Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Fotomanifestatie / Fotogeniek Dordrecht

Home

Henny de Lange

Tot de hoogtepunten van de fotomanifestatie in Dordrecht behoren de portretten van de markante familie Vriesendorp.

Dordrecht presenteert zich deze zomer als fotostad. De ’Fotozomer’ met twee tentoonstellingen – over de stad, de straat en de familie – en een fotowedstrijd was niet gepland. Drie culturele instellingen waren ieder vanuit een eigen invalshoek bezig met fotografie, maar ontdekten dat de exposities bij elkaar een verrassend beeld geven van de fotografie in deze stad.

De fotomanifestatie biedt een historisch overzicht van de fotografie in de negentiende eeuw in Dordrecht, met als hoogtepunt de presentatie van de oudste daguerreotypie van Nederland. Tien fotografen legden het hedendaagse leven op straat vast in schijnbaar achteloze snapshots. En er zijn verrassende portretten van de familie Vriesendorp, die al meer dan drie eeuwen Dordrecht als thuisbasis heeft en overal in de stad sporen heeft nagelaten.

Het boeiendste onderdeel is de expositie over deze familie, die zich van oudsher heeft laten portretteren. Eerst door schilders, later door fotografen. Vriesendorpen lieten zich al in 1733 vereeuwigen door de schilder Aert Schouman. In de negentiende eeuw behoorden ze tot de eersten die hun portret ook fotografisch lieten vastleggen. De oudste foto die de familievereniging Vriesendorp in haar bezit heeft, is een portret van suikerbakker Henri Vriesendorp (1804-1864) uit 1842. Dat het voor zover bekend ook om de oudste daguerreotypie van Nederland gaat, ontdekte Saskia Asser toen ze onderzoek deed naar de geschiedenis van de Dordtse fotografie in de negentiende eeuw. Asser, conservator bij Huis Marseille in Amsterdam en gespecialiseerd in oude fotografie, stuitte in het Dordtse stadsarchief op dertien daguerreotypieportretten die de familie Vriesendorp in 1980 in bruikleen had gegeven. Het oudste portret dateert uit 1842, het jongste uit 1861 en daarmee beslaat deze serie de hele pioniersfase van de fotografie, die in 1839 werd uitgevonden. De portretten zijn nu voor het eerst te zien op de expositie ’Fotogeniek? (Stads)gezichten uit de 19de eeuw’ in de Kunstkerk in Dordrecht.

De oudste foto van Nederland is genomen op 26 juli 1842, afgaand op de datum op de achterkant. De maker ervan is niet bekend, maar Asser vermoedt dat het de Fransman Auvry is die in die tijd in Dordrecht verbleef, waar hij mensen voor tien gulden fotografeerde in hotel Bellevue. Maar het zou ook kunnen dat Henri Vriesendorp naar Rotterdam is gereisd, waar de Fransman Daru zijn studio had opgezet in het nieuwe Badhotel aan de Boompjes. Daar konden geïnteresseerden zich volgens een advertentie in de Rotterdamsche Courant melden voor een ’onmisbaar treffende Gelijkenis in ééne minuut’.

Saskia Asser ontdekte ook dat de familie de serie daguerreotypieëen later in allerlei vormen heeft laten reproduceren om die onder de familieleden te kunnen verspreiden. Teleurstellend op deze expositie is wel de slechte presentatie van het oudste fotoportret van Nederland. Je moet er echt naar zoeken. Henri Vriesendorp had beter verdiend.

Dan heeft de huidige generatie Vriesendorpen, die werd geportretteerd door tien gerenommeerde fotografen, het een stuk beter getroffen. In het museum Van Gijn met zijn interieurs uit de zeventiende, achttiende en negentiende eeuw, vormen de fotoportretten een spannende combinatie met de klassieke inrichting. Geboeid volg je aan de hand van de foto’s het leven van de tientallen Vriesendorpen. Het 100-jarig bestaan van de familievereniging was de aanleiding voor deze eigentijdse portretopdracht, die in samenspraak met de Dordtse musea tot stand is gekomen. Dat de expositie in museum Van Gijn wordt gehouden, is niet toevallig. De laatste bewoner van dit museumhuis, Simon van Gijn, was getrouwd met Cornelia Vriesendorp (1840-1889).

Koos Breukel fotografeerde de oudere familieleden tegen de achtergrond van de behangselschilderijen die omstreeks 1787 werden gemaakt door de Dordtse gebroeders Van Strij. De verre voorouder Jacob Vriesendorp liet ze maken voor zijn huis in de Hoge Nieuwstraat in Dordrecht, maar ze hangen nu in het Gemeentemuseum Den Haag. Lisette van de Pavoordt en Frouwkje Smit maakten tweeluiken van Vriesendorpen die Dordrecht verlaten hebben, telkens met een geliefd familievoorwerp als attribuut. Elspeth Diederix componeerde stillevens van oude familiefoto’s. Ook de plekken en huizen die een rol hebben gespeeld of nog spelen in de familie zijn gefotografeerd, zoals de roei- en zeilvereniging en hockeyclub in Dordrecht, de Leidse sociëteit Minerva, de familiegraven op de Essenhof en de Pancraskapel in de Dordtse Grotekerk, in 1809 gekocht door de familie en nu in bezit van de familievereniging.

De familie Vriesendorp is geen doorsneefamilie, maar behoorde altijd tot de lokale elite en speelde een belangrijke rol in het sociale en culturele leven van Dordrecht. Op vaak subtiele manier hebben de fotografen dat duidelijk weten te maken. Ze gaan echt voor je leven, al die Vriesendorpen en ineens zie je ook de overeenkomsten tussen hun neuzen en ogen. Het is knap hoe de fotografen, ieder vanuit hun eigen invalshoek, erin geslaagd zijn het eigene van deze onbekende personen zichtbaar te maken. Na dit bijzondere fotodocument is het nu nog wachten op de geschreven geschiedenis van de familie Vriesendorp.

Deel dit artikel