Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

EU-miljarden maken Polen nog allesbehalve innovatief

Home

Ekke Overbeek

Provinciestad Rzeszow, met een modern ondergronds museum, een modern verkeersplein in het centrum, maar zonder moderne werkgelegenheid. ©

De afgelopen zeven jaar besteedde Polen miljarden euro's EU-steun aan innovatie. Ondanks deze manna bungelt het land samen met Roemenië en Bulgarije helemaal onderaan de Europese ranglijsten van innovatiekracht. Een nieuwe injectie van bijna tien miljard moet daar de komende jaren verandering in brengen.

Die verandering is hard nodig. Economen waarschuwen dat het huidige groeimodel, gebaseerd op lage lonen, op termijn niet houdbaar is. Zeker niet nu de politieke druk groeit om de salarissen te verhogen. Daarom klinkt in Polen overal het toverwoord 'innovatie'. Dit keer moet het geld uit Brussel beter worden besteed.

Het Europese geld is goed zichtbaar. Bijvoorbeeld in Rzeszow, een provinciestad zo groot als Groningen in het zuidoosten van Polen. De afgelopen jaren maakte ruim een half miljard euro subsidie als een toverstokje alles fris en nieuw: het museum onder de markt, de imposante brug over de Wislok, de snelweg naar het westen, maar vooral het technologiepark bij de gemoderniseerde luchthaven.

Piotr Zawada stuurt zijn hybride auto vrijwel geruisloos tussen de glanzende nieuwbouw door. Als vice-voorzitter van het lokale ontwikkelingsagentschap RARR zag hij vanaf 2008 hoe de kavels die met Europese steun bouwrijp werden gemaakt een voor een werden volgebouwd. Vooral door de luchtvaartindustrie, die hier traditioneel sterk is.

"Aeropolis is 166 hectare groot en telt 38 productiebedrijven", vertelt hij. Op het technologiepark staat ook een 'incubator' voor startende ondernemers. Een lege hal, een lege conferentieruimte, een lege gang met daaraan kantoren die allemaal op slot zitten. Een bewaker en een schoonmaakster zijn het enige teken van leven in het gloednieuwe pand.

Revolutionair concept
"Alle ruimte is verhuurd", verzekert de RARR-vice-voorzitter. "Er zijn hier 28 startups gevestigd." Blijkbaar wordt er deze vrijdag elders geïnnoveerd. Het geld voor het technologiepark komt uit de EU-potten voor innovatie. Hoeveel innovatie al die nieuwbouw oplevert, blijft vaag.

Maar het technologiepark van Rzeszow kan zich tenminste doen voorstaan op vernieuwende technologieën. Een bedrijf ontwikkelt een revolutionair concept voor de geleiding van licht door glas, een ander ontwikkelt een zeer zuinige vliegtuigmotor. En Rzeszow heeft de capaciteit om al die vierkante meters bedrijventerrein te vullen. De stad groeit, is relatief welvarend en telt zo'n 60.000 studenten.

Lees verder na de advertentie
Een bewaker en een schoonmaakster zijn het enige teken van leven in het gloednieuwe pand

De opgeknapte luchthaven Aeropolis. Een hal voor startende bedrijfjes is leeg. ©

De meeste technologieparken verrezen de afgelopen jaren op plekken waar geen enkele innovatie te verwachten viel, simpelweg omdat er geen technologiebedrijven waren. In Lublin - nota bene een stad met vier universiteiten - werd een deel van het lokale technologiepark gevuld met een theater.

Het Poolse staatscontrole-instituut NIK velde twee jaar geleden dan ook een vernietigend oordeel: "Op deze technologieparken zitten niet of nauwelijks technologische firma's. De financiële steun kwam terecht bij bedrijven die deze niet zouden moeten krijgen."

Kortom: lokale overheden bouwden met Europese geld niet alleen 'aquaparken' - zwemparadijzen - maar ook technologieparken waarvan ze het onderhoud niet of nauwelijks kunnen betalen.

