Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Fred Teeven: 'Voor sommigen ben  ik echt een monster'

Home

Nicole Besselink en Bart Zuidervaart

Fred Teeven © Fotografie: Maartje Geels. Illustraties: Gemma Pauwels.

Hij noemt zich de rechtsbuiten van Rutte II. Als VVD-staatssecretaris is Fred Teeven ook verantwoordelijk voor het vreemdelingenbeleid, een chronisch probleemdossier. Dit jaar overleefde hij ternauwernood het debat over de dood van de Rus Dolmatov. En werd hij aangevallen op het proefverlof van de moordenaar van Pim Fortuyn.

Fred Teeven heeft een goede kop voor cartoons. Dat zegt hijzelf. Op een recente spotprent staan een VVD'er en PvdA'er, coalitiegenoten, groot afgebeeld. Teeven: "En ik klein en dik daartussenin. Mijn benen zijn met elektronische enkelbanden aan de anderen vastgeketend. Dat vind ik geweldig bedacht."

De staatssecretaris van veiligheid en justitie knipt de tekeningen uit en bewaart ze in een mapje. Teeven (55) wordt, bezweert hij, nooit boos op de makers. Zelfs niet als de boodschap hard is. Zoals vlak na het Kamerdebat over de Russische asielzoeker Aleksandr Dolmatov, die begin dit jaar in zijn cel zelfmoord pleegde. Teeven kon ternauwernood aanblijven. Op een van de vele cartoons over de kwestie hing de staatssecretaris aan de bar op twintig hoog. Met één hand hield hij een deurtje open, met daarachter een gapende afgrond. Er hing een bordje bij: 'terugkeer'. "Grof natuurlijk. Maar ik zit daar echt niet mee", zegt Teeven. "Zelfspot relativeert. Als je jezelf in de maling neemt, hoeft een ander het niet te doen. Wel zo prettig."

Geen enkel lid van het tweede kabinet-Rutte ligt zo vaak onder vuur van Tweede Kamer en media als Fred Teeven. Bezuinigingen op de gevangenissen, misstanden rond vreemdelingen, het betwiste proefverlof voor Volkert van der G., een verdacht telefoontje met de in opspraak geraakte ex-wethouder in Roermond Jos van Rey. Teevens geluk: "Ik heb in mijn leven geleerd om te incasseren."

Hij vertelt het op een vrijdagavond in december, in een donkere loungebar op de bovenste verdieping van een hotel in het centrum van Amsterdam. Hij is een half uur te laat. File. Teeven werpt een blik over de stad die onder zijn voeten ligt. Hij woont al jaren in Amsterdam, maar heeft nauwelijks tijd voor een fatsoenlijk bezoek aan het centrum. Zodra hij thuiskomt, kijken de tassen vol werk hem weer aan. Sinds hij het probleemdossier asiel- en vreemdelingenzaken erbij kreeg, houdt de week van Teeven nooit op.

Waarom stak u uw vinger op voor asielzaken?
"Ik heb dit altijd een vrij onrustige portefeuille gevonden. Ik had mezelf voorgenomen daar verandering in te brengen. Nou, dat is tot nu toe niet gelukt."

Was u voorbereid op de emoties die bij dit werk komen kijken?
"Volgens mij wel. Ik zag hoe mijn voorgangers opereerden en soms worstelden. Daarom heb ik ook met Rita Verdonk en Nebahat Albayrak gesproken. Zij gaven me advies."

Zoals?
"Niet te veel alles naar binnen laten komen. Het een beetje zakelijk blijven behandelen. Maar dat is best ingewikkeld. Ik ga bijvoorbeeld naar een asiellocatie in Amersfoort waar uitgeprocedeerde gezinnen zitten die dus in feite Nederland moeten verlaten. Daar zitten dan jongetjes en meisjes in een kring, drie jaar oud ongeveer. Zij zingen een Nederlands liedje. Dan kun je wel zeggen: daar hoef je niet heel sentimenteel over te doen, maar dan moet je toch wel een ontzettend blok beton wezen als je daar niet een heel klein beetje door geraakt wordt. Dat is niet het makkelijkste moment. Het is eenvoudiger om in de Tweede Kamer afstandelijk over het beleid te praten."

Als het zo moeilijk is, zou u ook minder op dat soort plekken kunnen komen.
"Dat is een beetje slap, hè?"

Lees verder na de advertentie

 
Ik heb in mijn leven geleerd om te incasseren

Ontmoet u vaak asielzoekers?
"Onlangs ben ik op bezoek geweest bij New Dutch Connections. Dat is een bedrijf dat mensen probeert te helpen door ze een baan te geven, ook als ze nog in hun asielprocedure zitten. Ik heb er met jongeren gesproken. Zij willen heel graag blijven en hier hun toekomst opbouwen en jij weet gewoon dat een aantal van die jongens uiteindelijk daarvoor geen toestemming zal krijgen. Dat is hard."

