Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Elke politieke partij heeft gelijk (opinie)

Home

Peter van der Vliet en Lisette Schuitemaker, Center for Human Emergence en denktank voor maatschappelijke innovatie

Het is geen ramp dat het politieke midden verdwijnt. Misschien is het zelfs een voorbode van iets beters.

Diverse sleutelfiguren in de Nederlandse samenleving, onder wie Ser-voorzitter Rinnooy Kan, hebben de afgelopen tijd hun bezorgdheid geuit over de uittocht uit het politieke midden. De drie grote partijen VVD, CDA en PvdA verliezen in de peilingen.

Het lijkt of de burgers eerder doorhebben dat in de politiek iets moet veranderen dan de politici, die het verouderde systeem zo goed en kwaad als het gaat, aan de gang houden. Na de ontzuiling en de ontkerkelijking volgt nu misschien wel de ’ontpolitisering’.

Over die uittocht uit het midden kun je bezorgd doen. Maar er is ook een andere visie mogelijk. De uittocht kan ook een voorbode van een nieuwe vorm van democratie. Niet langer verloopt politiek lineair, met de partijen gerangschikt op een lijn van links naar rechts, en een keurig politiek midden.

Vooropgesteld: Nederland heeft al een vorm van democratie om ’u’ tegen te zeggen. Over gevoelige onderwerpen als abortus, homohuwelijk of euthanasie weten we met z’n allen zo te praten tot er iets uitrolt met een breed draagvlak. In andere landen kan men nauwelijks geloven dat het mogelijk is zó politiek te bedrijven.

Een volgende stap zou kunnen zijn om de ’rechte lijn’ van de politiek te vervangen door een cirkel. Elke partij heeft een plaats in die cirkel en in het midden ligt het onderwerp van gesprek. De politieke partij is dan een manier van kijken.

Wanneer je door de lens van de VVD naar werkgelegenheid kijkt, zie je iets anders dan door die van de SP of van GroenLinks. Elk standpunt geeft een ruimere kijk op het geheel. Niemand heeft gelijk. Of, anders gezegd, iedereen heeft deels gelijk en uit het gesprek kan iets ontstaan dat geen van de deelnemers aan het proces had kunnen bedenken.

Er wordt dan weer geluisterd, en alles mag gezegd worden, ook het politiek niet-correcte, dat ook deel is van het geheel. Met alle verschillende observaties en interpretaties van de voorliggende kwestie loop je als het ware om het vraagstuk heen.

Het vergt de bereidheid om het idee op te geven dat de eigen partij weet hoe het moet. Daar is de werkelijkheid ook te complex voor geworden.

Het is nu al mogelijk om in de politiek zo’n dialoog te voeren. Kamercommissies beoefenen al jaren deze onderzoekende vorm van gesprek, als Kamerleden met experts uit het veld beleid voorbereiden. Hoe zou het zijn, wanneer de eindvergadering van zo’n commissie binnen de cirkel van de partijen plaats zou vinden? Met een lege stoel aan tafel, waar Kamerleden op kunnen gaan zitten als ze een vraag hebben of iets willen toevoegen. Daarna gaan ze terug naar de buitencirkel, waarna het gesprek aan tafel verder kan.

Je kunt je ook voorstellen dat er nog een buitencirkel is: de publieke tribune. Het zou mooi zijn wanneer die zoveel ruimte had dat je om de cirkel van de partijen heen zou kunnen lopen. Hoe zie ik deze kwestie, wanneer ik de Wilders in mezelf erken en hoe wanneer ik kijk via de lens van de Partij voor de Dieren, of het CDA? In de cirkel kan ook een lege stoel staan voor mensen van de publieke tribune, als ze een gezichtspunt in te brengen hebben.

Door van politiek weer een ontdekkend proces te maken, zal het niet langer gaan om het behalen van partijpolitieke succesjes. Niet meer om compromissen, maar om creatie. Laat de verschillende politieke stromingen en de verzamelde wijsheid tot uiting komen in voor alle partijen onverwachte oplossingen. Dat zijn uitkomsten waar iedereen bij wint.

Een partij is dan geen partij, maar een manier van kijken. Voor de verkiezingen zijn er dan geen debatten meer nodig waarin kandidaten elkaar met argumenten om de oren slaan. In plaats daarvan komen er gesprekken waarin de lijsttrekkers samen tot onverwachte oplossingen komen.

En de kiezer? Die laat door te stemmen zien wat op dat moment zijn manier van kijken is – wetend dat het niet de enige manier is.

Politiek moet gaan over overeenstemming over de grote doelen. Denk aan de eensgezindheid die de drie partijleiders uitdroegen toen ze iets meer dan een jaar geleden trots en blij het nieuwe regeerakkoord presenteerden. De andere partijen reageerden voorspelbaar negatief. Hadden ze daar nou zo lang afgezonderd voor bij elkaar moeten zitten?

Stel je eens voor dat de andere partijen zich hadden aangesloten bij het samen willen werken aan groei, duurzaamheid, respect en solidariteit. Bij de grote doelen van sociale samenhang, veiligheid en stabiliteit, een innovatieve economie en een slagvaardige overheid.

Stel je voor dat de partijen die zich nu de oppositie noemen, hun energie hadden gestoken in het toejuichen en op een constructieve manier meedenken. Dat ze niet ’ja, maar’ maar ’ja, en’ hadden gezegd. Nederland heeft met zijn brede spectrum aan partijen al zo’n bijzondere democratie. Als er één land is dat de volgende stap kan zetten dan zijn wij het wel.

Meer informatie over Human Emergence, waarvan Herman Wijffels adviseur is, op www.humanemergence.org

Deel dit artikel