Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gebruikers gebarentaal hoeven 'xtc' niet meer uit te spellen

Home

Simon Bruyning

© thinkstock

Comakijken, tinderen en het wokakkoord. Bij een taal die constant in beweging is, hoort een constante stroom aan nieuwe woorden die al dan niet in het collectieve vocabulaire beklijven. Die taalverrijking geldt, in iets andere vorm, ook voor gebarentaal. Maar hoe krijgt een nieuw woord een eigen gebaar?

"Het idee dat er woorden ontstaan en dat daar vervolgens gebaren aan worden gekoppeld, is een misvatting", vertelt Trude Schermer van het Nederlands Gebarencentrum. "Gebaren ontstaan los van woorden en worden pas ontwikkeld als een bepaald fenomeen of begrip voor de dovengemeenschap belangrijk is, niet omdat er een Nederlands woord voor is."    

Fenomenen
Doordat Nederlandse doven logischerwijs in Nederland wonen, zijn die 'fenomenen' voor een belangrijk deel wel dezelfde als die voor de rest van de samenleving. Zo ontwikkelden doven onderling pijlsnel een aantal gebaren om noviteiten als Facebook en iPad uit te beelden. "Die begrippen waren voor doven een belangrijk communicatiemiddel, waardoor er snel gebaren voor kwamen", aldus Schermer. De actualiteit zorgde er recentelijk voor dat ook terrorisme en xtc hun eigen gebaar kregen. Hoe doven dan twee jaar geleden xtc uitbeeldden? "Niet, door te spellen", zegt Schermer.

Hoeveel gebaarversies van een nieuw begrip in omloop komen, hangt heel erg van het begrip af, vertelt Cielke van Daelen, NGT-docent bij Kentalis. "Woorden ontstaan in een taal op twee manieren: ze worden bedacht of overgenomen uit een andere taal", "Bij woorden als 'selfie' is het vrij logisch dat dit begrip op één manier wordt uitgebeeld, bij abstractere begrippen komt het voor dat er meerdere versies zijn. Bij Engelse woorden wordt het gebaar dat in Amerika gangbaar is, vaak ook in Nederland overgenomen."

Beste versie komt bovendrijven
Over het gebaar dat het beste voor Facebook kon worden gebruikt, was zonder formele afspraken te maken snel consensus, hoewel er aanvankelijk meerdere versies van het begrip in inloop waren. Dat proces ging volgens Schermer op een natuurlijke manier, waarbij de best passende versie vanzelf kwam bovendrijven. "Gebaren moeten goed voelen en in de gebarentaal passen. Als ik een woord noem, hoor jij ook snel genoeg of dit woord bij het Nederlands past. Een woord moet goed klinken binnen de taal.  Met gebaren gaat dat eigenlijk net zo. Zo zijn wij in het Nederlands ook het Engelse woord 'selfie' blijven gebruiken omdat dat goed klinkt. Soms passen we iets aan, soms ook niet."

Een gebaar wordt pas officieel in de Nederlandse Gebarentaal (NGT) opgenomen als het Nederlands Gebarencentrum hierover beslist, als officieel lexicologisch instituut. Het Gebarencentrum maakt gebruik van een panel dove NGT-gebruikers uit meerdere regio's, dat meerdere keren per jaar samenkomt. Zij leveren nieuwe gebaren aan voor begrippen die nog niet in de database staan en hanteren geen strenge criteria, behalve dat er behoefte aan een gebaar moet zijn. Om die behoefte te meten, baseren zij zich op hun eigen dovennetwerk. Alleen doven bepalen welke gebaren in de database worden opgenomen", aldus Schermer.

Verspreiding
Soms wordt voor het verzinnen van nieuwe gebaren gekeken naar gebaren in andere talen, mits die voorhanden zijn. Pas na overeenstemming tussen de doven uit het panel wordt een gebaar gestandaardiseerd en via de website verspreid. Ook Journaaltolken zijn hierin een belangrijke schakel in de verspreiding van nieuwe gebaren.

Op dit moment staan er ongeveer achttienduizend begrippen in de database, en een veelvoud daarvan aan gebaren. Niet iedereen die NGT kent, kent alle gebaren, net als niet alle Nederlands sprekenden alle Nederlandse woorden kennen. "Zo hebben jongeren heel veel gebaren om bier uit te drukken, gebaren die ouderen vaak niet kennen. Er is onder doven sowieso een generatieverschil, waarbij jongeren anders gebaren en bijvoorbeeld meer straattaal uitbeelden", weet Schermer.

Lees verder na de advertentie
Het idee dat er woorden ontstaan en dat daar vervolgens gebaren aan worden gekoppeld, is een misvatting.

Trude Schermer, RvB Nederlands Gebarencentrum

Deel dit artikel

Het idee dat er woorden ontstaan en dat daar vervolgens gebaren aan worden gekoppeld, is een misvatting.

Trude Schermer, RvB Nederlands Gebarencentrum