Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Foto's op de postzegel

Home

CEES STRAUS

'Merci beaucoup, M. Nièpce', t/m 21 april in het PTT-museum, Zeestraat 82 in Den Haag, ma-vr 10-17 uur, za, zo en feestd. 12-17 uur.

Drie jaar tevoren was het al eens geprobeerd, een foto op een postzegel. In 1931 had Gerard Kiljan voor de PTT een fraai ontwerp gemaakt voor een serie kinderpostzegels. Voor die serie hadden gehandicapte kinderen geposeerd en dat was voor de toenmalige burgerij zo iets ordinairs dat er aanleiding was voor een fiks schandaal.

UITVINDERS

In tegenstelling tot hun collega-kunstenaars de schilders, zijn Nederlandse fotografen nooit met een postzegel geëerd. Wel zijn ze door de PTT gevraagd met hun werk op een ontwerp te verschijnen. Vaak zelfs, zo veel dat er een aardige tentoonstelling door het PTT-museum in Den Haag gewijd kan worden. En dat onder dankzegging aan monsieur Nièpce, een van de (Franse) uitvinders van de fotografie. Aan Nièpce (maar ook aan zijn landgenoten Daguerre en Bayard, aan de Engelsman Fox Talbot en diens Nederlandse assistent Henneman) hebben we het te danken dat beelden op een lichtgevoelige onderlaag kunnen verschijnen.

De PTT sreefde lang voor de oorlog al naar grote grafische kwaliteit. Beroemd geworden ontwerpers als Paul Schuitema, Piet Zwart en de hier al genoemde Gerard Kiljan hadden grote belangstelling voor het medium fotografie en pasten het veelvuldig toe. Tegenwoordig trekt de PTT voor elke nieuwe uitgifte een andere ontwerper aan, waarvan weinigen meer echt feeling met de fotografie hebben. In veel ontwerpen is het gebruik van de foto, vaak als één enkel, vlakvullend beeld, dan ook weinig origineel. Veel aardiger zijn die postzegels waarvoor gemanipuleerde of geënsceneerde fotografie wordt gebruikt. Jurriaan Schrofer bijvoorbeeld ontwierp de fraaie zegel voor het Wereldnatuurfonds die in 1984 verscheen. Schrofer bewerkte met de schaar een stuk papier dat hij aan de ingeknipte kant voorzag van een kleur. Die weerspiegelt tegen de voorzijde, waardoor de ingeknipte vormen een mooie contourlijn krijgen. Dat procédé werd gefotografeerd en vervolgens in verkleind formaat op de zegel overgebracht. Als je alleen de postzegel ziet, lijkt het resultaat bijzonder getrukeerd, maar in werkelijkheid berust het effect op een heel simpele handeling.

PETER STRUYCKEN

Op de tentoonstelling in Den Haag wordt het niet met zoveel woorden gezegd, maar het gebruik van de fotografie in de postzegel-ontwerpkunst heeft zijn langste tijd gehad. Nu elke grafische ontwerper met veelzijdige grafische programma's achter zijn computer zit te werken, is de behoefte aan het weergeven van bestaande beelden en dat zo realistisch mogelijk, flink afgenomen. Elektronische ontwerptechnieken (computer aided design) bieden de mogelijkheid om welk beeld dan ook zodanig te vervormen dat van het oorspronkelijke foto-beeld niets meer overblijft.

Een vroeg voorbeeld liet Peter Struycken in het begin van de jaren tachtig zien. Hij ontwierp toen de lange tijd in gebruik gebleven serie vorstinnenportretten, waarbij de beeltenis van koningin Beatrix van een foto naar een opstapeling van pixels werd getransformeerd. Zo'n ontwerp is later nooit meer herhaald, zou nu ook volstrekt gedateerd lijken. Toch deed Struycken niets anders dan wat elke vormgever ook nu nog zou moeten doen: met gebruikmaking van de nieuwste technieken de grenzen van het vak verkennen. Dat deed Kiljan in 1931 ook al. Te meer valt het dan op dat nog kort geleden het ontwerpersduo Lies Ros en Rob Schröder hun ontwerp voor een driehoekige postzegel door de PTT-directie zagen afgekeurd. Net iets te gewaagd. Lies Ros, die de expositie in het museum heeft ingericht, laat het eigen ontwerp tussen de grote hoeveelheid andere ontwerpen nog eens zien. Opdat behalve de post ook de kijker erover kan oordelen.

Deel dit artikel