Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Filosoof Stine Jensen: 'Ik ben van een felle atheïst veranderd in een aardige atheïst'

Home

Arjan Visser

Stine Jensen: 'Mijn ouders gaven mij en mijn zus een ethisch richtsnoer mee: neem zelf je beslissing, sta voor wat je doet, goed of fout' © Mark Kohn
Tien geboden

Arjan Visser interviewt iedere twee weken iemand aan de hand van de Tien Geboden. Deze week spreekt hij filosoof, schrijver en programmamaker bij omroep Human Stine Jensen (Hillerød, Denemarken, 1972). 

Jensen schreef over mannelijkheid en vrouwelijkheid, yoga, spiritualiteit en identiteit. Ze werkt aan een boek over goeroes en in september gaat haar programma 'Stine boekt Sterren' van start.

Lees verder na de advertentie

I Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

"Ooit noemde ik mezelf een felle atheïst. Ik zat dicht in de buurt van mensen zoals Dawkins, Hitchens, Dennett en Harris - The Four Horsemen - die op een bijna agressieve manier anti-religieus zijn. En ik vind het nog steeds ongelooflijk belangrijk dat er organisaties zijn - zoals Human, waar ik voor werk - die zich inzetten voor vervolgde atheïsten wereldwijd. Je hebt het recht om niet te geloven. Het is toch wonderlijk dat er instituten bestaan die claimen te weten hoe het leven in elkaar zit, die allerlei regels opstellen, die vrouwen en homo's discrimineren? En er komt nog iets anders bij: een diepgeworteld anti-autoritair gevoel. Je moet het anker in jezelf vinden. Dat is een gedachte die ik in mijn Scandinavische opvoeding heb meegekregen. Er is totale vrijheid. Jij wankelt, jij twijfelt, jij beslist. Je moet het zelf doen.

"Dat ik van felle atheïst ben veranderd in een aardige atheïst - goeie boektitel trouwens: Een Aardige Atheïst - heeft met verschillende dingen te maken. Ik ben ouder geworden. Er ligt inmiddels meer tijd achter me dan voor mij. Ik ben me gaan bezighouden met sterfelijkheid, met de eindigheid van het leven en hoe me daarmee te verzoenen. Ik ben gaan zoeken naar overgave. Als je wil loslaten helpt een anti-houding niet heel erg; je moet die weerstand juist loslaten. Ik heb daarvoor het ideale voertuig gevonden: kundalini yoga. De driejarige opleiding die ik heb gevolgd heeft voor een transformatie in mijn leven gezorgd. Ik zeg niet dat alles nu ineens beter gaat dan vroeger - ik wil geen waardeoordeel geven, niet meer denken in goed en fout - maar het lukt me wel steeds beter om in harmonie te leven met mijn ziel. Non-dualiteit. Alles is één."

Jij wankelt, jij twijfelt, jij beslist. Je moet het zelf doen

II Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is

"Wil je mijn altaartje zien? Dan moeten we wel even naar de slaapkamer, beetje gek misschien, maar goed, let niet op de rommel... kijk, hier is het: mijn plekje van meditatie, met mooie ansichtkaarten en ja, dat daar is een foto van Yogi Bhajan, mijn spiritueel leider, de man die kundalini-yoga in het Westen introduceerde. Er zit veel wijsheid in wat hij gezegd en geschreven heeft, maar ik verafgood hem niet. Die foto is een reminder. Als ik naar die foto kijk, moet ik denken aan alles wat kundalini-yoga me heeft gebracht. Ik weet niet of er per se een crisis voor nodig was om daar uit te komen. Dat is vooral het verhaal dat ik ervan heb gemaakt: er was een crisis, toen kwam er een oplossing, meer wijsheid en daarmee is het verhaaltje af. Er ging ook echt een heftige tijd aan vooraf. Ik was net gescheiden van de vader van mijn kind, ontevreden met mijn baan bij de Vrije Universiteit in Amsterdam en toen ging ik ook nog eens door mijn rug. In werkelijkheid zijn er natuurlijk voortdurend crisesjes die je het hoofd moet zien te bieden. Nee, laat ik het anders zeggen: die je moet accepteren en integreren. Het gaat om bewustwording. Bewustwording van jezelf, van je patronen en je gedrag. Ik zeg niet dat je er per se gelukkiger van wordt, maar het is wel een manier om ruimte te geven voor de gevoelens die bij ongeluk horen."

III Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken

"Maar er ís geen God. Misschien is de vraag of Hij wel of niet bestaat ook helemaal niet relevant; je bent hier, je leeft hier, en je zult je op een of andere manier moeten verhouden tot de tijd dat je niet geboren was en de tijd dat je zult sterven. Er is geen hel, er is geen hemel. Er is alleen maar een oneindig universum en een grillige, volstrekte willekeur. Zoek een kader, geef je over, vind een manier om dáár mee om te gaan. Je kunt de naam van god - met een kleine g, het goddelijke in jezelf - ijdel gebruiken door je positieve eigenschappen uit het oog te verliezen en je alleen maar bezig te houden met negatieve energie. Zoals vloeken en schelden, precies."

