Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Europa kan niet alles beheersen

Home

WOLTER HUTTINGA

nieuwslawine | In het Theologisch Elftal reflecteren twee godgeleerden op de actualiteit. Mohamed Ajouaou en Erik Borgman over Nice, Turkije en de Brexit.

Wat is er in vredesnaam aan de hand?', dacht de doorsnee nieuwsconsument de afgelopen week. We waren nog niet bijgekomen van de brute aanslag in Nice, toen in Turkije tanks over de weg rolden bij een couppoging, waarna president Erdogan een grote zuiveringsactie ontketende.

Turkije, Nice, maar van een andere orde ook eerder al Brexit: het zijn gebeurtenissen waarvan je denkt: gebeurt dit echt? Is dit de wereld die ik meende te kennen? Het theologisch elftal buigt zich over dit gevoel van 'onbeheersbaarheid'.

Erik Borgman, hoogleraar publieke theologie aan Tilburg University: "In al deze gebeurtenissen blijkt de armoede van onze gebruikelijke manieren om de wereld te verklaren. We hebben onszelf eraan gewend economische tegenstellingen en etnische spanningen centraal te stellen. Maar zowel bij Brexit als de coupe in Turkije gaat het om ideologie. Onze clichématige logica wordt hier getart. En dat verklaart onze verwarring. We zijn de grip op de dingen kwijt. Voor ons gevoel kan nu echt álles gebeuren. Die Brexit: zelfs veel Britten zelf snappen er niets van."

Mohamed Ajouaou, docent islam aan de Vrije Universiteit: "Europa moet eens wat minder arrogant zijn. De wereld draait niet om Europa en zijn wensen en angsten. Een verbindende factor tussen al deze drie gebeurtenissen die je noemt, is de instabiliteit in het Midden-Oosten. De ontwrichting van regimes in Irak en Syrië, waar het Westen een paar jaar geleden om juichte en zelfs actief aan meewerkte, heeft deze instabiliteit veroorzaakt. De opkomst van IS en de migratiestroom zijn rechtstreekse gevolgen van deze instabiliteit. Het westerse verlangen naar stabiliteit in de wereld, dat zich uitte in bemoeienis met andere landen, resulteert dus nu in de eigen ervaring van instabiliteit."

Borgman: "En die impuls om de gebeurtenissen te willen beheersen is enorm krachtig. Veel liever dan de wereld recht te doen en haar te willen begrijpen hebben wij een agenda van absolute veiligheid en beheersbaarheid doorgedrukt. Er is geen politiek leider die gewoon hardop durft te zeggen: 'Ja, mensen, dat er soms iemand in een vrachtauto stapt en op een mensenmenigte inrijdt, daar kunnen wij dus helemaal niets aan doen!', terwijl dat wel de realiteit is. Dus moet het een terrorist zijn, want terrorismebestrijding, daar zijn we volop mee bezig.

"Ik vind dat je dan veel te weinig nieuwsgierig bent: wat drijft mensen nou werkelijk? Waar worden mensen kwaad van? Waarom blijven problemen in een samenleving nou door-etteren? In plaats daarvan willen we direct alles beheersen en bezweren. We zetten er liever een of ander programma op waardoor mensen zich weer als 'fatsoenlijke burgers' gaan gedragen in plaats van inzicht te krijgen in hun achtergrond, in wat wij zien als hun onfatsoen. Ook al is het bedreigend.

"Wat er nu aan de randen van Europa gebeurt, met Poetin in Rusland, maar ook met Erdogan in Turkije, is een vorm van 'democratische dictatuur'. Dat fenomeen moeten we allereerst proberen te begrijpen. Onder die wil om te weten, ligt voor mij de religieuze grond dat alleen de waarheid ons vrij zal maken, zoals Jezus het zegt."

Ajouaou: "Europa heeft inderdaad te lang gedacht dat alles maakbaar is en dat ze het rest van de wereld naar zijn hand kan zetten. De grote machten in de wereld moeten echt bescheidener worden en niet denken dat zij anderen hun ideeën over de wereld kunnen opleggen. Naar aanleiding van Brexit ontstond er hevige woede. Ja, ik snap dat je teleurgesteld bent, maar laten we hun keuze respecteren. En na de mislukte coup in Turkije roepen de kranten volkomen ongefundeerd: 'Chaos in Turkije!' Dat zijn alleen maar projecties van onze eigen angst. Jullie mogen het onbeheersbaar vinden. De Turken vinden blijkbaar van niet."

Borgman: "De ander echt willen leren kennen simpelweg omdat hij deel van onze wereld is, ja, daar ontbreekt het ons op het moment nogal aan. Dat is opmerkelijk, want onze hele wetenschap is gebouwd op de overtuiging 'kennen is goed.' En kennen, dat is in een nieuwsgierige dialoog met de wereld treden. De religieuze overtuiging daarachter is dat de wereld kenbaar en betekenisvol op ons toekomt. Je moet met de wereld in gesprek om te weten hoe je je goed in de wereld moet gedragen.

"Onze politieke agenda's drukken de wereld vaak in een mal. Daardoor zien we niet dat het kwaad veel minder helder te lokaliseren is dan we denken en hebben we ook geen oog voor de goede krachten die vaak klein en onopvallend gewoon aanwezig zijn in een samenleving. Goed kijken, goed kennen, betekent niet alleen dat je leert zien hoe corrupt alles in elkaar zit, maar ook dat je in de verwarring het draadje van de oplossing al weer ontwaart. Nogmaals: 'De waarheid zal ons vrijmaken', dat is een fundamentele overtuiging dat wat wij in de wereld leren kennen, uiteindelijk ons ook kent. Dat de wereld gedragen wordt door liefde, zoals de christelijke traditie zegt.

"Dat is meer dan sentimenteel gepraat: dat is het vertrouwen waar heel onze cultuur uiteindelijk op drijft. De enig andere optie is een hypochondrische samenleving die alleen de fenomenen ziet die bevestigen dat alles naar de knoppen gaat. En het is bepaald geen uitgemaakte zaak dat alleen die houding 'realistisch' mag heten."

Deel dit artikel