Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Fietswrak krijgt een tweede leven

Home

REPORTAGE | MARIANNE WILSCHUT

Jaarlijks worden er duizenden fietsen door gemeentes weggeknipt. Een groot deel daarvan verdwijnt in de shredder en eindigt als stalen plaat. Zonde, vinden Lodewijk Bosman en Hidde van der Straaten. Zij maken er nieuwe fietsen van en nog veel meer.

DELFT - In de fietsenmakerij van Stichting Stunt in Delft staat een grote houten bak waaruit fietssturen, roestige frames en kromme wielen steken. Deze fietskrotten vallen niet meer op te knappen door de medewerkers van de sociale werkplaats. Waren deze wrakken vroeger nog rijp voor de metaalshredder, tegenwoordig krijgen ze een nieuwe, hoogwaardige bestemming. Lodewijk Bosman (25) en Hidde van der Straaten (28) maken van de onderdelen nieuwe fietsen, lampen, poefjes, riemen, portemonnees en sieraden.

Het begon allemaal in 2011 toen de fiets van Lodewijk Bosman, student industriële vormgeving en industriële ecologie, bij het station in Delft was weggeknipt. "Ik ging mijn fiets in het fietsdepot Haaglanden ophalen en schrok van de duizenden fietsen die daar stonden. Ik ben me er toen in gaan verdiepen en het blijkt dat er niet alleen enorm veel fietsen in Nederland zijn - jaarlijks worden er zo'n 1 miljoen fietsen verkocht - maar ook enorm veel weesfietsen. Alleen al in Amsterdam worden jaarlijks 44.000 fietsen weggeknipt. Een klein percentage daarvan wordt opgehaald, de rest wordt verkocht of belandt in de shredder en eindigt als stalen plaat of lantaarnpaal."

Dat is een laagwaardige vorm van recycling, vindt Bosman. "Bij mijn studie stimuleren ze je om in cirkels te denken en hoogwaardige producten te maken van afgedankte waar. Dus leek het me een goed idee om iets nieuws van die oude wrakken te maken."

Bosman benaderde Hidde van der Straaten, een vriend die hij nog kende uit de staf van een internaionaal zomerkamp voor jongeren. Samen hebben ze nu een bedrijf, waarbij Bosman de ontwerper is en Van der Straaten, met een marketingachtergrond, voor de zakelijke en de creatieve prikkels zorgt.

Bosman en zijn compagnon hebben allebei een stoere armband om, gemaakt van een oude fietsketting. Bosman: "Het was Hidde's idee om behalve fietsen ook meubels, sieraden en andere objecten te maken." Van der Straaten: "Er waren nog zoveel onderdelen van de fietswrakken die we alsnog zouden moeten weggooien, dus was het een uitdaging om daar ook wat moois van te maken."

Bosman laat een leeslampje zien dat hij ontworpen heeft. De koplamp van een fiets is er duidelijk in te herkennen en als je beter kijkt zie je er ook spaken, een ventieltje, wat binnenband en een stukje ketting in terug. "Fietsen zijn een ideale afvalstroom", zegt Bosman, "je kunt oneindig je creativiteit kwijt met al die onderdelen. Het werkt verslavend om te bedenken wat er nog meer mee mogelijk is." Het felgekleurde snoer van het lampje is nieuw. "Het moet natuurlijk wel een veilig apparaat zijn."

Dat lampje was het eerste item dat het tweetal verkocht toen hun website twee maanden geleden de lucht in ging. "Onze eerste klant was iemand uit Australië", vertelt Van der Straaten "en inmiddels hebben we ook bestellingen uit Engeland, Italië, Zwitserland en de Verenigde Staten binnen." "Nederland staat natuurlijk bekend als fietsland", verklaart Bosman de internationale belangstelling, "maar dat wij ons bedrijf The Upcycle hebben genoemd, helpt vast ook bij onze vindbaarheid op internet."

De term upcycling is in zwang onder duurzaamheidsadepten. In de jaren negentig werd die geïntroduceerd door de Duitse ondernemer Reiner Pilz als tegenovergestelde van downcyclen en daarna is het begrip grif overgenomen. Onlangs bracht cradle-to-cradle goeroe Michael Braungart nog een boek uit dat 'The Upcycle' heet.

Hoewel fietskrotten voor Bosman en Van der Straaten een mijn aan materialen zijn, hebben ze ook wel-eens een onderdeel nodig dat niet van een wrak valt te slopen. Het tweetal heeft er een sport van gemaakt om die materialen zo milieuvriendelijk en lokaal mogelijk in te slaan. Hiermee willen ze hun eigen ecologische voetafdruk beperken. "De leren fietszadels zijn bijvoorbeeld van het Nederlandse merk Lepper", weet Bosman. "Van het leer dat zij overhouden bij de productie, maken wij weer portemonneetjes en visitekaartjeshouders."

Van der Straaten laat in de werkplaats een poef zien die is gemaakt van gevlochten binnenbanden en sloophout. Aan de bandenplak-stickers die op sommige stroken zitten, is duidelijk te zien dat het om gebruikte binnenbanden gaat. "De vulling van de poef is metisse, dat is het materiaal dat inzamelaars van tweedehands kleding maken van textiel dat niet meer draagbaar is."

De medewerkers van de sociale werkplaats die de poefjes, lampjes, riemen, armbanden en andere ge-upcyclede producten maken, komen, als zij dat willen, op kaartjes te staan die aan de producten hangen. "Daarop vertellen we het verhaal van Gordon, Achmed en de andere mensen achter het product", zegt Van der Straaten. "Wij zien deze onderneming als één grote familie. Zo heb ik mijn eigen opa en oma en hun kennissen aan het werk gezet om de oude wijnkisten waarin wij de producten verschepen, te beschilderen."

"Maar 'the godfather' van de familie is Hein Laakes die de dagelijkse leiding heeft over Stichting Stunt", zegt hij terwijl hij op de schouders van Laakes slaat. Laakes grinnikt om die term. Hij is blij met het duo. "De subsidies voor sociale werkplaatsen als de onze worden teruggeschroefd. Om te kunnen blijven bestaan, moeten wij commerciëler werken. Daardoor kan ik het me steeds minder veroorloven om medewerkers die veel begeleiding nodig hebben, in dienst te houden. Dankzij The Upcycle heb ik nu wel werk voor deze wat arbeidsintensievere krachten."

"Het maken van dit design geeft hen ook zelfvertrouwen", weet Laakes. "Als je weet dat de lamp die jij hebt gemaakt, door iemand in Australië is besteld maakt dat je trots en doe je meer je best. Eigenlijk recyclen wij hier ook mensen." Door The Upcycle is bij Laakes ook een lichtje gaan branden om in de werkplaats meer producten te maken van afval. Zo staan er enkele mooi vormgegeven fietskarren van sloophout in de werkplaats. Laakes wijst: "Die tafel daar was mijn oude vloer."

Bij Stunt worden de meubels, sierraden, riemen en portemonnees gemaakt. De opgewaardeerde fietsen, Upcycles, laten Van der Straaten en Bosman maken in sociale werkplaats Biesieklette in Den Haag. Daar werkt ook kunstenaar Niels de Jong aan mee. Dat de hand van een kunstenaar in De Upcycles is terug te zien, onderscheidt deze knip-en-plak fiets van andere gerecyclede fietsmerken als Roetz. "Bij ons heeft iedere fiets een uniek frame", weet Bosman, "en de spatborden zijn gemaakt van oude buitenbanden."

Voorlopig verdienen Bosman en Van der Straaten nog niet de kost met hun bedrijf. "Laatst hebben we wel onze eerste lunch betaald met winst van The Upcycle", lacht Bosman. Hij studeert nog en Van der Straaten heeft een eigen evenementenbedrijf - dus kunnen ze het zich nog veroorloven om The Upcycle erbij te doen. "We zijn nog maar net met de verkoop begonnen en we hebben goede hoop dat het gaat lopen." Voor het opstarten van hun bedrijf kwam het prijzengeld dat zij eind 2011 met de Zuid-Holland award wonnen van pas. De provincie beloonde dat jaar met de prijs vernieuwende, duurzame ideeën.

Dat zij een oer-Hollands product maken, kan helpen bij de verkoop, hopen de twee. Bosman: "Veel fietsen op de Nederlandse markt komen uit China, ook die van Nederlandse merken als Gazelle en Batavus. Die worden hier dan alleen geassembleerd. Prima fietsen hoor, maar jammer van de afstanden die ze moeten afleggen."

Het meest stoort hij zich aan de fietsen die zo goedkoop zijn dat de eigenaar ze bij de eerste ongemakken al gauw afdankt. "Soms laten mensen fietsen met een krom wiel staan die verder nog prima zijn", zegt hij. Van der Straaten: "Door de goedkope industriële productie hebben we een wegwerpmaatschappij gekregen. Met ons bedrijf willen we daar tegenwicht aan bieden." Bosman: "Wij vinden het ook niet erg als ons idee wordt gekopieerd. Sterker nog. Als mensen door ons verhaal denken: 'ik heb in de schuur nog een oude fiets staan waar ik nog wel wat leuks mee kan doen', dan zijn wij blij."

Deel dit artikel