Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eiland van het onvoltooide

Home

PAULINE VALKENET | GIARRE en SICILIË

Ongebruikte parkeergarages, lege zwembaden, een ongeopend museum, een verlaten vuilverbrandingsoven, een onafgemaakt ziekenhuis. Italië kent nogal wat 'spookkathedralen'. Maar Sicilië spant wel de kroon. 'Er was gerekend op geld uit Palermo, maar dat kwam niet meer.'

Het grote zwembad is vanaf de straat haast niet te zien. Het verdwijnt in een zee van struiken en onkruid die het langzaam maar zeker aan het overspoelen is. Wie zich een weg baant door het groen, stapt in een lege hal met lege tribunes en een lege kuip. Het is er doodstil, op het gefladder van twee duiven onder het dak na. Het zwembad van het Siciliaanse stadje Giarre is eind jaren tachtig gebouwd, maar heeft nooit water en zwemmers gezien. Sterker, het is nooit afgemaakt.

Aan de andere kant van de straat staat het zogenaamde 'multifunctionele centrum'. Dat was bedoeld om theatervoorstellingen en concerten te houden, maar zover is het niet gekomen. De hoge tribunes, als die van een theater uit de Romeinse tijd maar dan van gewapend beton, staan er verlaten bij. Niemand kijkt nog naar het gebouw om.

En in dit stadje waar niemand polo speelt, is ook een poloveld aangelegd, met drie tribunes voor wel twintigduizend toeschouwers. Er is hier nooit één polowedstrijd gehouden. Kleedkamers en douches ontbreken. Ook dit poloveld is niet afgemaakt. De enigen die er gebruik van maken, zijn hardlopers die zich in de hitte van de Siciliaanse ochtend in het zweet werken. Een atletisch gebouwde jongen is na het joggen zijn spieren aan het rekken. "Het is een schande", zegt hij. "Het ziet er hier niet uit. Ze zouden het moeten opknappen, zodat we in Giarre tenminste een normale sportfaciliteit hebben."

Giarre - 28.000 inwoners onder de rook van de Etna - heeft de dubieuze eer 'de Siciliaanse hoofdstad van het onafgemaakte' te zijn. In deze gemeente staat een opmerkelijk aantal openbare werken uit de tweede helft van de vorige eeuw, dat nooit is afgebouwd of in gebruik genomen. Een theater. Een bloemenmarkt. Een speeltuin. Wat al die onafgemaakte bouwsels bij elkaar hebben gekost, weet niemand. Geschat wordt dat er zo'n twintig miljoen euro is verspild.

'Kathedralen in de woestijn' worden deze openbare werken genoemd. Ze zijn zeker niet alleen in Giarre te vinden; in heel Italië zouden er meer dan 350 staan. Bijna de helft daarvan nemen de Sicilianen voor hun rekening. Op hun eiland kan je onder meer ongebruikte parkeergarages, een ongeopend museum, een verlaten vuilverbrandingsoven, een spookvliegveld en een onafgemaakt ziekenhuis vinden.

Architect Salvo Patané komt uit Giarre en heeft er altijd gewerkt. Hij geeft zijn visie op de oorzaak van al dat onvoltooide. "Je moet weten dat de Siciliaanse economie in de jaren '70, '80 en begin jaren '90 dreef op het bouwen van openbare werken", vertelt hij in zijn werkkamer. "De regionale wet stond toe dat het regiobestuur openbare werken in meerdere gedeelten financierde. Je kreeg geld voor de bouw van het eerste gedeelte en later volgden dan verdere financieringen. In fasen, om de klus te klaren. Toen de economie halverwege de jaren negentig inzakte en ook de wet veranderde, stopten de financieringen, ook van gebouwen die nog in de steigers stonden. Vandaar de onafgemaakte gebouwen: er was gerekend op geld uit Palermo, maar dat kwam niet meer." Patané heeft het zwembad ontworpen en vindt het belangrijk te benadrukken dat dit gebouw een andere geschiedenis heeft. "Toen driekwart van het werk erop zat, ging de aannemer failliet. Daarna was er niemand meer te vinden die het zwembad af wilde maken." De 800 miljoen lire die nog niet waren uitgegeven, zijn teruggeven aan de regio, zweert de architect.

