Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Enneagram - vriendschap sluiten met die negatieve kant

Home

Hester Haarsma

Het enneagram wint als een modern spiritueel en psychologisch orakel steeds meer terrein. Dit symbool voor verschillende menstypen leert de eigen drijfveren te ontdekken en die van partner en collega's.

In het bedrijfsleven krijgt het enneagram [ennea = negen] steeds meer de status van een wonderlijk instrument om onderlinge relaties op de werkvloer te verbeteren. Met het oog op winstbejag worden functioneringsproblemen opgelost door elk type mens - van perfectionist, romanticus, baas tot bemiddelaar - op de juiste plek te zetten. Is de chef type 6, de loyalist? Dan is de kans groot dat hij niet op de goede plek zit. Loyalisten gaan graag de confrontaties uit de weg en zijn achterdochtig.

Voor het verklaarbare en voorspelbare gedrag van de mens is ook buiten het bedrijfsleven om een groeiende belangstelling. Door cursussen hopen mensen te ontdekken waarom ze zo'n hekel aan hun collega hebben, waarom ze goed met hun chef kunnen opschieten, waarom hun huwelijk een succes of een mislukking is.

Ben Hövels, cursusleider in het bezinningscentrum de Zwanenhof in Zenderen, probeert mensen inzicht te geven in hun eigen type. ,,Het gaat erom dat je ontdekt welke drijfveren je gedrag bepalen, welke automatische piloten worden ingezet'', vertelt Hövels, die net een nieuwe groep tijdens een tweedaagse cursus de principes uitlegt. Je eigen type vinden is niet eenvoudig. Alle lagen, opgelegd door je omgeving, moeten als een ui worden afgepeld, legt hij uit. ,,Zelfs als je denkt dat je een bepaald type bent, kan dat nog opgelegd zijn, bijvoorbeeld door de opvoeding.''

Wanneer je eindelijk uitgedokterd hebt welk type je bent, kun je verklaren wie waarom je vriend of vijand is. ,,Type 9, de bemiddelaar zal ruzies uit de weg gaan. Type 8, de baas, wil juist confronteren, boosheid en kracht openlijk tonen. De baas zal cynisch of sarcastisch worden als hij geen 'vechtende' tegenstander vindt. De bemiddelaar doet dat niet, die zal zich alleen maar terugtrekken.''

Het enneagram, gebaseerd op oude Griekse kennis die niet schriftelijk mocht worden overgedragen, is pas enkele decennia geleden in het westen bekend geworden.

De Boliviaan Oscar Ichazo verdeelde in de jaren zestig de menselijke persoonlijkheid over de negen punten van het enneagram. Volgens hem heeft de mens een bepaalde hartstocht die in zijn leven domineert, vernoemd naar de zeven christelijke hoofdzonden. Behalve trots, afgunst, woede, luiheid, lust, hebzucht en gulzigheid voegde hij bedrog en angst toe. Wanneer de mens zich bewust is van zijn fundamentele passie kan hij de emotionele respons bestrijden met een daaraan gekoppelde deugd. De angst kan overwonnen worden door moed.

De duidelijk omschreven types bracht de Amerikaanse psychologe Helen Palmer in de jaren tachtig dichter bij het grote publiek. De aanhangers hopen dat het een middel is om vat te krijgen op jezelf en je omgeving. ,,Ik weet al mijn hele leven wat ik ben'', verzucht Sylvia de Boer, een van de cursisten in de Zwanenhof. ,,Ik ben een perfectionist. Dat is een hele moeilijke manier van leven. Wat ik ook doe, ik schiet altijd tekort. Ik heb zelfs vijf activiteiten per dag op een briefje geschreven, in de hoop dat ik daarna rust zou krijgen. Maar dat werkte niet. De dingen die ik gedaan had, deed ik niet goed genoeg of in de verkeerde volgorde. Ik ben veel te veel met de negatieve kant van dit type bezig geweest, ik wil nu kijken wat de positieve punten zijn.''

Volgens Hövels gaat het bij het enneagram niet om het afzweren van negatieve trekken. Die moet je juist accepteren. ,,De zwakheid is ook je sterkte. Sluit vriendschap met je negatieve kant, dat is het hart van het enneagram. De valkuilen liggen altijd op de loer, maar je kunt wel leren er beter mee om te gaan.''

Met deze inzichten is het eveneens gemakkelijk je omgeving te manipuleren. Wanneer iemand een besluit wil doordrukken, hoeft hij bij een bemiddelaar (die streeft naar harmonie) alleen maar de situatie op de spits te drijven. Eigenbelang staat vaak boven het belang van een ander, beaamt Hövels. ,,Je kunt het enneagram misbruiken.''

Hij benadrukt dat bij goed gebruik van het enneagram je vooral leert je eigen type te ontstijgen. ,,Als je ontdekt dat je een type bent, zul je dat je hele leven blijven. Je kunt wel groeien in je type.'' Overstijgen lukt alleen als je weet hoe je reageert als je ontspannen en gestrest bent. Dat is met pijltjes aangegeven in het enneagram. Als je tegen de richting van de pijltjes ingaat - ontspanning -, dan kom je bij een type uit waarvan je de positieve kanten overneemt. Als je met de pijl meegaat - stress -, kom je bij het type uit waarvan je de negatieve kanten overneemt. ,,Een gestreste perfectionist zal nog intenser ontdekken dat perfect zijn onhaalbaar is. Hij kan er depressief van worden. Dat is weer een kenmerk van type 4, de romanticus'', illustreert Hövels.

Terwijl de cursisten een leidraad proberen te vinden in de karaktertypen, stoot dit Rob Nanninga van de Stichting Skepsis - een organisatie die kritiek levert op pseudowetenschappelijke beweringen - tegen de borst. ,,De verkondigers van het enneagram kunnen slechts negen karaktertypen onderscheiden omdat er nu eenmaal niet meer hoekpunten zijn. Het aantal typen ligt bij voorbaat vast en is dus niet uit psychologisch onderzoek voortgekomen'', zegt Nanning. ,,Je kunt ongetwijfeld meer types erbij voegen. De oude Griekse filosofen hadden bijvoorbeeld dertig karaktertypen.''

Elk type heeft wel een kenmerk dat aanspreekt, betoogt hij. ,, Je zult wat in de types herkennen. Stel dat impulsief erbij staat, dan ga je kijken naar het moment dat je impulsief was. Je zoekt de zelfbevestiging. Dat is een subjectief oordeel.'' En wat het gedrag van collega's betreft: ,,Het enneagram eist dat we ons voegen naar een van de negen types. Je leert alleen te werken met stereotypen. Zodra je hebt bepaald wie waar past, is het meestal niet moeilijk dit beeld regelmatig bevestigd te zien, vooral wanneer je iemand alleen in bepaalde situaties meemaakt. Dat komt omdat je er zo op gericht bent. De andere mogelijkheden zie je dan niet meer.''

Deel dit artikel