Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Geert Wilders past goed in de traditie van tolerantie in Nederland

Home

James Kennedy

James Kennedy © Jörgen Caris
Column

Waarom is de buitenlandse pers zo geïnteresseerd in Geert Wilders? Bij elk interview dat ik gaf aan Europese journalisten stond steeds één vraag centraal: ‘Hoe is Wilders te rijmen met de Nederlandse reputatie als tolerant land?’

Een lastige vraag, omdat die berust op een clichébeeld van Nederland als land waar iedereen wordt geaccepteerd, waar iedereen de vrijheid heeft om te zijn wie hij wil zijn en te doen wat hij wil doen. Hoewel Nederland inwoners inderdaad veel ruimte geeft om hun eigen leven in te richten, is dat mythische ideaal nooit bereikt. Geert Wilders is een voortzetting van een verwrongen vorm van Nederlandse tolerantie.

Lees verder na de advertentie
Hoewel Nederland inwoners inderdaad veel ruimte geeft om hun eigen leven in te richten, is dat mythische ideaal nooit bereikt

Zeker al vanaf de achttiende eeuw was Nederland trots op de eigen vrijheden en verdraagzaamheid. Een combinatie van protestantse- en Verlichtingsidealen gaf veel Nederlanders de indruk dat zij de bekrompenheid achter zich hadden gelaten, vooral de achterhaalde denkbeelden van de katholieken. 

Niet zeuren

Benjamin Kaplan heeft overtuigend laten zien dat de toename van Verlichtingsidealen in Nederland (en elders) aan het einde van de achttiende eeuw niet per se leidde tot grotere verdraagzaamheid tegenover katholieken, die toen verguisd werden als navolgers van achterlijke godsdienstige denkbeelden.

Dat was niet anders in de negentiende eeuw. Veel protestanten voelden zich bedreigd door de gelijke rechten die katholieken hadden gekregen. Toen die klaagden dat ze alsnog achtergesteld waren vonden de protestantse elites dat ze niet moesten zeuren. Zo woonden toch in een vrij land? Ze beseften gewoon niet hoe goed ze het hadden onder hun verlichte bewind.

Hooghartigheid ging samen met angst. Overal legden katholieken beslag op de publieke ruimte, door in de tweede helft van de negentiende eeuw honderden nieuwe kerken te bouwen en processies te organiseren. Dat kon overigens alleen in gemeenten in overwegend katholieke gebieden, want in veel plaatsen bleef het verboden. 

Intolerantie tegenover intoleranten was noodzakelijk voor een verdraagzaam en vrij Nederland

Protestanten voelden zich bedreigd door die roomsen die het land steeds verder veroverden, omdat er zo ruimte gegeven werd aan een groep die zelf niets wist van vrijheid en verdraagzaamheid. Daarom meende de Nederlandse Hervormde Kerk tot ver na de Tweede Wereldoorlog dat het processieverbod in stand gehouden moest worden; de vrijheid van Nederland stond op het spel. Intolerantie tegenover intoleranten was noodzakelijk voor een verdraagzaam en vrij Nederland.

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Geert Wilders © REUTERS

Seculiere geest

De sterke teruggang van protestants Nederland in de loop van de twintigste eeuw heeft min of meer een einde gemaakt aan deze variant van ‘tolerantie’. Maar ook in het ontkerkelijkte Nederland werd dit patroon voortgezet. Nu meenden Nederlanders dat hun vrijheden en openheid voortkwamen uit hun seculiere geest en vonden zij dat anderen ook zo snel mogelijk hun radicale en intolerante denkbeelden achter zich moesten laten. 

In de jaren negentig werden christenen - en vooral de orthodoxe gereformeerden - onder de loep genomen. Maar in het laatste decennium is de aandacht verschoven naar de moslims, die - net als de katholieken van weleer - nu door een belangrijk deel van de bevolking worden gezien als een bedreiging voor de verworvenheden van Nederland. Dit wordt niet alleen door Geert Wilders verwoord, maar ook door veel Nederlanders die hun eigen cultuur de beste vinden en menen dat mensen die hun waarden niet delen elders moeten gaan wonen.

Moslims worden nu gezien als een bedreiging voor de verworvenheden van Nederland

Het is dus een blijvend patroon in de Nederlandse geschiedenis geweest: inwoners die zelf trots zijn op hun tolerantie en de vrijheden die mogelijk zijn in hun land, bezien met wantrouwen de achterlijke groeperingen die hun idealen maar niet willen omhelzen. Gelukkig zijn er ook andere manieren van denken over verdraagzaamheid in Nederland, zoals het besef dat het accepteren van anderen niet bij hen begint, maar bij jezelf. Beide stromingen zijn vertegenwoordigd in Nederland. Dat neemt niet weg dat Wilders dus goed past binnen de traditie van ‘Nederlandse tolerantie’.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Hoewel Nederland inwoners inderdaad veel ruimte geeft om hun eigen leven in te richten, is dat mythische ideaal nooit bereikt

Intolerantie tegenover intoleranten was noodzakelijk voor een verdraagzaam en vrij Nederland

Moslims worden nu gezien als een bedreiging voor de verworvenheden van Nederland