Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

En weer is de uitslag een vat vol paradoxen

Home

Karen Zandbergen en Nicole Besselink en Mathieu Peulen

Lijsttrekkers Sophie In 't Veld (D66) en Dennis de Jong (SP). De SP en D66 hebben allebei flink gewonnen. Toch ging bijna tweederde van de SP-aanhang niet naar de stembus © anp

De uitslag van de Europese verkiezingen wordt morgen definitief bekend. Twee conclusies zijn al te trekken: de uitslag zit vol paradoxen én de PVV staat op verlies.

Als de exitpolls er niet radicaal naast zitten, hebben CDA en PVV deze week van alle Nederlandse partijen het meest verloren ten opzichte van vijf jaar geleden. Zowel in procenten als in stemmen. Maar het zijn juist deze twee partijen die verreweg de minste overlopers naar andere partijen hebben, blijkt uit onderzoek van bureau Ipsos.

Nog zo'n paradox: de PvdA wist deze week verreweg het kleinste deel van haar kiezers uit 2012 te overtuigen nog eens op de sociaal-democraten te stemmen. Slechts 16 procent bleef bij de dezelfde keuze én maakte ook nog daadwerkelijk de gang naar de stembus. Toch heeft deze partij waarschijnlijk net geen zetel verloren.

Uitslagen vergelijken
Nog eentje om het af te maken: de SP en D66 hebben allebei flink gewonnen. Toch ging bijna tweederde van de SP-aanhang niet naar de stembus. Redelijk vergelijkbaar met het percentage uitvallers van de PVV. Slechts een kwart van de mensen die in 2012 SP stemde, kwam ook nu weer opdagen om een vakje van de socialisten rood te kleuren. En maar liefst eenvijfde van de mensen die twee jaar geleden nog op D66 stemde, maakt nu een andere keuze.

Wat die paradoxen vooral laten zien, is dat vijf jaar in de politieke wereld heel erg lang is. Er was een tijd dat je met goed fatsoen de uitslag van een verkiezing kon vergelijken met die van de vorige. Je kon een zinnige analyse maken over de vraag hoe het CDA in 1994 maar liefst 20 van de 54 zetels kon verliezen. Of waarom de PvdA in 2002 de eerste grote val maakte met de stormachtige komst van de LPF.

Anno 2014 zijn er al vijf verkiezingen geweest sinds we de vorige keer naar de stembus konden voor het Europees Parlement. En dan zijn de waterschapsverkiezingen nog niet eens meegeteld. Bij de vorige verkiezingen was de kredietcrisis net uitgebroken, nu sluimert deze al jaren voort. Bij alle tussenliggende Kamer-, provinciale en gemeenteraadsverkiezingen zijn de verhoudingen opnieuw opgeschud.

Het CDA zat met 41 zetels nog stevig in het zadel in de Tweede Kamer. Het leek de paarse kabinetten te boven gekomen en werd overtuigend eerste bij de Europese verkiezingen. Sindsdien is er zoveel gebeurd dat partijleider Buma inmiddels bij weer een verkiezing met verlies zegt dat dit "voelt als een versterking van de stijgende lijn" van het CDA.

Verrassingen
Van een strijd op links was ook in 2009 al wel sprake. De SP was (en is) nooit groter geweest dan de 25 zetels die het toen in de Kamer had, en de PvdA zat in een dip met 33. Maar wie toen uitsprak dat de socialisten de sociaal-democraten nog eens zouden inhalen, werd voor gek verklaard.

Resultaat: elke verkiezingen weer verrassingen. En in het Europees Parlement, als de exitpolls kloppen, maar liefst tien Nederlandse partijen, verdeeld over slechts 26 zetels.