Komt dat dan binnen?
"Nou ja, binnen, het is niet dat ik daar de hele dag over na loop te denken, maar het is wel een moment waardoor ik die avond denk: nou, dat is toch een bijzonder werkbezoek geweest. Ik zie daar jongeren op een podium dansen. Opeens zeggen ze tegen mij: kom er eens even tussen staan. Dus ik ga erbij staan, dansen. Ik had als ijzeren Heintje op mijn stoeltje kunnen blijven zitten, maar ik probeer dan altijd gewoon maar een beetje Fred Teeven te zijn. Sommigen zien mij natuurlijk ook echt als een monster."

Zit u nog steeds met dossiers van het kinderpardon thuis op de bank?
"Een stapeltje grensgevallen neem ik mee naar huis. Dan werk ik op een avond tien dossiers door in vier uur tijd. Liefst voor de tv na een wedstrijd van Ajax. Ik vind dat je die dossiers die je als schrijnend worden voorgelegd niet met een pennestreekje moet afdoen. Je kunt niet zeggen: nou, er staat een advies van de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) bij, dat volg ik. Mensen hebben er recht op dat hun dossier goed wordt gelezen. Mijn laatste vrije avondje sneuvelt daardoor."

Uw vriendin werkt bij de IND. Zij hoort asielzoekers en beslist over aanvragen. Praat u daar met haar over?
"Nee, we praten daar nooit over."

U hebt toch wel behoefte aan ruggespraak?
"Ik bel wel eens met een vriend die vreemdelingenadvocaat is. Niet dat we de dossiers inhoudelijk bespreken, maar zo van joh, ik heb nou een dossier waarvan ik denk dat het precedentwerking kan hebben. Daar moet ik heel voorzichtig mee omgaan. Dan zegt hij: 'Jij altijd met je precedentwerking.' Dat soort verhalen. Die vriend kijkt daar natuurlijk heel anders tegenaan. Over het algemeen zitten mijn vrienden niet in mijn eigen politieke kleur. Niet omdat ik dat niet wil, maar gewoon omdat dat niet zo is."

Dus thuis praat u weinig over uw werk. Lastig.
"Wij zijn niet mensen die het hele avonden over ons werk hebben. Het is wel zo dat we steeds minder tijd hebben om even rustig te praten. Mijn vriendin zegt ook wel dat het een zegen zou zijn als het ooit eens afgelopen is. Je hebt als staatssecretaris wel heel veel kennissen, maar je houdt weinig vrienden over. Alleen de heel goede. Dat is de prijs die je betaalt voor dit werk."

Die prijs is het wel waard?
"Dat vind ik wel. Anders moet je ermee ophouden. Geen jankverhalen alsjeblieft."

Hebt u nog wel vrije tijd?
"Ik loop een beetje hard op zaterdag en zondag in de stad. Vorige maand heb ik nog de Zevenheuvelenloop bij Nijmegen gelopen. En ik heb een seizoenskaart van Ajax. Ik bezoek alle thuiswedstrijden, in mijn spijkerbroek. En doordeweeks twee keer bewindsliedensport, op dinsdag- en vrijdagmorgen. Mijn dochters, van 27 en 25, komen ook weleens langs in Den Haag. Dan gaan we lunchen. Zij hebben totaal geen politieke ambities."

Zij zien ook hoeveel tijd het kost.
"Je moet doorbuffelen en kunnen incasseren. IJdelheid is een lastige eigenschap als bewindspersoon, zeker met deze portefeuille."

 
Je hebt als staatssecretaris wel heel veel kennissen, maar je houdt weinig vrienden over

Fredrik Teeven werd op 5 augustus 1958 geboren in het Rozenprieel, een arbeidersbuurt in Haarlem. Zijn vader was meubelmaker en later bankbiljettencontroleur. Teeven worstelde zich in zeven jaar door de havo heen. Dat doorzettingsvermogen openbaarde zich ook in de sport. Teeven was een fervent judoka en later een minstens zo fanatiek rugbyer. "Ik ga niet voor een beetje. Wij zeiden vroeger in het Rozenprieel: 'Het is een gouden of een ijzeren.' Een beetje goud of zilver kenden we niet. Op mijn 42ste ben ik met rugby gestopt. Dan stond ik weer op maandagochtend als officier van justitie in de rechtszaal met touwtjes in mijn mond om de tanden op hun plek te houden. Het ging niet meer."

