Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gehandicapte is juridisch vogelvrij

Home

Gehandicapten zouden in Nederland niet worden gediscrimineerd, beweerde de toenmalige minister D'Ancona. Handicap werd daarom in '94 niet als criterium opgenomen in de Algemene wet gelijke behandeling. Later onderzoek wees het tegendeel uit: zowel op de arbeidsmarkt, in het onderwijs als in het uitgaansleven worden gehandicapten uitgesloten. Ook als voorzitter van de Europese Unie komt Nederland niet op voor de rechten van gehandicapten. De Gehandicaptenraad ontdekte onlangs dat een bestaand Iers voorstel voor een Europese anti-discriminatieclausule, dat algemeen werd gesteund, is uitgekleed. “Nederland is erg terughoudend, maar zou op zijn minst de bestaande voorstellen kunnen handhaven.” Ervaringen met discriminatie zijn te melden bij de Gehandicaptenraad, (tekst)tel.: (030) 291 66 66

“We vreesden in '94 dat het fout zou gaan. Binnen een maand hadden we honderd gevallen van discriminatie verzameld en naar de Tweede Kamer gestuurd. Maar nee hoor, minister D'Ancona bleef erbij: het komt niet zoveel voor, en bovendien is het lastig het begrip handicap in een wet te omschrijven.” Handicap werd niet opgenomen als verdacht criterium in de Algemene wet gelijke behandeling (AWGB). Daarop eiste de Kamer onderzoek: Komt het voor en hoe zit het met wetgeving op dit gebied?

Het Willem Pompe-instituut en het Verwey-Jonkerinstituut toonden het onweerlegbaar aan: twintig procent van de groep 'papieren' sollicitanten kon de werkplek fysiek niet eens inkomen. Waar het werk wel toegankelijk was, werd 24 procent afgewezen. Juridisch vervolgonderzoek van de Universiteit Utrecht concludeerde dat burgers met een handicap nergens bescherming kunnen vinden. Dit resultaat wilde het ministerie van VWS aanvankelijk achterhouden. “We moesten vorig jaar dreigen met de Wet openbaarheid van bestuur om het naar buiten te krijgen”, zegt Van Wijnen. De regering komt in april met een reactie.

Achterlopen

“Maar intussen loopt Nederland internationaal achter. Duitsland heeft een anti-discriminatiebepaling in de grondwet opgenomen, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië hebben anti-discriminatiewetgeving en de Fransen hebben een strafrechtartikel”, vertelt Van Wijnen in haar werkkamer, terwijl op de gang regelmatig het geluid van een elektrische rolstoel of van een loopje met krukken klinkt.

De Hollandse burger met een functiebeperking daarentegen is nog vogelvrij. Een Nijmeegse die op een zaterdagmiddag in december met haar rolstoel een Blokkerfiliaal bezocht, werd de vrieskou ingestuurd. De Commissie gelijke behandeling stelt haar klacht niet in behandeling te kunnen nemen omdat in de AWGB de categorie handicap ontbreekt.

“Een student uit Leiden procedeerde in '93 tegen de NS op basis van de vervoersplicht en de Grondwet die ongelijke behandeling verbiedt. Hij kon zijn studie niet goed volgen, omdat op bepaalde stations alleen tot vier uur 's middags geholpen werd bij in- en uitstappen. De uitspraak was schokkend. Met een handicap ben je ook niet gelijk aan reizigers die wel zelf kunnen instappen, vermeldde het vonnis. Gelijke behandeling van gelijke gevallen betekent volgens de rechter geen juridische verplichting voor aanbieders van diensten, zoals de NS, een aangepast aanbod te doen,” citeert Van Wijnen de uitspraak.

Broodnodig

Het toont volgens haar aan hoe broodnodig het is de wetgeving op anti-discriminatiegebied uit te breiden naar gehandicapten. De Gehandicaptenraad pleit ervoor artikel 1 van de Grondwet aan te vullen met fysieke, verstandelijke, psychische en vermeende beperkingen. “Denk bij dat laatste maar aan testen naar genetische afwijkingen, waarna je door een verzekering wordt geweigerd, terwijl je niet eens ziek bent. Daarnaast zou het mooi zijn als er in de Grondwet een inspanningsverplichting komt die de overheid aanzet tot maatregelen voor gelijke kansen.”

