Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Euro's voor het Cubaanse experiment

home

Edwin Koopman

Wel of geen hulp geven aan Cuba? Nederlandse hulporganisaties verschillen daarover hevig van mening. Zeker nu de repressie op Cuba toeneemt, zouden ook de Nederlandse organisaties die nog wél in Cuba werken, zich moeten terugtrekken, vinden critici. ,,Novib en Hivos financieren Castro.''

De Nederlandse ontwikkelingsorganisaties Novib/Oxfam en Hivos besteden dit jaar respectievelijk 350.000 en 270.000 euro in Cuba. Dit geld gaat vooral naar organisaties die volledig worden gecontroleerd door de staat. Zo steunt Novib het Cubaanse 'Martin Luther Kingcentrum' en, via Oxfam, ook de organisatie voor kleine boeren, ANAP. Beide instellingen zijn zeer nauw verbonden met het regime van Fidel Castro. Hivos steunt de ANAP ook. Daarnaast geeft Hivos geld aan de kunstenaarsbond UNEAC en aan het cultureel centrum 'Casa de las Américas', beide staatsinstellingen.

Financiering gaat noodgedwongen via de Cubaanse overheid. Onder meer om deze reden heeft de hulporganisatie ICCO, vergelijkbaar met Hivos, nooit hulp gegeven aan Cuba. ,,Een jaar of zes geleden bleek uit onderzoek dat er voor ons in Cuba te weinig onafhankelijke organisaties waren om mee samen te werken. De weinige die er waren, werden al gesteund”, laat een woordvoerder weten.

,,Deze organisaties zijn gewoon regeringsinstellingen”, zegt Ernst Roemers van de Latijns-Amerikaanse vakbond CLAT, die veel contact heeft met onafhankelijke Cubaanse vakbonden. ,,Novib en Hivos bieden steun aan een van de laatste communistische dictaturen die de wereld nog kent”, vindt Kees van Kortenhof van de stichting 'Glasnost in Cuba'. Die visie wordt gedeeld door Cubaanse dissidenten.

,,De ANAP, 'Casa de las Américas' en het Martin Luther Kingcentrum zijn onderdeel van het repressieve apparaat van het regime”, vindt Carlos Payá. Hij is woordvoerder van het 'Varela-project', een initiatief van zijn broer Oswaldo, een van de meest gematigde dissidenten op Cuba. Het project verzamelde onlangs 11.000 handtekeningen voor een referendum voor politieke hervorming. Payá vindt: ,,Wie deze organisaties financiert, financiert Castro”.

Volgens dissidenten als Payá gebruikt Cuba de belangengroepen van bijvoorbeeld vrouwen, jongeren, boeren of kunstenaars als instrument om de bevolking te controleren. De kunstenaarsbond UNEAC gooit herhaaldelijk kritische schrijvers uit de organisatie. Boeren die niet 'revolutionair' genoeg zijn, kunnen geen lid worden van de ANAP en riskeren bijvoorbeeld het recht op onderwijs voor hun kinderen.

De organisaties waar Hivos en Novib geld aan geven, ressorteren onder de diverse Cubaanse ministeries. De directies hebben uitstekende relaties met Fidel Castro. Zo is de directeur van het Martin Luther Kingcentrum een vooraanstaande parlementariër, lid van de enige legale politieke partij, de Communistische Partij. De voorzitter van boerenbond ANAP is lid van het parlement én van de communistische Staatsraad. De directeurs van 'Casa de las Américas' en van de officiële kunstenaarsbond UNEAC zijn vertrouwenspersonen van Castro. Van Kortenhof: ,,Nooit heeft de UNEAC geprotesteerd toen de ene na de andere schrijver het land verliet of achter de tralies verdween.”

De discussie over wel of niet hulpverlenen in Cuba is actueel, omdat sinds maart de politieke repressie in het land sterk is toegenomen. Castro liet 75 onafhankelijke economen, economen en politieke activisten oppakken en veroordelen tot tientallen jaren gevangenisstraf. De arrestanten waren stuk voor stuk actief bij onafhankelijke organisaties. Ruim de helft van de arrestanten was vrijwilliger voor het Varela-project, een van de meest succesvolle burgerinitiatieven in Cuba ooit. Ze zitten nu gevangenisstraffen uit tot 28 jaar

Novib ziet nog geen aanleiding voor een bijstelling van het beleid. ,,De situatie is niet zo zwart-wit”, zegt woordvoerster Annette Raijer. ,,Onze partners hebben een redelijke ruimte om zelfstandig te opereren. Binnen die marge werken wij”. Viervijfde van de steun gaat naar voedselprojecten. De rest naar wat Novib noemt 'het recht om gehoord te worden', projecten voor het opleiden van middenkader.