IV Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen

"Ik doe elke dag yoga en meditatie. Liefst een uur. Vaak met mantra-achtige muziek. Ik sla wel eens een dag over, maar als het te lang gaat duren, als ik het echt laat versloffen, dan ga ik toch weer mopperen, roddelen en oordelen. Daar is op zich niet veel mis mee, het levert pittige opiniestukken op, maar het is toch fijner als ik er zelf voor kies; als ik de energie zélf kan sturen."

Misschien is de vraag of Hij wel of niet bestaat ook helemaal niet relevant

V Eer uw vader en uw moeder

"Ik eer mijn ouders om wie ze zijn. Ze hebben Lotte (haar eeneiige tweelingzus, AV) en mij enorm veel vrijheid gegeven en ik ben oprecht blij dat ik hun kind ben en niet van iemand anders, maar ze hadden nooit bij elkaar moeten zijn, of in ieder geval veel eerder moeten scheiden. Met Lotte heb ik afgesproken dat we over sommige dingen van vroeger, dingen die alleen onze, kleine unit aangaan, niet zomaar vrijuit spreken in de media. Dus...eh... jij nog koffie?

"Sommige mensen roepen gewoon dat ze een kutjeugd hebben gehad. Het lijkt me enerzijds bevrijdend om zoiets te kunnen zeggen, maar ik zou mijn ouders er toch enorm mee tekort doen. Ik herinner me namelijk ook een blije, zorgeloze tijd. Vitaal, vrolijk, levenslustig. Met mijn moeder op de bank, met zelfgebakken taart, televisiekijken, eindeloos buiten spelen met Lotte... En als er ruzie was, verdween ik in een boek. Dat was mijn manier om me gedeisd te houden, om te ontsnappen. Maar het was ook een vorm van empowerment en troost; er waren zo veel andere scenario's mogelijk, er was zo veel te ontdekken! Literatuur gaf zin aan mijn leven.

"Inmiddels heb ik een goede verstandhouding met mijn ouders. Mijn vader is na zijn echtscheiding weer in Denemarken gaan wonen, waar hij een nieuw gezin heeft gesticht. Ik bezoek hem één keer per jaar, samen met mijn dochter. Dan gaan we naar Tivoli en zo - een Deens pakket. En we bellen elkaar een paar keer per jaar. Laatst nog, met vaderdag. Een paar minuutjes. Het is een soort ritueel. Met mijn moeder heb ik meer contact. Ze is slecht ter been. Ik ga iedere week, als een soort mantelzorger, even bij haar langs. Soms gaan we samen iets drinken, of uit eten. Het moet allemaal niet te lang duren, maar het is wel goed zo... Als we zo over mijn ouders praten, spelen er allerlei emoties op: ik voel woede en verdriet, maar ook compassie. Ja, dat heeft misschien wel met hetzelfde proces - dat hele gedoe met God, van anti naar aardig - te maken... Die sterfelijkheid waarover ik sprak gaat natuurlijk ook over het naderend levenseinde van mijn ouders. Ik zie nu hoe mijn moeder voor een basis heeft gezorgd, vroeger. Daar ben ik haar dankbaar voor. Fascinerend zeg... het loopt inderdaad parallel: mijn godsbeeld en hoe ik over mijn ouders denk. Ik ben me bewuster van alles wat er was, de kwetsuur én de verbondenheid, en ik sta al die emoties meer toe. Zonder erover te oordelen. Ik laat het zijn. Het is wat het is...

Onze relatie was goed, maar God stond tussen ons in. Na vijf jaar zijn we uit elkaar gegaan.

"Ik weet niet of dit hier direct mee te maken heeft, misschien is het allemaal te abstract, maar ik ga het je toch vertellen. Ik las laatst een boek over de zeventien bijna-dood ervaringen van Maggie O'Farrell. Ze gebruikt een dichtregel van Sylvia Plath uit 'The Bell Jar' als uitgangspunt voor haar memoires: 'I took a deap breath and listened to the old brag of my heart. I am, I am, I am.' Vind je dat niet prachtig? De harteklop van het leven. Ja, uiteindelijk heeft Sylvia Plath haar hoofd in de oven gestoken, maar we sterven allemaal en het is zelden van ouderdom. En toch heeft Sylvia Plath, temidden van al haar misère, dit ervaren en beschreven. Een moment van waarheid, zo'n wonderschone zin: ik ben, ik ben, ik ben."

VI Gij zult niet doodslaan

"Laatst las ik een grappig gedicht van een Zuid-Koreaans meisje. Ze beschreef hoe ze haar moeder uit elkaar zou rukken en de darmen uit haar lijf zou trekken. Heel helder, recht voor z'n raap. Een beetje zoals mijn dochter hartgrondig 'mama, ik haat je!' kan roepen. Voor mij is woede nog altijd de moeilijkste emotie. Woede is niet beschaafd. Je moet tot tien tellen. Emoties onderdrukken. Conflicten uit de weg te gaan. Pleasen. Ik ben een enorme pleaser terwijl ik in wezen heel onaardig kan zijn. Ik zou die onaardige kant moeten accepteren door af en toe eens flink tekeer te gaan. Ja! Waarom niet? Dat kan heel bevrijdend werken. Zeker voor een vrouw."

