Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Gaat Obama in Israël wél iets forceren?

Home

Laurens Samsom

Posters die Obama in 2009 als Jodenhater en Palestijnenvriend afschilderden. © anp

Muurvast, hopeloos en lichtjaren verwijderd van een akkoord. Als het over het vredesproces tussen Israël en de Palestijnen gaat, zijn de meeste deskundigen het eens: dat zit er de komende tijd niet in.

Maar grote historische doorbraken hebben zich wel vaker voorgedaan toen niemand het verwachtte. De val van de Berlijnse Muur bijvoorbeeld, of recenter het uitbreken van de Arabische revoluties. Zelfs voor het decennia durende Israëlisch-Palestijnse conflict is zo'n doorbraak niet uitgesloten. Wellicht dat de trip van de Amerikaanse president Barack Obama door Israël en Palestijns gebied - van woensdagochtend tot vrijdagmiddag - het vredesproces kan stimuleren.

Eerlijk is eerlijk, de pessimisten hebben een overschot aan argumenten. De Israëlische premier Benjamin Netanjahoe en de Palestijnse president Mahmoed Abbas praten al sinds 2010 niet meer met elkaar. De barrière waar de mannen zich nu op stuk bijten: ze worden het niet eens over de voorwaarden om met elkaar aan een tafel te gaan zitten. Abbas weigert de onderhandelingen te openen zolang Israël doorgaat met de bouw van nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever; en Netanjahoe wil niets van een bouwstop weten. Mochten de mannen toch met elkaar in gesprek gaan, dan bestaat er nog twijfel over het mandaat van Mahmoed Abbas als Palestijnse leider. Over de helft van het Palestijnse gebied (de Gazastrook) heerst Hamas sinds 2006, daar hebben Abbas en zijn Fatah-partij niets te vertellen. En ook in het deel waar Fatah wel de macht heeft - de Westelijke Jordaanoever - is de regeertermijn van Abbas al lang verstreken.

Niet eens meer een hoofdthema
Aan de andere kant van de muur, in Israël, schort het vooral aan daadkracht. Voor veel Israëliërs is vrede met de Palestijnen geen prioriteit. Eén op de vijftien Israëlische burgers woont inmiddels - in strijd met het internationaal recht - in een nederzetting op de bezette Westoever, waarmee ze het vredesproces frustreren. En ook menig Israëliër binnen de internationaal erkende Israëlische landsgrenzen spreekt zich niet uit tegen de voortdurende bezetting. Tijdens de recente Israëlische verkiezingen bleek het Israëlisch-Palestijnse conflict niet eens meer een hoofdthema voor de meeste politieke partijen.

En toch bestaan er ook aanwijzingen die een enkeling hoop geven op een vredesakkoord. De belangrijkste strohalm: de aanstaande reis van Obama door Israël en Palestijns gebied. Het is de eerste buitenlandse reis van de president sinds zijn herverkiezing en bovendien de eerste keer dat hij als staatshoofd het conflictgebied bezoekt.

In de zomer van 2009 sprak Obama in Caïro: "Laat er geen twijfel over bestaan: de situatie voor het Palestijnse volk is niet te tolereren. Amerika zal de legitieme Palestijnse wens voor (...) een eigen staat dan ook niet de rug toekeren." Inmiddels probeert Obama de verwachtingen te temperen, maar tijdens zijn bezoek aan Jeruzalem en Ramallah zal hij ongetwijfeld druk uitoefenen om Netanjahoe en Abbas in beweging te krijgen. Wil hij zijn belofte uit Caïro waarmaken en niet afgaan als de zoveelste Amerikaanse president die faalt om het Israëlisch-Palestijnse conflict vlot te trekken, dan zal hij iets moeten forceren.

John Kerry, sinds 1 februari de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, lijkt zich met het zware karwei te gaan bemoeien. Eerder deze maand had hij al een onaangekondigde ontmoeting met de Palestijnse president Abbas. Het heeft er alle schijn van dat Kerry van het vredesproces een hoofdthema maakt als minister. Daarbij kan hij gebruikmaken van persoonlijke banden, onder meer met de Israëlische premier Netanjahoe.

Netanjahoe heeft op zijn beurt in zijn nieuwe centrum-rechtse kabinet plaatsgemaakt voor de ervaren (en bij Palestijnen relatief populaire) Tzipi Livni als leidster van de vredesonderhandelingen. Hoewel Netanjahoe het laatste woord houdt, is de aanstelling van Livni een voorzichtige stap richting onderhandelingen.

Als het tot zover komt, zullen de Palestijnen vermoedelijk tot verregaande concessies bereid zijn. Uit geheime documenten over eerdere onderhandelingen, die twee jaar geleden naar tv-zender Al-Jazeera lekten, bleek dat het Palestijnse kamp op de meest heikele punten wil toegeven. Het recht op terugkeer van Palestijnse vluchtelingen, de verdeling van Jeruzalem en het garanderen van veiligheid voor Israël: Abbas zou Israël in alles tegemoet komen in ruil voor een eigen staat. Voor het handjevol optimisten al met al reden genoeg om een sprankje hoop op vrede te blijven koesteren.

Netanjahoe's nieuwe kabinet bereid tot 'historische stap'
"Wij steken onze hand vreedzaam naar de Palestijnen uit", sprak de Israëlische premier Benjamin Netanjahoe gisteren, kort voordat zijn nieuwe kabinet werd geïnstalleerd. Maar de gebruikelijke voorwaarden waarmee Netanjahoe zijn aanbod omkleedt, laten zien dat er weinig nieuws onder de zon is.

Israël is klaar voor 'een historisch compromis dat voorgoed een eind maakt aan het conflict met de Palestijnen', zei de premier veelbelovend. Maar hij maakte niet concreet welke stappen hij voor ogen had. De uitgestoken hand geldt bovendien alleen voor Palestijnse gesprekspartners 'van goede wil'. Daarmee doelt Netanjahoe op het feit dat de Palestijnen pas met hem willen onderhandelen als hij stopt met de bouw van Joodse nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Die voorwaarde moet van tafel, vindt de premier al jaren. En juist daardoor zitten de onderhandelingen al zo lang muurvast.

De premier heeft weinig speelruimte. In zijn nieuwe coalitie zitten veel politici die per se met de kolonisatie van de Westoever willen doorgaan. Zijn belangrijkste partner, de ultra-rechtse Avigdor Lieberman, riep gisteren nog dat iedereen die in vrede gelooft, 'aan waanideeën lijdt'. Lieberman beloofde fel te zullen vechten tegen elke poging om de groei van de nederzettingen te stoppen. Hetzelfde geldt voor kolonistenleider Naftali Bennett, die op voorhand heeft gedreigd dat hij het kabinet zal opblazen als de kolonisten een strobreed in de weg wordt gelegd.

De Palestijnen zien het meewarig aan. Zij geloven niet in een ministersploeg met zulke felle haviken. Wat hen betreft betekent het kabinet een verlenging van de impasse, en een verdere kolonisatie van hun gebied.

Lees verder na de advertentie

 
Of het bezoek van de Amerikaanse president invloed zal hebben op het vredesproces, is de grote vraag

Deel dit artikel