Concurrentievervalsing
De afgelopen weken werd druk onderhandeld tussen Warschau en Brussel. De Polen willen dat noodlijdende technologieparken hun bedrijfsruimte vrij mogen verhuren. Oftewel: zwaar gesubsidieerd onroerend goed commercieel uitbaten; concurrentievervalsing waar men in Brussel allergisch voor is.

Staatssecretaris Jerzy Pietrzewicz van economische zaken spreekt van 'een grote stap voorwaarts' in de onderhandelingen. "Details moeten nog worden ingevuld." Naast hem zitten de voorzitters van de twee staatsagentschappen die samen het gros van de Europese miljarden voor innovatie beheren: het Poolse agentschap voor industriële ontwikkeling (Parp) en het nationaal centrum voor onderzoek en ontwikkeling (NCBR).

Ze tekenen voor het oog van de media een 'huwelijksakte' voor nauwe samenwerking en beloven dat over een paar jaar Polen niet langer hekkensluiter is in innovatief Europa. Hoewel, eigenlijk valt het nu al wel mee, meent NCBR-chef Krzysztof Jan Kurzydlowski: "De staat van de Poolse innovatiekracht is veel beter dan wat die rankings suggereren."

Hoezo? "Dat Polen zo laag in de rankings staat is deels te verklaren door de lange innovatiecyclus van takken van industrie waar veel geïnnoveerd wordt en die in Polen groot zijn", aldus de NCBR-chef. Navraag leert dat het gaat om machinebouw en auto-industrie. Waarom die machine- en autobouwers in Polen langzamer innoveren dan hun collega's en concurrenten elders, blijft onduidelijk.

Lokale overheden bouwden met Europese geld tech­no­lo­gie­par­ken waarvan ze het onderhoud niet of nauwelijks kunnen betalen

Troefkaart
Ook Parp-voorzitster Bozena Lublinska-Kasprzak is optimistisch. "Effecten van het ondersteunen van innovatie worden pas zichtbaar in de toekomst, want we hebben wetenschappelijk-technologische parken gefinancierd die nu beginnen vol te stromen." Hoe zich dit verhoudt met de vernietigende conclusie van NIK over zinloze prestigeobjecten blijft eveneens onduidelijk.

Maar de Polen hebben een troefkaart: hun eigen belastingdienst. Deze moedigt bedrijven aan uitgaven voor onderzoek geheim te houden. "Als aftrekpost mag je alleen kosten opvoeren voor onderzoek dat in de praktijk is toegepast. En of dat het geval is, beoordeelt de belastingambtenaar", legt NCBR-chef Kurzydlowski uit.

"Een rationeel handelend bedrijf heeft er dus geen enkel belang bij zijn uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling openbaar te maken, want belastingtechnisch wordt hij daar niets wijzer van."

Drijfzand
Met andere woorden: de EU-statistieken zijn wat Polen betreft gefundeerd op drijfzand, net als de publicaties - doorgaans gefinancierd met EU-geld - die daar weer op zijn gebaseerd.

De NCBR-baas noemt dit 'een paradox'. Er wordt volgens hem hard onderhandeld om een einde te maken aan die paradox. Pas dan zal echt zichtbaar worden hoe innovatief Polen wel is. "Ik ben ervan overtuigd dat we straks moeten uitleggen hoe het kan dat de uitgaven voor innovatie in Polen in één jaar tijd met drie- tot vierhonderd procent zijn gestegen."

Een rationeel handelend bedrijf heeft er dus geen enkel belang bij zijn uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling openbaar te maken

Deel dit artikel

Een bewaker en een schoonmaakster zijn het enige teken van leven in het gloednieuwe pand

Lokale overheden bouwden met Europese geld tech­no­lo­gie­par­ken waarvan ze het onderhoud niet of nauwelijks kunnen betalen

Een rationeel handelend bedrijf heeft er dus geen enkel belang bij zijn uitgaven voor onderzoek en ontwikkeling openbaar te maken