Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Frankrijk telt steeds meer sceptici over biologische voeding

home

Kleis Jager

Biologisch geteeld fruit in een winkel in Herouville-Saint-Claire, in het westen van Frankrijk. © AFP

Het staal en glas van de zakenwijk La Défense glinstert in een onbarmhartige zon. Parijs is maar een paar kilometer verwijderd van de twintig hectare van tuinbouwer Joël Thiébault, die zijn voorhoofd afwist. Thiébault is niet zomaar een tuinbouwer, hij is de favoriete leverancier van de meest exclusieve restaurants in de stad, zoals die van hotel George V. Chefkok William Ledeuil van het modieuze Ze Kitchen Galerie (drie Michelinsterren) is een vriend.

Ledeuil en zijn collega's verdringen zich rond de wortels, bieten, paarse artisjokken, aubergines en prei van Thiébault. Omdat niemand dichterbij en dus verser is, maar vooral vanwege de kwaliteit en de keuze: Hij verbouwt bijna 1000 variëteiten. "Alles wat wil groeien op 8 kilometer van de Eiffeltoren", lacht hij.

Op de stoep voor dat monument staat hij een paar keer per week op een markt. Zijn stal geldt er als een bezienswaardigheid, toeristen fotograferen er zijn bijna twintig soorten sla, daïkon (Japanse radijs) of kleurrijke boeketten wortels. Nooit zal Thiébault iets verkopen wat niet van het seizoen is. Of - "heel erg belangrijk" - iets te vroeg oogsten; onvolwassen radijs is hem een gruwel. Ook afschuwelijk: met groeimiddelen je waar boosten tot het volume dat het grootwinkelbedrijf eist. Alleen is er bij al dat vakmanschap één maar: Thiébault is niet biologisch. Of niet 'bio', zoals ze in Frankrijk zeggen.

Bijna als religie
En wie niet bio is, deugt niet volgens de heersende ideologie. Bio wordt in Frankrijk intens beleefd, als een religie bijna, vindt Thiébault. "Ik verzet me daartegen. Er is goede en slechte conventionele landbouw, zoals er ook goede en slechte biologische landbouw is. Kwaliteit en smaak moeten het uitgangspunt zijn, niet een of ander dogma."

In zijn open plastic kassen gebruikt Thiébault geen chemische of natuurlijke bestrijdingsmiddelen. "Daar halen we alles met de hand of de machine weg. Maar in het veld gebruiken we wel een synthetisch middel." Zijn oude tomatenrassen behandelt hij met een schimmelwerend product. "Vroeger deden we dat vier keer, nu is één keer genoeg, omdat ik sterkere soorten gebruik. Voor we het doen, gaan eerst alle tomaten met een kleur eraf. Het product wordt in drie dagen afgebroken, daarna wacht ik een week met de volgende pluk. Het is enorme onzin dat je iemand zo zou vergiftigen."

In vijf jaar verdubbeld
De Franse markt voor bio is de afgelopen vijf jaar verdubbeld en nu goed voor een omzet van 3,6 miljard euro (op een totaal aan voedingsuitgaven van een kleine 170 miljard euro). De groei zal de komende jaren aanhouden, maar wel afnemen. Tot een toename van 5 procent in 2015; de omzet zal dan ongeveer 4,5 miljard euro bedragen.

Volgens het onderzoeksbureau Xerfi dempt de crisis de opkomst van het prijzige biovoedsel. De consument betaalt bijna twee keer zoveel voor hetzelfde boodschappenmandje, berekende onlangs het veelbekeken actualiteitenprogramma Envoyé Spécialin een aflevering met de veelzeggende titel 'Bio Business'.

Valse beloften
De agrarisch journalist Gil Rivière-Wekstein denkt dat de opmars van de biologische landbouw door nog iets anders dan de excessieve prijs in toom zal worden gehouden. "De consument krijgt steeds meer in de gaten dat keizer bio geen kleren draagt. Hij is spiernaakt."

In zijn boek 'Bio, Fausses promesses et vrai marketing' (Bio, Valse beloften en echte marketing) legt Rivière-Wekstein uit dat bio zijn beloften niet waarmaakt. "Wat zijn de claims van bio? Het is gezonder, beter voor het milieu en goed voor de kleine producent. Maar dat blijkt allemaal niet waar", zegt hij op een terras in het twintigste arrondissement in Parijs, waar een bovengemiddeld aantal bioconsumenten woont.

"Er is uitgebreid onderzoek naar gedaan, maar dat het gezonder is, is nooit bewezen. Daarbij is de gemiddelde levensverwachting enorm toegenomen, terwijl we volgens de biologische ideologie allemaal op apegapen zouden moeten liggen. En wat was het grootste voedselschandaal van de afgelopen jaren? Dat waren de ongeveer vijftig doden die in Europa vielen omdat ze biologische taugé hadden gegeten. Dat zijn meer slachtoffers dan bij de gekkekoeienziekte. Het is jammer, maar het is pure bluf, een mythe. Een mythe van meer dan vijftig jaar oud."

