Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Fladderend van bed tot bed verzon zij haar danspasjes

Home

JOOP VAN DALFSEN (ANP)

Vanaf 14 december te zien in het Fries Museum in Leeuwarden.

Margaretha Zelle, beter bekend als Mata Hari, keert op 14 december terug in haar geboorteplaats Leeuwarden. Het Fries Museum wijdt in een van de zalen, vooralsnog voor onbepaalde tijd, een expositie aan haar. Het is geen biografische tentoonstelling, maar veel meer een poging de sfeer van Mata Hari's wereld op te roepen. “De bezoeker moet iets beleven, als het ware in een andere wereld terechtkomen”, zegt conservator G. Koopmans.

Het levensverhaal van Zelle is nauwelijks in een notendop samen te vatten. Ze is in de Friese hoofdstad geboren in 1876. Haar vader was toen een koopman in goede doen. Later ging het bergafwaarts, hij liet zijn gezin in de steek en Margaretha kwam terecht bij familie.

Op 19-jarige leeftijd trouwde ze met een veel oudere militair. Kort daarna vertrok het gezin naar Nederlands Indië. Toen al speelden list en intriges een rol in haar leven. Haar twee kinderen werden slachtoffer van een moordaanslag, vermoedelijk gepleegd door een op wraak beluste soldaat. Haar zoontje kwam daarbij om. Dochter Non overleefde de aanslag. Kort na de eeuwwisseling, na terugkeer in Nederland, liep het huwelijk op de klippen.

Aanvankelijk probeerde de volkomen berooide Margaretha in Parijs aan de slag te komen als model. Dat mislukte. Een tweede poging, ditmaal als exotische danseres, sloeg in de mondaine kringen in de Franse hoofdstad in als een bom, niet in de laatste plaats wegens haar nauwelijks verhullende oosterse kledij. Mata Hari, Maleis voor 'oog van de dag', oftewel de zon, was geboren.

Hoewel ze al haar danspasjes verzon, vertelde ze haar aanbidders dat ze die onder extreem moeilijke omstandigheden in het Verre Oosten had geleerd. Puttend uit haar ongebreidelde fantasie, diste ze in interviews ook de meest opmerkelijke verhalen op over haar afkomst. Ondertussen fladderde Mata Hari van bed naar bed om haar luxe leventje veilig te stellen.

Eerdere pogingen in Leeuwarden aandacht te besteden aan deze opmerkelijke vrouw, leidden tot niets. Twintig jaar geleden, op haar honderdste geboortedag, is in de Friese hoofdstad een beeldje geplaatst en daar bleef het bij. Begin jaren negentig kwamen twee collecties van de Mata-Hari-kenners Waagenaar en Keikes min of meer gelijktijdig op de markt. Pogingen van een inderhaast in het leven geroepen stichting om daar iets mee te doen, leden schipbreuk.

Het Fries Museum pakte de draad op. “Wij zaten in een enorm proces van vernieuwing en verbouwing. Een nieuwe afdeling, helemaal gewijd aan Mata Hari, paste daar wel in”, zegt Koopmans. Er zijn niet veel eigendommen van de Friezin bewaard gebleven. Op twee plakboeken vol foto's en documenten, wat brieven, een servet, een paar tekeningen en een parfumflesje na, is vrijwel alles verloren gegaan.

“Een echte biografische tentoonstelling viel daardoor meteen af. Bovendien is zoiets hoogst slaapverwekkend. Daarom hebben we bewust voor een andere richting gekozen.” Conservator Koopmans vroeg de Leeuwardse kunstenaars Tilly Buij en Gerard Groenewoud een ontwerp te maken, helemaal gebaseerd op de monumentale zaal waarvan het plafond is geschraagd door vier enorme zuilen.

“Dat heeft een heel eigenzinnige inrichting opgeleverd met zelfgemaakte vitrines, een tapijt met daarin de sporen van haar dansschoentjes en levensgrote afbeeldingen op wanden die de verschillende perioden uit haar leven uitbeelden. Daarnaast zorgt de verlichting voor steeds wisselende beelden, aangevuld met fragmenten van de muziek waarop Mata Hari danste.” Koopmans bekijkt nog of hij de indrukken die dit alles oproept kan versterken met de geur van parfum uit de tijd van de exotische Nederlandse.

In het Stadtmuseum in Düsseldorf is het concept de afgelopen weken uitgeprobeerd. Hoewel de ruimte daar aanmerkelijk kleiner was dan de zaal in het Fries Museum, bleek duidelijk dat Buij en Groenewoud in hun opzet zijn geslaagd. Met hun inrichting en aanpak roepen ze onweerstaanbaar een eigen sfeer op. Gelijktijdig laten ze het aan de bezoeker over zich een persoonlijk beeld te vormen van Mata Hari.

“Zelle had op tal van terreinen nauwelijks scrupules, maar het was wel een intrigerende dame”, aldus Koopmans. “Het is hoe dan ook een mythe. Ze is nog steeds wereldwijd een fenomeen. Er zijn vijf speelfilms aan haar gewijd, er is anderhalve meter aan boeken over volgeschreven. Het is een dame die ook nu nog tot de verbeelding spreekt. Daarom is ze voor een museum interessant.”

Over de mens Margaretha Zelle is nauwelijks iets bekend, erkent Koopmans. Wat haar werkelijke gevoelens waren, blijkt vrijwel nergens uit. Een kort briefje aan haar dochter, die ze voor het laatst zag in 1905, licht wellicht een klein tipje van de sluier op. In haar opmerkelijk fraaie handschrift schreef ze: “Lieve Nonnie, ik verlang erg je eens te zien. Ik heb er altijd zooveel moeite voor gedaan, maar het is nooit gelukt.” Ze zou haar dochter ook na dit briefje nooit meer terugzien.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel