleen wat betreft de schadelijke invloed van alcohol, maar ook over hoe het werkt in dat brein. Je kunt wel voorlichting geven en zeggen dat alcohol niet goed is, maar een paar uur later kunnen pubers die in de verleiding komen dat al helemaal vergeten zijn."

"Veel mensen leggen de nadruk op 'de stormen' in de puberteit, de hormonen en de turbulentie", zegt Linda Duits. "Natuurlijk zijn die er ook, maar dat betekent niet altijd dat pubers zich willen afzetten. Scholieren hebben het goed met hun ouders, die hen ook beter begrijpen dan vroeger het geval was, er is minder noodzaak om jezelf af te zetten. Ik vermoed wel dat de huidige lichting zich wil onderscheiden van de vorige generatie pubers. Die vertoonden nog meer grensoverschrijdend gedrag."

3 Slaan gezondheidscampagnes dan tóch aan?

Linda Duits: "Dat weet ik niet zo zeker, want de nadruk bij alcoholcampagnes op de jeugd en het schadelijk effect van alcohol op het puberbrein, pakt niet goed uit. Dat kun je tieners wel vertellen, maar tegelijkertijd zien ze hun ouders gewoon drinken. En bovendien: die ouders hebben er als puber blijkbaar ook geen enorme last van gehad. Alcohol is iets heel begeerlijks geworden voor een 17-jarige. Veel ouders zien het nut van beperking van alcohol ook niet, die zijn er zelf mee opgegroeid. Wat dat betreft zie je een veel sterker effect bij roken: ouders zijn minder gaan roken en daardoor kinderen ook."

"Wat alcohol betreft hebben volwassenen enorm boter op hun hoofd", zegt Van Sark. "Wij moesten ooit voor een gemeente een bijeenkomst organiseren hoe de voorlichting aan jongeren beter kon. Dat moest in een café en de verantwoordelijk wethouder dronk zelf heel veel. Ik was laatst bij een sportvereniging waar ze een barbecue zonder alcohol organiseerden, daar zaten ouders dus bijna stiekem zelf te drinken. Dat is typerend, maar verwacht dan ook niet dat tieners minder gaan drinken."

4 Hebben pubers van nu een andere uitlaatklep?

"Vorige generaties hadden daar de muziek voor, je hoorde al snel bij een subcultuur", zegt Linda Duits. De tieners van nu luisteren alles. Ze hebben andere manieren. Neem de telefoon waarvoor ze kiezen, of de games die ze op internet opzoeken. Toch zou ik die activiteiten minder grensoverschrijdend noemen dan alcohol of roken. En ook al zitten pubers de hele dag op hun telefoon, ze zitten wel gezellig met hun ouders naast de bank in plaats van op hun eigen kamer."

Yvonne van Sark: "Je ziet geen verschuiving naar probleemgedrag als bijvoorbeeld vandalisme of winkeldiefstal. Ik denk dat pubers wel andere manieren opzoeken om grenzen te overschrijden. In de cijfers zie je terug dat zodra men eenmaal zestien is en mocht drinken, pubers vaker helemaal losgingen. Dat moment zal met de nieuwe wetgeving verschuiven naar de achttiende verjaardag. Maar het valt nu al op hoe sterk achttienjarigen gericht zijn op het mogen uitgaan, en daarbij ook op alcohol. Daar zal men iets op moeten vinden. Je ziet ook een toename van het aantal jongeren dat problematisch veel met games bezig is. Onlinegedrag en sociale media kunnen ook een uitlaatklep zijn."

5 Zijn er dan helemaal geen problemen?

Yvonne van Sark: "Je ziet wel een verschuiving naar andere genotsmiddelen. Zoals pillen op festivals, al zal een twaalfjarige daar nog niet naartoe gaan. En het verschil tussen de havo- en vwo-leerlingen enerzijds, die steeds meer oppassen, en vmbo'ers anderzijds neemt toe. Deels komt dat ook door de ouders. Kijken die naar 'Nieuwsuur', met daarin een arts die waarschuwt voor comazuipen, dan krijgen de kinderen dat ook mee. Maar je moet in voorlichting echt steeds meer onderscheid maken tussen beide groepen."

"Bij lageropgeleiden zijn de problemen groter dan bij hogeropgeleiden", bevestigt Duits. Maar ook onder vmbo-jongeren is er sprake van dezelfde trend: braver dan eerst."

6 Is er een 'betere mens' op komst?

"De nadruk in de hele samenleving, bij ouders en ook bij scholieren zelf, ligt steeds meer op het belang van jezelf maximaal ontplooien", zegt Yvonne van Sark.

"Daarvoor is het ook nodig om gezonde keuzes te maken. Ik denk uiteindelijk dat het huidige opvoedmodel bijdraagt aan mondige kinderen, die later meer zelfsturend zijn dan vorige generaties. Maar scholieren groeien sinds de crisis wel op in een moeilijkere tijd. Daar krijgen ze toch wat van mee. Ze merken bijvoorbeeld dat een oudere broer of zus ondanks een prima opleiding moeilijk aan de bak komt. Daarom is het niet verbazingwekkend dat hun algemeen geluksgevoel is afgenomen, ook al gaat het maar om een lichte daling. We moeten wel in de gaten houden of die dalende trend niet doorzet."

Linda Duits: "Toen er in de jaren tachtig van de vorige eeuw minder banen waren, kreeg je een nihilistische generatie. De jongeren die dat nu merken, zorgen voor hun eigen werk, beginnen een 'start-up'. Positief zijn ze, soms tot het vervelende toe. Want als je ziet dat er zoveel jeugdwerkloosheid is, zou je hopen dat ze zich, naast die eigen startup, ook richten op collectieve actie. Maar verder mogen ze voor hun positieve houding in deze tijd best wat meer erkenning krijgen."

Jongeren van nu zoeken minder grenzen op. Zo wordt er minder drugs gebruikt, minder gedronken en leeft men gezonder.

Deel dit artikel