VII Gij zult niet echtbreken

"Het huwelijk leek me een onmogelijk project, maar ik heb ik een keer een relatie gehad die me zoveel houvast en helderheid gaf, dat ik dacht dat het ons toch zou lukken om voor altijd bij elkaar te blijven. We leken op elkaar, we waren het over bijna alles eens, maar er was toch één verschilletje: hij geloofde in God. Als er iets was voorgevallen vroeg hij eerst God om vergiffenis, daarna ging hij bij zijn ouders langs en tenslotte kwam hij dan bij mij. God was mijn tegenstander en ik kon het van Hem nooit winnen. Heb je 'The End of the Affair' van Graham Greene gelezen? Een man verdenkt zijn vrouw van overspel, achtervolgt haar en komt er achter dat ze stiekem naar de kerk gaat. Waarop hij verzucht: 'I hated God, as though He existed'. Zo was het voor mij ook een beetje. Ik zou bij hem nooit op de eerste plaats komen. Onze relatie was goed, maar God stond tussen ons in. Na vijf jaar zijn we uit elkaar gegaan.

Ik was pas zes, maar ik wist het precies: ik kán nu stelen

"Met de vader van mijn dochter ging het mis omdat we gewoon niet bij elkaar pasten. Zoiets zeg je natuurlijk altijd achteraf, maar het klopt wel: er was geen stabiele basis. De relatie die ik nu heb, is goed en blijft goed. Daar heb ik het volste vertrouwen in. Het is een intuïtief weten; iets wat ik niet eerder heb gehad. Onze liefde is gebaseerd op toewijding. Er is zeker strijd, maar we zijn er voor elkaar, we helpen elkaar zo goed als mogelijk. Het is leuker met zijn tweeën."

VIII Gij zult niet stelen

"Ik was pas zes, maar ik wist het precies: ik kán nu stelen. Net zoals je bij een klif staat en de diepte in kunt springen. Het was een duizelingwekkende ervaring. Ik stal, maar ik ontdeed me onmiddellijk van mijn buit. En ik voelde me zó beroerd... Niet omdat ik een ander iets had aangedaan, maar omdat ik mezelf teleurgesteld had. Tegelijkertijd ben ik nog steeds blij dat ik het toen heb gedaan, dat ik heb ervaren hoe het is om een zekere angst te overwinnen en die grens over te steken, om iets te doen wat moreel onjuist is. Weet je nog wat ik in het begin zei over mijn Scandinavische opvoeding? Ik mocht van mijn ouders óók de schaduwkanten exploreren. Geen verwaarlozing, niet zo van: doe maar waar je zin in hebt, nee, ze gaven ons een soort ethisch richtsnoer mee: neem zelf je beslissing, sta voor wat je doet, goed of fout. Daar heb je geen God, geen geboden, geen kerk voor nodig."

Je zou het gebod ook kunnen omdraaien: begeer vooral wat een ander heeft

IX Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste

"De waarheid spreken - Sat nam, the truth is my identity; een belangrijk mantra in kundalini-yoga - is iets waar ik nog veel op wil oefenen. Het is goed om ook te benoemen wat minder mooi is in het leven, maar dat wil niet zeggen dat ik, bijvoorbeeld, heel open wil praten over het slechte huwelijk van mijn ouders en over alles wat ermee gepaard ging. Het is haast een fysiek onvermogen, ik voel het hier, in mijn keel. Ik snap wel dat jij doorvraagt - erover zwijgen roept nog meer vragen op - maar ik vind dit zó moeilijk. Het voelt als verraad. Zo lang ik er de taal nog niet voor heb, is het meer iets voor therapie of literatuur, dan voor een interview in de krant."

X Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is

"Als je opgroeit als eeneiige tweeling ben je voortdurend bezig met: wat is van jou en wat is van mij? We hebben er ook om gevochten. Ik herinner me dat we een keer een mini-gorilla, een gaaf houten aapje, kapot hebben getrokken. Ieder aan een armpje. Van mij! Nee, van mij! Maar het had ook iets leuks, iets positiefs, die competitiedrift. Je zou het gebod ook kunnen omdraaien: begeer vooral wat een ander heeft. We hielden elkaar scherp, we stuwden elkaar op. Een motortje dat ons verder bracht."

Arjan Visser interviewt iedere twee weken iemand aan de hand van de Tien Geboden. In dit dossier vindt u alle Tien Geboden. Zoals die van FvD-leider Thierry Baudet: "Ik offer me graag op voor de samenleving. Met alle risico's van dien."

Deel dit artikel

Jij wankelt, jij twijfelt, jij beslist. Je moet het zelf doen

Misschien is de vraag of Hij wel of niet bestaat ook helemaal niet relevant

Onze relatie was goed, maar God stond tussen ons in. Na vijf jaar zijn we uit elkaar gegaan.

Ik was pas zes, maar ik wist het precies: ik kán nu stelen

Je zou het gebod ook kunnen omdraaien: begeer vooral wat een ander heeft