,,De Cubanen hebben het recht om participatie op hun eigen manier te organiseren”, antwoordt Raijer op de vraag of de ANAP niet gewoon een verlengstuk is van een dictatoriaal regime. ,,De ANAP is democratisch georganiseerd. Dat de voorzitter in de staatsraad zit, is een teken dat de boeren kunnen meepraten over het agrarisch beleid.”

,,Grote kul”, vindt Ernst Roemers dat. ,,Deze inschatting is beneden alle peil”. Volgens Roemers worden bij verkiezingen de kandidaten van tevoren aangewezen. ,,Precies om die reden is het Varela-project gestart: om onafhankelijke kandidaten te kunnen voordragen. Van het Oostblok dachten we ook dat de bevolking er aan de macht was. Het heeft twintig jaar geduurd voor we ontdekten dat de situatie anders lag.”

Gerrit Pruim, secretaris internationale zaken van de Nederlandse vakbond CNV, vindt dat Hivos en Novib voorbijgaan aan hun eigen beginselen. ,,Het kenmerkende van deze organisaties is toch dat ze zich richten op het maatschappelijke middenveld. Maar in Cuba zitten ze zeer nauw tegen de regering aan”, zegt Pruim. ,,Juist zij hebben een historie te verdedigen van steun voor mensenrechten en tegen dictaturen, kijk naar Zuid-Afrika en Chili. Zij moeten juist de democratische oppositie steunen.'' Dat de boerenorganisatie ANAP democratisch zou zijn, vindt hij 'grote onzin'. ,,Dit zijn overblijfselen van het jaren- zeventigdenken, toen in Cuba nog sprake was van een echt alternatief. Het is bovendien een klap in het gezicht van de dissidenten die gevangen zitten.”

Novibs steun aan Cuba gaat inderdaad terug tot de jaren zeventig. Novib begon met projecten nadat de Nederlandse regering de ontwikkelingshulp had stopgezet wegens Castro's militaire activiteiten in Angola. Novib's initiatief veroorzaakte begin jaren tachtig een kleine rel, toen de algemeen-secretaris van Novib na een bezoek aan het eiland vol lof was over het 'Cubaanse experiment'. De Cubaanse regering zag die lof uit een westers land als 'erkenning'.

Ook Hivos stelt zich pragmatisch op. ,,Wij zijn de eersten om te beamen dat er weinig of geen echte onafhankelijke organisaties op Cuba zijn”, zegt woordvoerster Anneke Oosterhuis. ,,Dat betekent niet dat we alles wat daar gebeurt steunen. We proberen in de marges van het wettelijk toegestane te werken. Binnen organisaties die het meest in het verlengde van de staat liggen, steunen we zaken die grensverleggend zijn of achtergestelden aan bod laten komen. De mensen met wie wij op lokaal niveau contact hebben, zijn heel integer. We weten wat we doen en vinden onze steun ondanks alles verantwoord.”

Bovendien zijn niet alle partner-organisaties van de orde van de ANAP, benadrukt Oosterhuis. Hivos steunt ook nog een tiental projecten die 'vrijer' zijn, zoals enkele centra voor aidspreventie.

Pax Christi vindt steun aan organisaties als ANAP en UNEAC 'bizar', temeer omdat het deels om Nederlands belastinggeld gaat. Castro heeft volgens Pax Christi-woordvoerster Liduine Zumpolle begin jaren negentig speciaal 'nep-organisaties' in het leven geroepen om de verloren steun uit de Sovjet-Unie te compenseren. ,,Het door Novib gesteunde 'Centro Félix Varela' is er één van.” Zelfs organisaties van protestantse kerken zouden vanuit de staat geleid worden. ,,Castro zag dat in die hoek geld te halen was. Dan moeten hulporganisaties niet in die valkuil vallen”.

Bij Novib reageert woordvoerster Raijer door uit te leggen dat Novib 'werkt volgens de regels van het land'. En die regels bepalen in Cuba nu eenmaal dat hulporganisaties hun steun moeten kanaliseren via de regering.

Het steunen van 'echte onafhankelijke' initiatieven ligt ook uiterst gecompliceerd. In de eerste plaats is het voor onafhankelijke clubs in Cuba al onmogelijk om adres en telefoon te hebben, laat staan om donoren te benaderen. Maar het belangrijkste obstakel is de regering. ,,We hebben nooit rechtstreekse aanvragen ontvangen van onafhankelijke organisaties. En hadden we ze gehad, dan hadden we ze niet gesteund. Want dan kunnen we ons hele programma meteen sluiten”, zegt Hivos-woordvoerster Oosterhuis. Ook Novib heeft nooit aanvragen ontvangen van niet-erkende onafhankelijke organisaties, maar laat weten elk projectvoorstel te willen bekijken. Overigens zou het Varela-project niet in aanmerking komen voor steun, omdat het geen ontwikkelingsproject is.

Hoe groot de risico's van een onafhankelijke NGO zijn, is eind maart wel gebleken. Onder de gearresteerden zijn veel prominenten: economen, journalisten, vakbondsmensen. ,,Die arrestaties zijn reden om alle betrekkingen met Cuba heel kritisch te bekijken”, vindt Ernst Roemers van de Latijns-Amerikaanse vakbond CLAT. Het CNV sluit zich daarbij aan, al was het maar om een signaal te geven. CNV'er Gerrit Pruim zag in maart de beste contacten van zijn zusterorganisaties achter de tralies verdwijnen. ,,ANAP en kunstenaarsbond UNEAC zijn 'quasi NGO's', verlengstukken van het regime van Castro. Ze zijn geen onderdeel van de democratische oppositie. Ik heb ze ook niet gehoord over de arrestaties.”

Sterker nog: de directeuren van 'Casa de las Américas' en de UNEAC deden het tegenovergestelde. Zij schreven, nadat hun collega-schrijvers waren opgepakt, met 25 andere regeringsgetrouwe intellectuelen een felle steunbetuiging aan Castro en de Revolutie.

Toch vormen de arrestaties en de impliciete steun daarvoor van hun partners voor Hivos en Novib geen reden om lopende projecten te heroverwegen. Het Prins Claus fonds verlegde wel zijn koers. Dit fonds liet gisteren weten af te zien van financiering van de Biënnale van Havanna 'wegens het beleid van grover onderdrukking'. Ook Hivos ziet ervan af omde Biënnale met geld te ondersteunen. De enkele tienduizenden euro's blijven in kas. Als reden kregen de Cubanen te horen dat het lag aan 'de kwaliteit van de aanvraag en beperktheid van het budget'. ,,Maar voor een goed verstaander was het duidelijk”, aldus Oosterhuis. Novib 'heeft zijn bezorgdheid geuit bij de partners'.

De lopende projecten van beide organisaties, voor in totaal ruim zes ton, gaan gewoon door. ,,We denken dat de schade groter is als we weggaan”, redeneert Hivos. Novib blijft vertrouwen op de toekomst. ,,Je laat je partners niet in de steek'', zegt Raijer. ,,Er lijkt niet veel ruimte voor kritiek, maar we hopen dat die ruimte weer zal toenemen. We moeten in elk geval ook oog hebben voor de argumenten van de Cubaanse regering, die aandacht vraagt voor de agressieve houding van de Verenigde Staten en daarvoor internationaal weinig gehoor krijgt.”

Het Cubaanse regime is daar blij mee. De Cubaanse minister van buitenlandse zaken bedankte, tijdens een bezoek aan Brussel twee jaar geleden, Oxfam en alle andere westerse hulporganisaties voor de solidariteit met het Cubaanse volk. Dezelfde minister noemde in maart de gearresteerde leden van verboden, onafhankelijke Cubaanse organisaties 'terroristen' en 'huurlingen'. Fidel Castro maakte eind juli duidelijk wie hij ziet als zijn laatste vrienden. Hij liet weten niet meer geïnteresseerd te zijn in hulp van de Europese Unie, na kritiek op de arrestaties. ,,Maar”, zei Castro, ,,particuliere organisaties blijven welkom”.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie