Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Filosofie is inspiratie artsen

Home

Rutger van Eijken

Rotterdam krijgt een gezondheidscentrum dat uitgaat van de ethiek van de Franse filosoof Emmanuel Levinas.

Het Erasmus Medisch Centrum (EMC) in Rotterdam probeert al enige jaren de ethiek van an de Joods-Franse filosoof Emmanuel Levinas (1906-1995 een plaats te geven in het ziekenhuis. Nu zijn er plannen voor een gezondheidscentrum dat geïnspireerd is door de ethiek van Levinas.

Volgens Joost van Daalen, die namens het bedrijf Kernzorg op Levinas gebaseerde trainingen verzorgt in zorginstellingen, moet het nieuwe centrum een antwoord bieden op de ’toegenomen aandacht voor protocollen en techniek’ in de zorg.

Levinas stelt in zijn werk de Ander, de andere mens, centraal. Hij verwijt de westerse filosofie de Ander onder te brengen in iets dat gekend en beheersbaar is, waardoor aan diens eigenheid geen recht wordt gedaan. Die ander toont echter zijn gelaat, waarmee hij een beroep doet op ieders verantwoordelijkheid om niet ’te doden’, maar zoals Levinas zegt: de mens als mens te zien.

„Het komt vaak voor dat artsen alleen naar een tumor kijken en niet naar de mens eromheen”, zegt Joost van Daalen. „Dat ze niet luisteren, moeilijk contact maken. Tijdens mijn trainingen blijken artsen ook soms een draai van 180 graden te moeten maken om zich niet langer achter een protocol of ziektebeeld te verschuilen, maar echt aandacht te hebben voor de ander.”

Het personeel van het nieuwe gezondheidscentrum zal, net als de medewerkers van het EMC, cursussen krijgen over toepassing van Levinas’ ethiek in de medische praktijk. Dat gaat aan de hand van het boek ’Zekerheid over onzekerheid’ van filosoof en levinaskenner Jan Keij. „Bij Levinas is de ander uniek”, zegt hij. „Je bent onvoorwaardelijk verantwoordelijk voor hem.”

Volgens Keij betekent dat voor de zorg „dat geen enkele theorie of beroepsregel kan voorschrijven wat een hulpverlener in een unieke situatie voor een uniek persoon moet doen”. Artsen en verpleegkundigen, zegt Keij, kunnen dus niet ’automatisch varen’ op vastgestelde protocollen, maar moeten zich steeds afvragen wat goed is voor de patiënt. „Daarbij blijft er altijd onzekerheid; er is nooit een voorgeschreven juiste beslissing. Maar dat voorkomt ook dat je automatisch gaat handelen.”

Volgens Corine Baar, huisarts en initiatiefneemster van het nieuwe gezondheidscentrum, zorgt de kritische houding tegenover protocollen er juist voor dat artsen ’bewuster met de patiënten omgaan’. „We zullen moeten bekijken of het protocol beantwoordt aan de zorgvraag van de patiënt. Dat zal dilemma’s in de zorg zichtbaar maken; nu doe je het goed als je het protocol volgt, ook als de patiënt daarbij tussen de wielen komt.”

De beslissing over wat goed is voor een patiënt heeft niet alleen betrekking op de persoon in de behandelkamer, maar ook op diens omgeving. „Ook daar ben je volgens Levinas verantwoordelijk voor”, zegt Jan Keij. „Als een Marokkaans meisje haar arts om een maagdelijkheidsverklaring vraagt, terwijl ze geen maagd meer is, heeft de beslissing van de arts niet alleen betrekking op het meisje, maar ook op haar familie en de cultuur waarin zij staat. Volgens een protocol is het afgeven van een valse verklaring dan misschien verboden, maar als de arts het meisje als uniek geval binnen een unieke context bekijkt, kan hij overwegen de verklaring toch te geven”.

Keij weet niet of de ethiek van Levinas nu ineens ’hot’ is in de medische wereld. „Ik geef al sinds 1995 lezingen en bijscholingscursussen over de toepasbaarheid van de ethiek van Levinas in de medische praktijk. Nu wordt die visie overgenomen. Hoe het verder gaat weet ik niet, maar de medische wereld zoekt steeds naar de best mogelijke hulpverlening. Voor mij biedt de ethiek van Levinas die.”

Deel dit artikel