Dat leren incasseren gaat ver terug bij u. Wat hebt u daar nu aan in de politiek?
"Dat je leert dat als iemand je op je wang slaat, je de andere wang toekeert. Dat is in de politiek, zeker als bewindspersoon, geen onhandige eigenschap. Om af en toe als iemand je hard aanvalt, niet meteen hard terug aan te vallen, maar te zeggen: kom maar op dan. In het Dolmatov-debat ben ik heel veel aangevallen. Als je dan te veel terugknokt, wordt het nog vervelender."

Hoe heeft dat debat uw kijk op vreemdelingen veranderd?
"Ik denk niet dat ik sinds die dag, 18 april dit jaar, humaner ben geworden. Ik erken wel dat het tempo van veranderingen omhoog moest. Je moet na zo'n gebeurtenis dingen laten zien. Ik heb de directeur van het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers de ruimte gegeven om asielzoekers tijdens hun procedure vrijwilligerswerk te laten doen. Met dat idee speelde ik al langer. Is het slim om mensen zich verplicht te laten vervelen? Ik ben in Sint Annaparochie geweest. Daar helpen vreemdelingen oude mensen met boodschappen doen. Wat is daar mis mee? Maar er zijn ook onderwerpen die voor mij no-go zijn. Vreemdelingen die worden verdacht van oorlogsmisdaden ga ik geen vergunning geven. Ook al waren ze hier dertig jaar lang conciërge op een school. Of mensen die de boel bedriegen. Er zijn vreemdelingen die hun gegevens naar hun ambassade moeten opsturen om daar reispapieren te krijgen. En dan sturen ze een lege envelop op. Gebeurt echt. En dan zeggen ze: 'Ik hoor niets van mijn ambassade. Ik heb nu recht op een vergunning.' Je wordt belazerd waar je bij staat."

Deze mensen zien het als laatste strohalm.
"Maar het is geen strohalm. Dat moeten we ze duidelijk maken. Hun laatste strohalm is vrijwillig vertrek met een kapitaaltje mee. Ik las laatst een verhaal van een bewoner uit de Vluchtflat in Amsterdam die ervoor koos terug te gaan. Ik dacht: eindelijk iemand die zijn verstand gebruikt."

U bent nooit in de Vluchtflat of -kerk geweest. Waarom niet? U gaat wel naar asiel- en uitzetcentra.
"Dat doe ik onder geen beding. Bij zo'n Vluchtflat lopen mensen rond die IND'ers uitmaken voor racisten en fascisten. Met hen doe ik geen zaken. Mensen die bij de IND werken, zijn geen fascisten. Het zijn ambtenaren die gewoon hun werk doen."

U bent ruim een jaar staatssecretaris van asielzaken. Hoe bevalt het?
"Het is enerverend en soms ook lastig. Neem de kwestie-Renata. Dat meisje komt uit Georgië en reisde via Polen naar Nederland. Kort nadat ze een jaar geleden het land werd uitgezet, constateerden artsen acute leukemie bij haar. Kijk, dit is nou zo'n schrijnende situatie. Als ik eerder had geweten dat ze zo ziek was, had ik haar en haar familie niet uitgezet. Dan had ik haar meteen al een verblijfsvergunning gegeven. Mijn diensten valt niets te verwijten, toch is het misgegaan. Dat is soms lastig uitleggen, ook aan Kamerleden."

U kreeg forse kritiek in deze zaak. Net als tijdens de kwestie-Dolmatov.
"Ik lees die commentaren ook natuurlijk. Thuis op de bank merk ik wat de rest van de wereld van me vindt. Dat ik altijd moet winnen bijvoorbeeld. Dan denk ik: is dat wel zo? Heb ik die uitstraling? Vreemdelingenbeleid is bij uitstek een terrein waar je niet altijd kunt winnen."

Na het interview laat Teeven een cartoon uit De Telegraaf zien. Daarop staat hij in een café, één arm nonchalant geleund op de bar. Teeven belt met partijgenoot Jos van Rey. Dat gebeurde vorig jaar in werkelijkheid ook. Toen werd het gesprek niet opgenomen, ondanks dat het OM Van Rey afluisterde. De oorzaak zou een stroomstoring zijn geweest. 'Héé Jos! Fred hier...', staat bij de cartoon, met als onderschrift: 'de niet getapte jongen'.

Teeven moet er om schaterlachen. "Geestig, toch?"

Fred Teeven (55)
Als 'crimefighter' leidde officier van justitie Teeven diverse onderzoeken naar de georganiseerde misdaad. In de politiek profileert hij zich - eerst bij Leefbaar Nederland, toen bij de VVD - op het terrein van justitie. Als staatssecretaris zit hij, naast minister Ivo Opstelten, sinds 2010 op het ministerie van veiligheid en justitie.

 
Vreemdelingenbeleid is bij uitstek een terrein waar je niet altijd kunt winnen


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel