Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

En nergens buldert de dominee

Home

GERRIT-JAN KLEINJAN

De verfilming van Franca Treurs roman 'Dorsvloer vol confetti' toont een waarheidsgetrouw beeld van het gewoonlijk voor buitenstaanders gesloten reformatorische milieu. Een verademing.

Zijn er nog geroepenen onder u?" Plechtig klinkt de stem van de dominee. "Zijn er onder u nog die uitzien naar de dood? Opdat we dan pas echt kunnen leven", gaat hij gedragen verder. Terwijl de voorganger zijn gemeente uitnodigt voor het avondmaal, registreert de camera het kerkvolk. Mannen in donker pak en vrouwen met een hoed glijden voorbij. Hun gezichten aandachtig gericht op de dienaar van het Woord: "Dat wij sterven om herboren te worden."

Nee, we zijn niet beland in een uitzending van de zendtijd voor kerken. Dit is een van de eerste scènes uit 'Dorsvloer vol confetti', de film naar de roman van Franca Treur. Het verhaal gaat over het ongeveer 12-jarige meisje Katelijne Minderhout. Ze groeit eind jaren tachtig op in een reformatorisch gezin op een Zeeuwse boerderij. Het meisje, een dromerig type, is niet echt op haar plaats in de boerenfamilie, die zich vooral laat leiden door het onversneden woord van de Heilige Schrift. Erachter komen of je uitverkoren bent, dat is het belangrijkste levensdoel van deze mensen. De film laat zich bekijken als een verzameling schetsen van een reformatorische jeugd.

Lees verder na de advertentie

Natuurgetrouw

Dat luistert allemaal nauw. Vooral in de nuances is de naar binnen gerichte refocultuur lastig te doorgronden. En zelfs wie zich goed voorbereidt, maakt snel een fout. Wie het resultaat van deze film ziet, kan niet anders dan concluderen dat het de makers gelukt is om de taal en de vormen van de biblebelt, de gordel met veel orthodox-protestantse christenen die schuin over Nederland loopt, scherp en natuurgetrouw in het vizier te krijgen.

Vooral de oma van Katelijne grossiert in refojargon, de zogeheten 'tale Kanaäns'. "Heb jij wel eens last van je zonde, mijn kind?", vraagt ze een keer aan Katelijne. Op een ander moment zegt ze: "Een vreemdeling moeten we zijn op aarde." En Gods woord noemt ze 'dat ene nodige'. Voor buitenstaanders mogen het raadselachtige formuleringen zijn, insiders weten wat ermee bedoeld wordt. Dat het allemaal foutloos uit de mond van een acteur rolt, is een zeldzaamheid in de Nederlandse film.

Nog niet zo lang geleden leek het thema religie in film vooral een manier om een streep te zetten onder het eigen gereformeerde verleden van de makers. Het calvinisme, dat was voor de babyboomers die meestal verantwoordelijk waren voor dit soort films, synoniem met zwaar, naar, muf en ernstig. Iets wat zo snel mogelijk verdrongen moest worden.

Berucht is 'Een vlucht regenwulpen' (1981), de verfilming van de gelijknamige roman van Maarten 't Hart. De gereformeerde ouderlingen voldoen in deze film aan werkelijk alle clichés die men maar kan bedenken. Zo dragen de ambtsdragers - het zijn echte mannenbroeders - driedelig zwart, preken tijdens een huisbezoek met uitgestreken gezichten hel en verdoemenis en blijken ook nog eens de meest vreselijke huichelaars. Niet gek dus dat hoofdpersoon Maarten de kwezels schreeuwend het huis uitjaagt.

Een recenter voorbeeld is 'De uitverkorene' (2006), gebaseerd op het leven van de gebroeders Baan. Deze twee reformatorische ondernemers, oorspronkelijk afkomstig uit het Twentse stadje Rijssen, groeiden in de jaren negentig uit tot uiterst succesvolle softwareondernemers met een hoofdkantoor in Barneveld. Inspiratiebron voor de twee mannen is hun geloof. Toch is dat nu precies wat in de bewuste film buitengewoon slordig en ongeïnformeerd is uitgewerkt.

Zo zet de kerkgemeente op een gegeven moment een psalm in, weifelend en ritmisch gezongen. Een dubbele fout. In bevindelijke kring klinkt de gemeentezang op hele noten, dus elk toon is even lang en duurt ettelijke tellen. De gemeente zingt bovendien krachtig en vol, vooral wanneer het een jubel- of strijdpsalm betreft. Niet zo gek, de gelovigen kennen de psalmen al vanaf de kindertijd. Twijfel over de tekst en toonhoogte is ondenkbaar.

Ook spreekt de dominee in de film van 'Heer', terwijl in werkelijkheid zonder uitzondering 'Heere' wordt gebruikt. Die benaming vinden bevindelijk gereformeerde christenen eerbiediger. Het in hun ogen te gewone Heer wordt werkelijk nooit gebruikt. De miskleunen houden hier niet op. Zelfs het kerkgebouw in de film deugt niet. Het is een oud sfeervol dorpskerkje, terwijl refo's in werkelijkheid vooral beschikken over sfeerloze preekdozen uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw.

Oog voor detail

Hoe anders hebben de makers van 'Dorsvloer vol confetti' het aangepakt! Alles wat in bovenstaande films misging, gaat in deze film wel goed. Alles is radicaal beter dan wat hun voorgangers deden. Zowel de inhoud als de vorm benadert de werkelijkheid. De liefdevolle uitwerking geldt overigens niet alleen voor de religieuze cultuur in de film. De film is ook te zien als een portret van het kleinschalige melkveebedrijf. Ook wat dit thema betreft zijn de details opmerkelijk goed verzorgd. Op de keukentafel ligt vakblad Boerderij. En in de kleine melkstal bevindt zich zo'n put waarin, als je niet uitkijkt, de koeienstront zo tegen je hoofd klettert. Uiteraard wordt de stal na het melken goed schoongespoten.

Dat deze film niet blundert, komt waarschijnlijk door de generatie filmmakers die aan de knoppen zit. Regie en scenario zijn in handen van Tallulah Hazekamp Schwab (1973) en Chris Westendorp (1970). Beide vrouwen zijn afkomstig uit een generatie die geen rekening meer open heeft staan bij het instituut kerk. Sterker nog, het is een leeftijdsgroep waarbinnen het merendeel inmiddels zo onbekend is met het verschijnsel kerk en geloof, dat ze het van de weeromstuit bestuderen met de interesse van een antropoloog die verlekkerd op een nog onbekend indianenvolk is gestuit.

Dat werd duidelijk toen Trouw vorig jaar uitgebreid sprak met de schrijfster van het scenario, Chris Westendorp. Om zich te verdiepen in haar onderwerp had ze een abonnement op het Reformatorisch Dagblad genomen, het lijfblad van de gereformeerde gezindte.

Daarnaast had ze hulp ingeroepen uit refokring, aangezien de wereld uit het boek haar nog onbekend was. Ze schakelde Liesbeth Labeur in, een kunstenares die opgroeide in een vergelijkbare christelijke omgeving in Zeeland als Franca Treur. In Labeurs kunstwerken staat vaak de reformatorische cultuur centraal. Zo maakte ze de graphic novel 'Op weg naar Zoar', een strip over een reformatorisch meisje.

De kunstenares maakte de filmmakers vertrouwd met de wereld van de roman 'Dorsvloer vol confetti'. Ze wilde de crew de échte refowereld laten zien. Dus toog ze met de filmploeg naar een reformatorische school. Ook ging ze naar een kerkdienst van de gereformeerde gemeente in Meliskerke, het dorp dat model staat voor de gemeenschap in het boek van Treur.

Hellevuur

De dienstdoende predikant van die avond waarschuwde voor het eeuwige hellevuur dat ieder mens wacht als hij onbekeerd sterft. "De dominee sprak totaal anders dan je normaal ziet in films. Helemaal niet bombastisch. Hij had juist een langzame en rustige stem", stelde Westendorp verwonderd vast. Juist door zijn bedaarde stemgeluid was het effect van de boodschap des te sterker, vertelde ze. Toen de filmcrew terugreed bespraken ze met elkaar de preek. "Stel nou dat ze tóch gelijk hebben, dan doen wij alles helemaal fout. Als het op ons al zo'n indruk maakt, hoe moet het dan zijn als je een jaar of acht bent?" De precieze voorbereiding loont zich nu. De dominee in 'Dorsvloer' buldert nergens. 'Dorsvloer vol confetti' is, net als ook de roman van Franca Treur, allesbehalve een koelbloedige afrekening met een bekrompen streng gereformeerd milieu.

Door deze aanpak biedt de film een mooie toegang tot een wereld die gewoonlijk gesloten blijft voor buitenstaanders.

'Dorsvloer vol confetti' gaat vanavond in première op het filmfestival Film by the Sea in Vlissingen. Vanaf 18 september draait de film in de bioscoop.

Deel dit artikel