Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

FORMATIE 1998

Home

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - “Een punt van eminent belang”, noemt D66-fractievoorzitter en onderhandelaar Thom de Graaf de kwestie van de gekozen burgemeester. Het woord 'breekpunt' heeft hij in de eerste fase van de kabinetsformatie niet gebruikt. Met zo'n term moet je zuinig zijn, weet hij. Je moet - op straffe van zwaar prestigeverlies - bereid zijn echt af te haken als je je zin niet krijgt.

Bovendien is het signaal aan PvdA en VVD dat uitgaat van 'eminent belang' duidelijk genoeg. Er moet voor D66 wat te regeren zijn, willen de democraten meedoen aan Paars II. En de gekozen burgemeester is zo'n punt waar D66 heel zwaar aan tilt.

De VVD voelt helemaal niets voor dit staaltje bestuurlijke vernieuwing. Van PvdA-zijde kan D66 meer steun verwachten. Het partijbestuur van de sociaal-democraten wilde zelfs zover gaan in het partijprogramma op te nemen dat de PvdA (net als D66) zou streven naar een direct door de burgers gekozen burgemeester. Maar het congres van de PvdA weigerde mee te gaan in deze vernieuwingsdrang en maakte er een door de gemeenteraad gekozen burgemeester van. Het zat daarmee op de lijn van het advies dat een commissie onder leiding van de PvdA-coryfee Van Thijn in 1993 uitbracht.

Stel nu dat D66 erin slaagt om bij de formatie dit punt binnen te halen. En dat het regeerakkoord een heel stellige passage bevat over de komst van de gekozen burgemeester - direct of als eerste stap door de gemeenteraad. Kunnen de democraten er dan gerust op zijn dat dat snel werkelijkheid wordt? Geenszins.

Voor de introductie van een (door de raad) gekozen burgemeester moet de Grondwet worden veranderd. Daarin staat dat de commissaris van de koningin en de burgemeester bij koninklijk besluit worden benoemd. Die bepaling uit de grondwet halen is wetstechnisch een ingreep van niks. Maar omdat het om een wijziging van de Grondwet gaat, is er sprake van een zware en tijdrovende procedure, met allerminst kans op succes voor de voorstanders van een gekozen burgemeester.

Zo'n Grondwetsaanpassing, hoe miniem en simpel ook, moet eerst door de Tweede Kamer en vervolgens door de Eerste Kamer worden goedgekeurd. Daarna moet het nog een keer door een nieuw gekozen Tweede Kamer worden aangenomen, maar dan met tweederde meerderheid. Tot slot moet ook de Eerste Kamer het voorstel andermaal goedkeuren, ook met tweederde meerderheid.

Is de benoeming van de burgemeester eenmaal in de gewone wet geregeld, dan is het een stuk eenvoudiger daarin veranderingen aan te brengen. Geen twee rondes door beide Kamers. Geen tweederde meerderheid in de tweede ronde, maar gewoon de helft plus één als het ooit zou komen tot een voorstel om de burgemeester niet te benoemen maar te laten kiezen.

Nu ligt er bij de Tweede kamer al een wetsvoorstel om de benoeming van de burgemeester (en de commissaris van de koningin) uit de Grondwet te halen. Minister Dijkstal (VVD) van binnenlandse zaken voelt weliswaar niets voor een door de raad gekozen burgemeester. Maar hij vond wel dat ruimte moest worden gemaakt voor eventuele veranderende maatschappelijke opvattingen. De wet zou in dat geval soepel moeten kunnen worden aangepast, zonder de omslachtige weg die voor een Grondwetswijziging is voorgeschreven.

Als de oude Tweede Kamer het voorstel nog zou hebben behandeld, zou alvast één hindernis zijn genomen. Dan was het in theorie mogelijk geweest om nog in de komende kabinetsperiode de benoeming van de burgemeester in een gewone wet vast te leggen.

Het is er echter niet van gekomen - nog even afgezien van de vraag of het een Kamermeerderheid zou hebben gehaald. De consequentie daarvan is dat de onlangs nieuw gekozen Kamer het voor de eerste keer kan behandelen en het voorstel pas na nieuwe Kamerverkiezingen (normaliter in 2002) opnieuw in de Tweede Kamer aan de orde kan komen. Kortom, de zo vurig door D66 gewenste gekozen burgemeester is nog ver weg.

Deel dit artikel