Van extreem-rechts naar uiterst links
Want ook in de ideologische geschiedenis van bio heeft Rivière-Wekstein zich verdiept. Politiek gesproken bewoog het puur-natuur-denken zich van extreem-rechts naar uiterst links. "In het begin, vanaf de jaren dertig, kwam je het biologische denken tegen in extreem-rechtse, Blut und Boden-achtige hoek. 'De aarde liegt niet', dat was het idee. Pas vanaf de jaren zestig en zeventig is bio links geworden. Maar let op: de kleur van de envelop mag dan nu rood zijn in plaats van bruin, de inhoud is nog steeds precies hetzelfde, er is niets veranderd."

De aanhangers van bio zijn aartsreactionair, vervolgt Rivière-Wekstein. "Ze zijn niet alleen tegen conventionele landbouw, maar eigenlijk tegen alle vormen van vooruitgang. Tegen snelwegen, tegen kernenergie, tegen transgene gewassen, tegen gsm-antennes, tegen het boren naar leisteengas, tegen tgv's, enzovoorts. De lijst is eindeloos."

Verontreinigde grond
Dan de tweede claim van bio, dat het beter is voor het milieu. "Die blijkt ook nergens op gebaseerd. In de biologische wijnbouw wordt tegen meeldauw of witziekte bouillie bordelaise gebruikt, een oplossing met koper. Omdat het een oud middel is, dat dateert van voor de chemische bestrijdingsmiddelen, mag dat volgens de biologische richtlijnen. Maar de grond van biologische wijngaarden is verontreinigd met een zwaar metaal. Ander voorbeeld: koeien die biologische melk leveren, geven minder melk. Je hebt twee keer zoveel koeien nodig om rendabel te zijn, dus zorgen die voor meer uitstoot van broeikasgas. Hetzelfde geldt voor de oppervlakte van biologisch geteelde gewassen. Je hebt meer grond nodig en dat kan ten koste gaan van de biodiversiteit."

Ook op de laatste claim, dat bio goed is voor de kleine boer om de hoek, valt veel af te dingen. De supermarktketen Biocoop biedt lokaal geproduceerd vlees en groenten aan, maar 60 procent van wat er te koop is op de Franse bio-markt komt van over de grens. "Bijna de helft wordt verkocht via de grote supermarkten en de hypermarchés. Hun buitenlandse leveranciers werken allemaal grootschalig. Nederlandse en Duitse tuinbouwers doen dat dankzij gerationaliseerde productiemethoden, en in Spanje rust alles op goedkope, of zeg maar gerust uitgebuite arbeidskrachten. Zo is bio paradoxaal genoeg een industrie geworden."

Daarbij is er nog iets vreemds aan de hand. De plaats die bio inneemt in de media en in de marketing van grote supermarktbedrijven als Carrefour staat in geen enkele verhouding tot de werkelijke omvang van de sector. De uitgaven aan biologische voeding vallen in het niet bij het totaal. Afgelopen juni bijvoorbeeld gaven de Fransen 14,8 miljard uit aan alle soorten voeding. Ruim vier keer het bedrag dat in heel 2011 werd besteed aan biologisch voedsel. "In 2007 was 1,9 procent van het landbouwareaal in Frankrijk biologisch, nu nog net geen 3 procent. De politiek, van links tot rechts - van activist José Bové tot de toenmalige president Sarkozy - vond dat het meer moest worden. Zes procent, is toen afgesproken. Dat is dus bij lange na niet gehaald."

Vooral marketing
Alles wat groen en biologisch is, is een verkoopargument in de politiek en de commercie. "De biologische omzet van Carrefour, die mini-biosupermarktjes heeft opgenomen in zijn winkels, is nauwelijks meer dan 1 procent. Let maar op, het is daar altijd heel rustig, bijna iedereen loopt eraan voorbij. Het is dus maar een klein onderdeel van de business, terwijl de betekenis voor het aanzien van Carrefour, dat zich nadrukkelijk profileert als goed voor mens en aarde, vele malen groter is. Het is vooral marketing."

Maar hoe zit het dan met de biologische appels, de wortels en andere producten die toch duidelijk beter smaken? Dat is volgens Rivière-Wekstein eerder een kwestie van soort en ras dan van de vraag of iets al dan niet bio is. "Appelsoorten met een lage opbrengst zijn beter. Maar begrijp me goed, ik ben ook niet anti-bio. Zelf koop ik vaak biologische 'eerlijke' chocola en biologische tofu. En hoewel biologische wijnen mij altijd teleurstellen, ken ik een werkelijk voortreffelijke biologische cognac."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.