Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Er is nu alle reden voor snelle verkiezingen

home

Hans Goslinga

Vicepremier Lodewijk Asscher vindt het niet voor de hand liggend dat de VVD en de PvdA opnieuw samen gaan regeren. © anp
Column

Het zou ongebruikelijk zijn, maar staatsrechtelijk verzet zich er niets tegen als het kabinet nog deze zomer besluit tot vervroegde verkiezingen. Politiek en uit een oogpunt van democratische zuiverheid valt er veel voor te zeggen.

Vicepremier Lodewijk Asscher tijdens een debat in de Tweede Kamer. © anp

De aanleiding om dit op te schrijven is de uitspraak van vicepremier Asscher afgelopen zondag dat 'het niet voor de hand ligt' dat zijn partij in een volgende periode opnieuw met de VVD gaat regeren. Daarmee is het proces van loslaten begonnen tussen de twee partijen die zich in 2012 tot elkaar veroordeeld zagen. Hun gedwongen samenwoning was 'niet leuk, wel nodig', zei Asscher. Een volgende keer dus liever niet.

Als de eerste PvdA'er in het kabinet dat nu uitspreekt, waarom dan nog een vol jaar wachten tot de reguliere verkiezingen in maart 2017? Ik kom zo op de politieke risico's die dat meebrengt. Eerst de staatsrechtelijke kant.

Ontbinding
De Grondwet verschaft de regering het vrijwel ongeclausuleerde recht elk der Kamers te ontbinden. De enige eis is dat binnen drie maanden verkiezingen worden gehouden. Dat vloeit voort uit de ratio achter het recht. Het is in 1848 in de Grondwet opgenomen om bij een onoverbrugbaar conflict tussen regering en parlement de kiezers als arbiter in te schakelen: wij komen er niet uit, zegt u het maar. In die zin is er vaak gebruikt van gemaakt.

Lees verder na de advertentie
Het was dus helemaal niet nodig geweest de kiezers opnieuw te raadplegen

De laatste ontbinding van de Tweede Kamer dateert van 2012 en volgde op de breuk in het kabinet-Rutte I. Maar daarbij was van een onoplosbaar conflict tussen kabinet en parlement geen sprake. De PVV liep als gedoogpartner weg uit de coalitie met VVD en CDA, maar drie andere partijen schoten het kabinet te hulp en sloten alsnog een Lenteakkoord over de begroting. Het was dus helemaal niet nodig geweest de kiezers opnieuw te raadplegen. Op basis van het begrotingsakkoord had een nieuw kabinet kunnen worden gevormd.

Dat het toch op nieuwe verkiezingen uitdraaide, was in wezen een inbreuk op de ratio van het ontbindingsrecht. Er gingen dan ook stemmen op in de Grondwet vast te leggen dat de Kamer voor vier jaar wordt gekozen en niet tussentijds kan worden ontbonden. Aan die gedachte is nochtans geen vervolg gegeven. Mocht het kabinet nu opnieuw van het ontbindingsrecht gebruik maken, dan hoeft het maar te wijzen op het precedent uit 2012: ontbinding kan ook zonder conflict.

Politieke strijd
Sterker nog, het kan een instrument in de politieke strijd worden. Rutte koerste destijds meteen op nieuwe verkiezingen aan omdat hij, terecht, veronderstelde electoraal te profiteren van het drossen van de PVV. Daarmee introduceerde hij een Brits element in ons bestel. De verkiezingen dienden niet om een conflict op te lossen, maar om zijn positie als 'regeringsleider' te versterken en aldus zijn kansen op revanche als premier te vergroten. De PvdA was ook voor vervroegde verkiezingen, omdat zij electorale winst rook.

Wat daarvan zij, er zijn nu goede redenen het ontbindingsrecht in te zetten. De eerste is, voortkomend uit een democratische eis van duidelijkheid, dat de Tweede Kamer dringend aan een opschoning toe is. Het is in drie jaar tijd een rommeltje geworden. Door afsplitsingen is het aantal fracties van elf gegroeid tot zestien. Er is niets tegen kleine fracties, maar als er zoveel Kamerleden een eigen draai aan hun mandaat geven, ligt het voor de hand de kiezers te vragen opnieuw te spreken.

De Tweede Kamer is dringend aan een opschoning toe

vicepremier Lodewijk Asscher (links) en premier Mark Rutte. © anp
Er is veel overhoop gehaald, de partijen gaan liever niet opnieuw met elkaar in zee

Democratische zedelijkheid
De tweede reden heeft voor een deel ook met democratische zedelijkheid te maken. Asscher maakte met zijn opmerking duidelijk dat het kabinet politiek is uitgeregeerd. De opdrachten uit het regeerakkoord zijn uitgevoerd, er is veel overhoop gehaald, de partijen gaan liever niet opnieuw met elkaar in zee. Dan is het niet alleen logisch, maar ook staatkundig fatsoenlijk naar de kiezers terug te gaan.

De partijen zelf lopen het risico dat zij met het opzichtig verbeiden van de tijd een politieke onbestemdheid oproepen, waarmee het land niet is gediend en die hen ook slecht kan bekomen. Het kabinet-Kok II kan in dit verband als schrikbeeld dienen. Het liet door indolentie een vacuüm ontstaan, waarin nieuwe, populistische partijen konden opkomen. Een slagvaardig regerend kabinet met een beleidsagenda is nodig om de politieke energie te kanaliseren en het publieke debat inhoud en richting te geven.

en derde reden voor vervroegde verkiezingen in september is dat de campagne niet wordt belast met de rechtszaak tegen de lijsttrekker van de PVV in oktober. Politiek en onafhankelijke rechtspraak behoren scherp gescheiden te blijven.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Het was dus helemaal niet nodig geweest de kiezers opnieuw te raadplegen

De Tweede Kamer is dringend aan een opschoning toe

Er is veel overhoop gehaald, de partijen gaan liever niet opnieuw met elkaar in zee

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.