Vraag in het café in de hoofdstraat aan de mannen die er een ijsje zitten te eten waarom juist Giarre de hoofdstad van het onafgemaakte is, en het antwoord laat niet op zich wachten. "Een politicus die hier is geboren, Giuseppe Russo, was heel succesvol in het lospeuteren van geld voor het bouwen van openbare werken. Russo was hier in totaal veertig jaar burgemeester voor de christen-democraten en tegelijkertijd jarenlang lid van het Siciliaanse parlement in Palermo én van de Tweede Kamer in Rome", vertelt een politieman. De eigenaar van het cafè vult aan: "Na de Tweede Wereldoorlog, toen Italië en Sicilië economisch opbloeiden, was je een goede politicus als je veel financieringen voor openbare werken binnen wist te halen. Dat was prestigieus. Of die werken hier nodig waren of niet, dat deed er niet toe. Het ging erom dat de economie draaide, dat bouwbedrijven draaiden, dat er werk was en dat er geld werd uitgegeven." De politieman: "Ik denk dat het ook loonde om een gebouw zo laat mogelijk af te maken. Het geld bleef dan komen en een deel verdween in de zakken van de lokale politici en hun vriendjes." Ongetwijfeld heeft ook de maffia, die stevig in de bouwindustrie zat en zit en altijd invloed op politici heeft gehad, hier flink van geprofiteerd.

Het is nu 2012 en de lelijke betonnen monsters in Giarre staan maar te staan. Wat te doen? Alsnog afmaken? Slopen? Burgemeester Teresa Sodano zit ermee in haar maag. "Afbreken is geen optie", zegt ze, terwijl ze de ventilator in haar kantoor wat harder zet. "Het slopen van zulke grote gebouwen van gewapend beton is te duur. We zouden ze moeten opblazen. Dat kost veel geld en dat heeft gemeente niet." Alles afmaken zit er ook niet in. Sodano: "Ik heb geprobeerd het zwembad te verhuren aan private bedrijven die het zouden moeten afbouwen en daarna zouden mogen runnen. Maar een zwembad runnen is duur en levert niet veel op. Ik heb helaas nog geen belangstellenden gevonden."

Sodano heeft wel wat kleine vorderingen gemaakt. Zo is de parkeergarage, die zo lang heeft leeggestaan dat niemand meer weet hóe lang, verhuurd aan particulieren, en in gebruik. In het bejaardentehuis - nog zo'n gebouw dat altijd leeg had gestaan - heeft ze sinds kort verschillende kantoren van de gemeente ondergebracht. En ze heeft haar best gedaan om fondsen bij het ministerie van cultuur in Rome te werven, zodat ze eindelijk het stadstheater kan openen.

"De aanbesteding is gedaan, de aannemer kan elk moment beginnen met het opknappen", zegt ze. Dat betekent dat het theater van Giarre eindelijk zijn deuren opent - zestig jaar na te zijn opgeleverd.

Sicilië failliet?
Vorige maand werd de gouverneur van Sicilië, Raffaele Lombardo, bij de premier van Italië op het matje geroepen. Mario Monti wilde openheid van zaken over de financiële toestand van het eiland. De berichten waren alarmerend: Sicilië zou op het punt staan failliet te gaan. Deze autonome regio van Italië, die de belastingopbrengst van de vijf miljoen eilandbewoners zelf mag houden en uitgeven, zou een schuld van 5,3 miljard hebben en uitstaande, moeilijk te incasseren kredieten van 15,7 miljard. Lombardo wuifde de zorgen weg. "Wij failliet? Geen sprake van."

Maar Monti maakt zich zorgen. Hij wil snel een geactualiseerde boekhouding van de regio zien. Ook Standard & Poor's wil opheldering; het ratingbureau heeft de beoordeling van Sicilië opgeschort, omdat de informatie over de kredietwaardigheid te gebrekkig is.

Raffaele Lombardo is eind juli afgetreden - hij wordt ervan verdacht banden met de maffia te hebben. In oktober gaan de Sicilianen naar de stembus. Ze kiezen dan een parlement waarvan de negentig leden net zo veel verdienen als hun collega's in het landelijke parlement: zo'n 13.000 euro netto per maand.

Het eiland zou vooral in de finan-ciële problemen zijn gekomen door het geld-over-de-balk-gesmijt in het verleden. Er zijn miljoenen verkwist met de beruchte kathedralen in de woestijn. Daarnaast heeft de regio direct of indirect meer dan honderdduizend mensen in dienst. En iemand als de directeur van het regionale vuilnisbedrijf kon een pensioen binnenslepen van 41.000 euro per maand. Ambtenaren op Sicilië konden tot voor kort na slechts 25 jaar premie te hebben betaald met pensioen als ze voor een ziek familielid moesten zorgen. In de landelijke pers wordt Sicilië 'het Griekenland van Italië' genoemd.

Deel dit artikel