Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eigen grond voelt goed

Home

CO WELGRAVEN

Marcel van Dam vond dat grond in gemeenschapshanden moest komen. Tot hij een landgoed kocht

Een normaal mens gaat kleiner wonen als de kinderen de deur uit zijn, maar Marcel van Dam en zijn vrouw Milou begonnen aan 'een krankzinnig avontuur': ze kochten een landgoed op de Veluwe, de Ihorst, met een bos, weilanden en een heuse heuvel, de Steigerberg. Op het enorme complex (het kost een half uur om er langs te lopen) stond een oud huis dat hoognodig opgeknapt moest worden, en vooral de natuur zou veel onderhoud vergen. Waar waren ze aan begonnen, verzuchtte de gewezen PvdA-politicus en oud-omroepbaas nadat de 'impulsaankoop' rond was.

Het werk is sindsdien eigenlijk geen dag opgehouden, maar inmiddels is het terrein met bebouwing 'een miniparadijsje'. Van Dam en zijn vrouw hebben heel veel met het landgoed gedaan, maar het buiten heeft nog meer met hen gedaan. Van Dam: "Het heeft mijn visie op mens en samenleving ingrijpend veranderd."

Over die metamorfose gaat zijn nieuwste boek, 'De Steigerberg'. Het is vlot geschreven: Van Dam beschikt over een uitstekende pen. Hij is een scherp waarnemer, maakt de lezer op een inzichtelijke manier deelgenoot van het wonen en de natuur op een uitgestrekt landgoed op de Veluwe. Hij verbindt zijn bevindingen met gebeurtenissen uit de wereldgeschiedenis, en filosofeert, zeker tegen het einde van het boek, over de zin van het leven en stelt de vraag of er door de eeuwen heen sprake is van vooruitgang en of het door de bank genomen verstandig is geweest dat de mens voortdurend in de natuur heeft ingegrepen.

De geboren stadsmens Van Dam en zijn vrouw hadden, voordat ze tegen de Ihorst aanliepen, al tien jaar - in een kleiner huis en tuin - op de Veluwe gewoond. Ze waren het plattelandsleven dus gewend, maar op hun nieuwe bezit worden ze nog indringender geconfronteerd met flora en fauna en de keiharde wetten die er in de dierenwereld heersen. Ze zijn zo nieuwsgierig als kleine kinderen, met sprongen gaat hun kennis over de natuur vooruit, ze lezen zich suf in encyclopedie en op internet.

Bovendien toont Van Dam zich buitengewoon handig in het regelen van dingen. Dan weet-ie hier een partij rododendrons op de kop te tikken, en daar een stel galloways te ritselen - hoe hij voor deze koeien koos, is hilarisch om te lezen. Maar een bladzijde verder is het puur drama als hij beschrijft hoe een van de beesten het leven laat door geblunder van de dierenarts.

Het interessantst zijn de passages waarin Van Dam boven het dagelijkse leven op de Ihorst uitstijgt en parallellen trekt tussen de natuur ('een wapenwedloop die heel vaak tot moord en massamoord leidt') en de grote mensenwereld. Zo hekelt hij de opstelling van 'natuurpuristen' die de aanplant van exoten of de import van vreemde dieren verwerpen: 'eigen planten en dieren eerst'. In één moeite door heeft de schrijver het over de spanningen tussen immigranten en autochtonen in Nederland die volgens hem veel groter gemaakt worden dan ze in feite zijn. En de harde competitie in de dierenwereld brengt hij op onnavolgbare wijze in verband met de recente presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten die meer dan een miljard dollar per kandidaat hebben gekost: "Een flink deel van dat geld werd gebruikt om de tegenstrevers zonder enige scrupule zo zwart mogelijk te maken."

Regelmatig grijpt Van Dam terug op gebeurtenissen in zijn (politieke) leven, en dat levert soms aangrijpende passages op. Zo vertelt de auteur hoe hij en zijn vrouw omgaan met lijden en dood in de natuur: "Waar we kunnen, beschermen we zo lang mogelijk het leven; waar het niet anders kan, maken we er een eind aan." Die houding is beïnvloed door eerdere ervaringen, aldus Van Dam, die vervolgens beschrijft hoe hij er als jongetje van zeven getuige van was hoe zijn oudere broer Willem werd geschept door een auto; op weg naar het ziekenhuis stierf hij. "Iedere keer als ik die plek passeer, beleef ik dat ongeluk opnieuw en zie ik mezelf wanhopig de schoen zoeken die hij bij de klap was kwijtgeraakt."

Dat Marcel van Dam een gigantisch landgoed bezit, maakt hem in sommige kringen onderwerp van spot en hoon. Hij gaat door voor 'salonsocialist', behorend tot de categorie 'links lullen, rechts vullen'. Jammer genoeg stipt hij de kritiek slechts terloops aan. Vroeger was Van Dam er voorstander van dat grond geleidelijk in gemeenschapshanden werd gebracht, schrijft hij. Nu hij zelf eigenaar is, begrijpt hij de weerstand daartegen, al vindt hij nog steeds wel dat de overheid kwetsbare natuurgronden moet kunnen onteigenen. Toen Van Dam en zijn vrouw het landgoed kochten, hebben ze aan een oergevoel gehoorzaamd: "Eigen grond geeft een goed gevoel, en dat gevoel is miljoenen jaren overgedragen van de meest primitieve soorten op de mens."

Marcel van Dam: De Steigerberg. De Bezige Bij, Amsterdam. 256 blz. euro 24,90

Van KVP via PvdA naar SP
De socioloog Marcel van Dam (Utrecht, 1938) staat al bijna een halve eeuw, in diverse functies, in de schijnwerpers. Eind jaren zestig deed hij voor de Vara verkiezingsonderzoek. Voor deze omroep was hij ook jarenlang ombudsman. Van Dam, opgegroeid in een katholiek gezin, was aanvankelijk lid van de KVP maar stapte al op jonge leeftijd over naar de PvdA waar hij tot de linkervleugel behoorde. In 1973 werd hij staatssecretaris van volkshuisvesting in het kabinet-Den Uyl. In 1981/1982 was hij minister in het rampkabinet van CDA, PvdA en D66. Lange tijd was hij een van de kroonprinsen van Joop den Uyl. Als Kamerlid was hij in het debat een geduchte tegenstander van premier Ruud Lubbers. Midden jaren tachtig was Van Dam vicevoorzitter van de RSV-enquêtecommissie. Hij verliet de politiek en werd voorzitter van de Vara. Voor deze omroep maakte hij ook het spraakmakende discussieprogramma 'De achterkant van het gelijk', dat later in gewijzigde vorm terugkwam als 'Het Lagerhuis'. Ook daarin kwam naar voren hoe scherp Van Dam kan argumenteren. Langzaam maar zeker dreef hij af van de PvdA die in zijn ogen te veel afstand had genomen van de traditionele achterban, de kwetsbaren in de samenleving. In 2003 zegde hij zijn lidmaatschap op. Drie jaar later schreef hij in zijn column in de Volkskrant dat hij op de SP ging stemmen. Deze column, die Van Dam al tientallen jaren heeft, is vorig jaar in frequentie gehalveerd. Hij deelt hem nu met zijn opponent Wouter Bos, oud PvdA-leider.

Deel dit artikel