Lees verder na de advertentie
Anno 2014 zijn er al vijf verkiezingen geweest sinds we de vorige keer naar de stembus konden voor het Europees Parlement

Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ronald Plasterk. © anp

Plasterk raakt een gevoelige snaar met suggestie om op zondag te stemmen
Stemmen we over vijf jaar op zondag over Europa? Volgens premier Rutte zijn er grotere vragen om over te discussiëren, maar minister Plasterk (binnenlandse zaken) vindt dat daar bij de volgende verkiezingen over moet worden nagedacht. Dan hoeft Nederland niet drie dagen op de uitslag te wachten. Plasterk raakt daarmee een gevoelig punt onder orthodox-protestantse kiezers, voor wie de zondagsrust niet te rijmen valt met bezoek aan een stembureau.

Maar is de tijd niet rijp voor verandering? Is het niet eerlijker om tegelijk met de rest van Europa op zondag te stemmen? Plasterk spreekt van 'ongemak' en ziet dat geïllustreerd door de actie van GeenStijl, die de uitslag donderdag alvast probeerde te achterhalen door de stembureaus af te lopen.

Mocht het in de Tweede Kamer tot een wetsvoorstel komen, dan gaan de christelijke politieke partijen er in elk geval voor liggen. "In een fatsoenlijke democratie houd je rekening met kleine minderheden", aldus ChristenUnie-Kamerlid Gert-Jan Segers, die zelf wel zou stemmen op een zondag. "Het is niet aan de overheid om te zeggen of de interpretatie van gewetensbezwaarden legitiem is of niet." Volgens SGP-voorman Kees van der Staaij doet zondagstemmen 'geen recht aan de Nederlandse traditie'.

CDA en ChristenUnie wijzen ook op praktische obstakels. Stembureaus zullen moeilijk te bemannen zijn in regio's waar de zondagsrust telt. Spreid je het stemmen over meerdere dagen, dan kost dat extra geld. De CU twijfelt of er 's zondags meer kiezers komen opdagen. Bovendien, stellen de partijen, wat is er mis met de woensdag? Die dag functioneert al bijna een eeuw prima als stemdag.

Mocht het in de Tweede Kamer tot een wetsvoorstel komen, dan gaan de christelijke politieke partijen er in elk geval voor liggen

PVV-leider Geert Wilders. © epa

Waardoor lukte het Wilders toch niet?
De grote zege voor de PVV is uitgebleven. Een kwart van de kiezers die vijf jaar geleden nog op de PVV stemden, herhaalde dat donderdag niet bij de verkiezingen voor het Europees Parlement. Waarom?

Van alle afhakers liet de PVV-aanhang het het meest massaal afweten. 65 procent van de kiezers die in 2012 nog zijn stem aan Wilders gaf, kwam eergisteren niet opdagen. Onderzoeksbureau Ipsos geeft al een eerste verklaring: PVV-kiezers hebben minder vertrouwen in de Europese politiek en de invloed van hun stem. Er zijn meer redenen te bedenken die het verlies (en het uitblijven van winst) verklaren.

Tegenvallende opkomst
Partijleider Geert Wilders op PVV-bijeenkomst verkiezingsavond: "De lage opkomst speelde ons parten."

Puinhoop in de partij
Gert-Jan Segers, Tweede Kamerlid ChristenUnie tegen Trouw: "De PVV valt of staat met Wilders. Kiezers deinzen terug vanwege Wilders' onvermogen een fatsoenlijke, volwassen partij op te bouwen. Intern maakt hij er een puinhoop van. Dat is geen warme uitnodiging om op de PVV te stemmen."

Foute vrienden
Ronald Buijt, gemeenteraadslid Leefbaar Rotterdam, op de website Joop.nl: "Volgens mij heeft dit eerder te maken met het afkeuren van samenwerking met partijen als het Front National en Vlaams Belang dan met de personele problemen en de 'minder, minder' uitspraak."

Schuld van 'staatsmedia'
PVV-kandidaat Hans Jansen tegen de NOS: "De staatsmedia zijn ervan overtuigd dat de Europese Unie goed is voor Europa. Ik denk dat heel veel mensen dat geloven en hun stemgedrag daarop aanpassen."

