Geen celstraf voor vernieler van schilderij Barnett Newman

home

Van onze kunstredactie

De man die eind 1997 in het Stedelijk Museum in Amsterdam het schilderij 'Cathedra' van de Amerikaanse kunstenaar Barnett Newman vernielde, krijgt waarschijnlijk geen gevangenisstraf. Gisteren eiste de officier van justitie, M. Gerardts, ontslag van rechtsvervolging wegens volledige ontoerekeningsvatbaarheid. Zij vroeg om psychiatrische controle van de verdachte en de mogelijkheid tot gedwongen opname bij aanwijzingen dat hij weer wil toeslaan. Zijn raadsman, J. Knap, legde zich bij de eis neer.

Aan het begin van de zitting voor de Amsterdamse rechtbank ontstond enige hilariteit toen de aanwezigen opmerkten dat op de wand van de rechtszaal een enorm modern kunstwerk was geschilderd. Had haat van de verdachte jegens de moderne kunst immers niet aan de vernieling van 'Cathedra' ten grondslag gelegen?

Op 21 november 1997 stapte Gerard Jan van B. (1953), een werkloze systeembeheerder, met een Stanleymes in zijn schoen het Stedelijk binnen op zoek naar de werken van Newman. Toen hij het schilderij 'Cathedra' vond, sneed hij het kapot. Hij liet zich arresteren en bekende direct. Van B. kwam pas gisteren voor omdat eerst de psychiatrische rapporten op zich lieten wachten en vervolgens het openbaar ministerie andere zaken eerder voor de overbezette rechtbank wilde brengen. Van B. zat in de tussentijd niet in hechtenis.

Belangrijke vraag was gisteren: hoe groot is de kans dat de verdachte nog een keer een kunstwerk vernielt? Het is immers al twee keer gebeurd. In maart 1986 bewerkte Van B. het werk 'Who's afraid of red, yellow and blue III', eveneens van Newman, ook al met een Stanleymes. Destijds kreeg hij acht maanden, waarvan drie voorwaardelijk, en twee jaar proeftijd. Het museum mocht hij drie jaar lang niet betreden. Nadien kwam hij er weer verscheidene keren, totdat hem na de tweede vernieling een definitief toegangsverbod werd opgelegd.

Al na zijn eerste vergrijp in 1986 verklaarde Van B. een aversie tegen Newman te hebben wegens diens abstracte stijl. Na zijn tweede arrestatie zei hij dat hij 'Cathedra' beschouwde als 'een wapen dat hem stagneerde'. Te veel abstracte kunst zorgt voor 'dood en kanker', meende hij. Gisteren analyseerde Van B. kalm: ,,Ik had een heel erge psychose over fascisme, religie en abstracte kunst. Ik had geen remmen.'' Dat meenden ook de psycholoog en de psychiater die hem ongeveer een jaar geleden onderzochten. 'Schizofrenie van het paranoïde type en een persoonlijkheidsstoornis met narcistische en dwangmatige kenmerken' luidde toen hun diagnose. Kans op herhaling van vernielingen zou groot zijn.

De voorzitter van de rechtbank, F. Bauduin, citeerde uit het psychologisch-psychiatrische rapport dat Van B. een zeer hoog iq heeft, tussen de 135 en 140, en zelf vrij goed schildert. Overigens heeft hij zelf inmiddels ook veel van zijn eigen kunst vernield.

Van B. heeft een voorliefde voor impressionisme: ,,De impressionisten schilderden landschappen, dansende mensen, paardenrennen, gezellige huisjes. Daarna hebben kunstenaars alles uit elkaar getrokken. Alles is steeds subversiever geworden. Daar wilde ik met mijn daad nog een schepje bovenop doen.'' Abstracte kunstwerken beschouwt Van B. als ,,volgers van een cultuur die de natuur verwoest. Ik lijd daar misschien meer onder dan anderen, ik houd veel van de natuur. Het liefst zag ik Nederland weer met zijn zalmrivieren.'' Van B. was tot een paar jaar geleden vogelaar en ging op vakantie naar natuurgebieden in Noorwegen en Schotland. Hij fietst vaak in de polder.

Van B. voelt zich 'nooit helemaal oké'. ,,Ik heb dwanggedachten, angsten en depressies. Ik kan me maatschappelijk niet ontwikkelen. Dat vind ik jammer.'' Hij verzekerde de rechtbank echter dat het nu beter met hem gaat dan toen hij de schilderijen vernielde. Hij bezoekt maandelijks een psychiater en slikt medicijnen. ,,Het is welletjes geweest. Ik heb die strijdlust niet meer. Ik doe het niet meer.''

De restauratie van 'Cathedra' uit 1951 is nog niet begonnen. Het Stedelijk Museum wil bij deze operatie grote zorgvuldigheid betrachten. Over de eerdere restauratie van 'Who's afraid' ontstond grote beroering toen bleek dat de Amerikaanse restaurateur Daniel Goldreyer het werk met behulp van een verfroller met acrylverf had overgeschilderd.

'Cathedra', bestaand uit een blauw doek van 244 bij 541 centimeter met een witte streep erop en behorend tot de vaste collectie van het Stedelijk, zal volgens deskundigen nooit helemaal in zijn oude staat kunnen worden teruggebracht.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie