Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Emotioneel en betrokken verslag van de verhuizing van een psychiatrische kliniek

Home

EDWIN KREULEN

'Versleten beddengoed ligt opgestapeld in een hoek. Boven het bed hangt de lege plank voor haar poppen.' Deze zin gaat over Mathilde, een van de patiënten van het psychiatrisch ziekenhuis de Sint Fransiscushof in Raalte dat in 2008 na bijna veertig jaar werd afgebroken omdat het opging in een grote instelling en niet meer voldeed aan de eisen van de moderne tijd. Ironisch: het ziekenhuis was destijds juist neergezet als modern instituut, waar het leven van de patiënten, anders dan in oude instellingen voor zenuwpatiënten, zin zou hebben.

Mathilde, die er met al haar wanen bijna net zo lang had gewoond en te herkennen was aan de poppenwagen met inhoud die ze met zich meetorste, verhuisde ruim twee jaar terug met andere patiënten naar een psychiatrisch huis in het dorp, waar de buurtjeugd raar opkeek van dit tandenloze 'poppenvrouwtje'. De psychiater die jarenlang verantwoordelijk was voor haar behandeling, kon zich haar jaren na dato niet herinneren, zo concludeerde journaliste Miek Smilde die hem opzocht voor 'Raarhoek', haar boek over de opkomst en neergang van de Sint Fransiscushof.

De kliniek begon in de tweede helft van de jaren zestig als instelling voor katholieke vrouwen in geestelijke nood, maar na een paar jaar ontdekten ze er dat ook protestanten in een psychose konden raken en bovendien bracht ook toen iedere patiënt al geld op. Aardig detail: de bedenkers van de kliniek gingen er ook toen vanuit dat het verblijf zo kort mogelijk moest zijn: een parallel aan de huidige discussie over het overschot aan 'bedden' in de Nederlandse psychiatrie. Met 'Raarhoek' - de titel verwijst naar het buurtschap waar het ziekenhuis was gevestigd - schetst Smilde een uiterst menselijk en praktisch beeld van dit soort discussies, duidelijk makend dat deze weerbarstige groep patiënten niet zo makkelijk in cijfers te vatten is. De vader van Smilde was jarenlang geneesheer-directeur van de Sint Fransiscushof en te merken is dat zij zeer vertrouwd is mét en betrokken bíj de psychiatrie. Ze bezoekt de kliniek bovendien regelmatig op momenten dat de sloop aanstaande is, wat een melancholiek beeld oplevert, en ze spreekt met oud-werknemers. Zoals de verpleegkundige die zich nog kan herinneren dat de psychiater vroeger na zijn ronde altijd rekende op een gebakken ei; een anachronisme in de tijd dat de psychiater net als alle andere dokters van zijn voetstuk is gevallen. En dan is er nog het spannende verhaal van de oud-patiënte die jaren nadat ze het ziekenhuis heeft verlaten, tot de conclusie komt dat een medewerker haar seksueel ongepast heeft behandeld. En die contact gaat zoeken met deze man, die ook nog leeft.

Het resultaat is een geschiedschrijving van deze kliniek, afgewisseld met interviews en reportages en met beschouwingen van Smilde zelf over de stand van zaken in de psychiatrie. Ondanks alle mooie behandelplannen en de dozen met pillen die ze voorbij ziet komen, kan ze niet anders dan concluderen: 'aandacht helpt'. Het is voor de lezer voortdurend schakelen van emotionele portretten naar interviews en naar Smilde zelf die weer richting de steeds meer ontmantelde kliniek rijdt. Soms vergt dat iets te veel. Maar de mooie pen waarmee Mathilde en haar collega-patiënten tijdens hun verhuizing worden neergezet, maakt 'Raarhoek' tot een prachtboek.

Miek Smilde, Raarhoek. De Arbeiderspers, Amsterdam, 311 blz. ISBN 9789029573764, 19,95 euro.

Deel dit artikel