PVV heeft minder macht
Bert van den Braak van het Parlementair Documentatiecentrum Leiden tegen Trouw: "Sinds Wilders' uitspraken over minder Marokkanen is de PVV verder verwijderd van de macht. Naar het stembureau gaan voor een anti-Europese proteststem is voor veel kiezers te veel moeite."

Nederland minder eurokritisch
De liberale presidentskandidaat Guy Verhofstadt op Twitter: "Nederland heeft vóór Europa gekozen. Het verhaal van angst en terugtrekken achter de dijken is afgestraft."

SP is ook eurokritisch, 'maar constructief'
SP-lijsttrekker Dennis de Jong op SP-verkiezingsavond: "De SP is de vluchtheuvel voor mensen die heel eurokritisch zijn over de huidige Europese Unie, maar willen dat er gewerkt wordt in het Europees Parlement."

Dat juist de PVV slecht scoort, ontgaat buitenlandse pers niet
Het verlies van Wilders bij de Europese verkiezingen is wereldwijd nieuws. Het anti-Europa geluid van de PVV-leider is hard afgestraft, zo luidt het eensgezinde oordeel van de internationale pers over de verkiezingsuitslag.

The Daily Telegraph
"Wilders' droom leider te worden van een anti-EU-coalitie valt met het verlies in duigen", concludeert de Britse krant. Volgens journalist Bruno Waterfield knapte de Nederlandse kiezer af op de PVV vanwege de controversiële samenwerking met het extreem-rechtse Front National. Waterfield, die aanwezig was bij de uitslagenavond van de PVV in Scheveningen, schrijft dat aanhangers voetbalshirts droegen met 'Wilders Akbar', een parodie op 'Allahu Akbar' (Arabisch voor 'god is groot').

Frankfurter Allgemeine Zeitung
De Duitse krant noemt de terugval van de PVV 'een grote verrassing': "Niet de verwachte monsterzege, maar slechts de vierde partij". De Frankfurter Allgemeine Zeiting vindt het zwak dat Wilders de slechte uitslag wijdt aan de lage opkomst, aangezien in 2009 net zo weinig mensen gingen stemmen. Toen deed de PVV het beter.

Irish Times
"De verwachting dat eurosceptische partijen overal gaan winnen, wordt met het verlies van Wilders nu al ondermijnd", schrijft het Ierse dagblad. De slechte score zou zomaar eens gevolgen kunnen hebben voor de anti-Europese fractie die Wilders tracht te smeden met andere eurokritische partijen. Volgens de krant uit Dublin wordt het voor de PVV-leider een lastige klus de "25 benodigde parlementszetels uit zeven verschillende landen" te bemachtigen.

The Wall Street Journal
Net als de Irish Times noemt ook de Amerikaanse zakenkrant de terugval van Wilders als een voorteken van verdere verliezen voor anti-Europa partijen. Het New Yorkse blad verbaast zich over de uitslag, aangezien partijen als de PVV "hadden moeten profiteren van de economische ellende in Europa."

Le Monde
Een nederlaag voor de 'Nederlandse populisten', schrijft de Franse krant. De beoogde eurosceptische fractie moet nu hopen op een overwinning van het Franse Front National, die volgens peilingen tot twintig zetels in de wacht gaat slepen. In tegenstelling tot de The Wall Street Journal vindt Le Monde dat "het verlies van Wilders niets hoeft te betekenen voor andere populistische partijen". De belangrijkste 'krachten' Front National en het Britse UKIP gaan volgens het dagblad wél scoren.

Wilders' droom leider te worden van een an­ti-EU-co­a­li­tie valt met het verlies in duigen

Deel dit artikel

Anno 2014 zijn er al vijf verkiezingen geweest sinds we de vorige keer naar de stembus konden voor het Europees Parlement

Mocht het in de Tweede Kamer tot een wetsvoorstel komen, dan gaan de christelijke politieke partijen er in elk geval voor liggen

Wilders' droom leider te worden van een an­ti-EU-co­a­li­tie valt met het verlies in duigen