Ook wil de Raad een wijziging in het Wetboek van strafrecht. “Zodat iemand die alle WAO'ers wil laten verzuipen kan worden vervolgd voor zijn uitspraak en een jongere in een rolstoel die de disco wordt uitgezet omdat het te druk zou zijn, dan wel een klacht bij de politie in kan dienen. Daarnaast willen we specifieke anti-discriminatiewetgeving. Het begrip handicap opnemen in de AWGB, of als dat juridisch te ingewikkeld is, een AWGB-deel 2. Dat betekent bijvoorbeeld dat de verantwoordelijkheid voor toegankelijkheid bij de aanbieders van goederen en diensten komt te liggen.”

Sommige ambtenaren, politici en juristen proberen de gehandicaptenorganisaties te ontmoedigen door te stellen dat wetgeving niet zaligmakend is. “Alsof wij dat niet weten”, zegt Van Wijnen verontwaardigd. “Maar het helpt wel. Wij zitten nu al twintig jaar met de NS om tafel. Technisch kan het al lang, maar het openbaar vervoer in Nederland is nog steeds niet toegankelijk. NS heeft al jaren de tijd om nieuw materieel zonder veel meerkosten toegankelijk te laten ontwerpen. Steeds weer sluiten we prachtige convenanten, maar alles blijft bij het oude. Zelfs de overheid haalt haar eigen doelstellingen om een bepaald aantal gehandicapten in dienst te nemen bij lange na niet.”

De grote angst van de regering betreft de financiële consequenties van wetgeving. “Maar dat is nog nooit uitgerekend. Wij dagen de overheid uit alle kosten, maar ook de opbrengsten, in kaart te brengen.” Van Wijnen benadrukt dat het niet in één klap miljoenen hoeft te kosten. De AWGB kan een fasering krijgen, NS hoeft niet binnen een jaar alles te vervangen, dat zou idioot zijn. In de Verenigde Staten is afgesproken dat binnen zoveel jaar de eerste aanpassingen geregeld moeten zijn, vijf jaar later het volgende enzovoort.”

De Gehandicaptenraad lobbyt ook voor de mensenrechten bij de Europese Unie. Vrij verkeer van burgers is nog een farce, zolang bepaalde vliegmaatschappijen een gehandicapte elke keer om een medische verklaring (kunnen) vragen. En zolang Europa zeven soorten teksttelefoonsystemen kent, die niet uitwisselbaar zijn, is er voor doven geen vrije communicatie. Tijdens de top in Amsterdam in juni zal het verdrag van Maastricht verder worden ingevuld.

“De vorige EU-voorzitter, Ierland, heeft zich erg ingespannen voor een non-discriminatie clausule waarin alles was opgenomen: ras, sekse, seksuele voorkeur, leeftijd en handicap”, vertelt Van Wijnen. “Staatssecretaris Patijn van buitenlandse zaken is verantwoordelijk voor herziening van het verdrag. Hij doet er gerust anderhalf jaar over ons antwoord te geven op de vraag wat zijn standpunt is over het Ierse voorstel. Dat antwoord kwam in februari, maar was nog steeds erg vaag. Telefonisch werd me verzekerd dat ze het voorstel intact zouden laten, de volgende dag in Brussel ontdekte ik toevallig dat handicap uit de clausule is geschrapt. Terwijl een meerderheid voor was. Zo krijg je het natuurlijk nooit aangenomen.”

Het zal voorlopig onzeker blijven wat nieuwe wetgeving gehandicapten gaat opleveren. Van Wijnen: “Een Kamermeerderheid is voor, maar elke partij ziet verschillende opties als ideaal.” Ondertussen bekijkt een jurist of met een AWGB rolstoelers wél zouden mogen meedoen aan de vierdaagse. De ledenraad verbood dat deze week omdat zij de doorgang belemmeren. “Het is niet duidelijk of elke vereniging daar ook onder valt.”

Deel dit artikel