Finnen pionieren met basisinkomen

home

Sander Becker

Een visstal op de Kauppatori-markt in de Finse hoofdstad Helsinki. © getty

Gratis geld van de staat, de Finnen zien het helemaal zitten. Het nieuwe centrum-rechtse kabinet, vorige maand geïnstalleerd, belooft in zijn regeringsverklaring een 'proef met het invoeren van een basisinkomen'. Voorstanders van zo'n universele toelage hangen de vlag al uit, maar dat lijkt nog wat voorbarig.

De Groenen vinden 440 euro per maand genoeg. De Linkse Alliantie neigt naar 620 euro, en de ultraliberale zakenman Björn Wahlroos denkt aan iets tussen de 850 en 1000 euro

De Finse proef wordt de eerste staatspoging van een Europees land om een onvoorwaardelijk basisinkomen in te voeren. Details zijn nog niet uitgewerkt, maar zeker is dat alle burgers recht krijgen op hetzelfde staatsinkomen. Deze 'basisuitkering' is onafhankelijk van iemands leeftijd of financiële situatie. Rijk of arm, wel of geen baan, arbeidsongeschikt of kerngezond, iedereen ontvangt evenveel geld - zonder enige tegenprestatie. Het bedrag moet hoog genoeg zijn om sober van te leven. Wie meer verlangt, kan het aanvullen door erbij te werken.

Premier Juha Sipilä van de liberale Centrumpartij omarmt het idee. In zijn ogen is het basisinkomen een probaat middel om de armoede te bestrijden. Wie zijn baan verliest, houdt immers nog genoeg over om in zijn eerste levensbehoeften te voorzien.

Minder ambtenaren
Voordeel is ook dat alle huidige uitkeringen, van de kinderbijslag tot aan het pensioen, komen te vervallen. Daardoor zijn er veel minder ambtenaren nodig, wat een forse besparing oplevert. Dat verklaart deels waarom de rechtse Centrumpartij iets voelt voor zo'n traditioneel links ideaal.

De premier mag het project dan zien zitten, zijn twee coalitiepartners lijken minder enthousiast. De rechts-populistische Partij voor de Finnen (voorheen 'Ware Finnen') en de conservatieve Nationale Coalitiepartij hebben zich er nog nauwelijks over uitgelaten. Praktische vragen zijn er ook in overvloed. Moet de proef beginnen in regio's met veel werklozen, zoals de premier voorstelt? En hoe hoog moet het inkomenzijn? Daarover lopen de meningen uiteen.

De Groenen vinden 440 euro per maand genoeg. De Linkse Alliantie neigt naar 620 euro, en de ultraliberale zakenman Björn Wahlroos denkt aan iets tussen de 850 en 1000 euro. Volgens David Cord, columnist bij de Helsinki Times, is er 1166 euro nodig om de armoede uit te bannen.

'Utopisch'
Aan de bevolking en het parlement zal het niet liggen. Volgens peilingen staat 79 procent van de Finnen en 65 procent van de Kamerleden achter het voorstel. Verzet is er ook, bij boeren en nog sterker bij ambtenaren, die hun baan dreigen te verliezen. Zij worden verdedigd door machtige vakbonden en de sociaal-democraten, die niets willen weten van het basisinkomen. Enige sociale onrust valt dus wel te verwachten als de proef er komt.

Lees verder na de advertentie
Maar als al die experimenten zo geweldig waren, waarom zijn ze dan beëindigd?

Tegenstanders noemen het project 'utopisch', tot mislukken gedoemd. Zij vrezen dat mensen massaal hun baan opzeggen. Zo komt er te weinig belastinggeld binnen en ontstaat er een 'profetariaat': een klasse van lanterfantende labbekakken.

Onzin, zeggen de fans van het basisinkomen. Ze wijzen op een vergelijkbaar experiment in de Canadese stad Dauphin, in de jaren zeventig; daar zou de hele samenleving hebben geprofiteerd en niemand zou de motivatie hebben verloren om te werken. Ook Namibië, waar zes jaar geleden een proef liep, wordt vaak aangehaald als succesverhaal. Maar, sneren de sceptici, als al die experimenten zo geweldig waren, waarom zijn ze dan beëindigd?

Internationaal groeit de belangstelling voor het basisinkomen, vanwege de economische crisis, de toenemende bestaansonzekerheid en de angst dat robots veel werk zullen inpikken. Er zijn allerlei lokale initiatieven, en Zwitserland overweegt in 2016 een referendum te houden over een basisinkomen van 2080 euro per maand. Als de Finnen de primeur willen hebben, moeten ze dus opschieten.

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie
De Groenen vinden 440 euro per maand genoeg. De Linkse Alliantie neigt naar 620 euro, en de ultraliberale zakenman Björn Wahlroos denkt aan iets tussen de 850 en 1000 euro

Maar als al die experimenten zo geweldig waren, waarom zijn ze dan beëindigd?