Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Eerst een meldpunt, straks 'het volk' dat zelf ingrijpt?

Home

Huub van Baar | verbonden aan de Amsterdamse School voor Cultuuranalyse (ASCA) van de Universiteit van Amsterdam

Barrière tegen ongewenste voertuigen bij de Amerikaanse grens met Mexico.©AFP
Opinie

Populistische stromingen zoeken wereldwijd de grenzen van de wet op om vermeend falen van de regering aan te kaarten en het volk te mobiliseren.

'Hij waakt, opdat zij kunnen rusten', stond er nog niet zo lang geleden op de petten van Nederlandse agenten. 'Wilders waakt, terwijl de overheid verzaakt' is nu het motto waaronder Wilders keer op keer de publieke opinie bespeelt.

De laatste provocatie van de PVV - de oprichting van het Meldpunt Midden- en Oost-Europeanen - wordt gepresenteerd als een initiatief dat het falen van de overheid, justitie en politie bekritiseert. Zij zouden het ware probleem niet aanpakken: migratie. Zoals veel politici die zondebokken aanwijzen, zoekt ook Wilders ze in de hoek van minderheden. En net als alle xenofobe politici hebben Wilders en de zijnen minderheden hard nodig om hun angst- en geweldsretoriek te legitimeren.

Politici als Wilders wakkeren aan wat de antropoloog Arjun Appadurai de 'angst voor kleine aantallen' noemt. Kleine groepen bedreigen in hun ogen de zekerheden van meerderheden, ook al is de positie van minderheden meestal aanmerkelijk zwakker en onzekerder. 'Hun' mobiliteit zou de controle van 'onze' grenzen bedreigen. Het aantal kinderen dat 'zij' krijgen, zou 'ons' numerieke voordeel tenietdoet. 'En 'hun' taal en cultuur zouden de nationale culturele cohesie aantasten.

Geert Wilders is al geruime tijd met succes op weg om zulke ideeën als vanzelfsprekend voor te stellen. De media en middenpartijen schuiven steeds meer met hem mee naar rechts op. En de peilingen suggereren dat zijn geloofsgemeenschap groeit. Dat Wilders 'het volk' als activistisch voorstelt, is cruciaal: als dat het heft in eigen hand neemt, kan het een halt toeroepen aan de 'last' die minderheden en migranten veroorzaken. Overlast melden in de stijl van de PVV loopt vooruit op de formatie van een burgerwacht, een welbekende politieke strategie.

Zo begonnen in 2004 Amerikaanse ex-militairen en zakenmannen het 'Minuteman Project'. Uit ongenoegen met de komst van Mexicaanse migranten naar de Verengide Staten richtten zij een burgerwacht op die momenteel langs de grens patrouilleert. Omdat de Amerikaanse regering niet genoeg zou doen om de toestroom van Mexicanen te beperken, nemen ze het heft in eigen hand. Aanhangers van het omstreden project hebben mobiele teams opgericht om op onofficiële, provocatieve wijze Mexicanen buiten de deur te houden.

Ook in Oost-Europa heeft dit soort initiatieven radicaal opgang gedaan. Zo hebben extremistische en populistische groeperingen in Hongarije en Tsjechië burgerwachten ingesteld die zouden moeten bijdragen aan 'de veiligheid van de natie' en die moeten beschermen tegen 'de vijfde colonne' van Roma en migranten.

Net als Wilders spelen deze groeperingen in op de gevoelens van onbehagen en onzekerheid die omwentelingen, neoliberale politiek en de crisis hebben veroorzaakt. Net zoals de PVV religieuze minderheden en nieuwe migranten zwartmaakt, hebben deze Oost-Europese tegenhangers de etnische Roma-minderheden nodig om hun angst- en geweldsretoriek te legitimeren. En net zoals de PVV zoeken haar Oost-Europese pendanten steeds de grenzen van de wet en het politieke debat op om het vermeende falen van overheid, politie en rechterlijke macht te laken. Als zij niet meer over ons waken, dan moet een burgerwacht maar rust brengen.

Net als die bewegingen trekt ook Wilders zich weinig aan van wat de overheid werkelijk doet. Zo loopt Nederland in Europa al voorop bij het uitzetten van EU-burgers die zich schuldig hebben gemaakt aan een delict, en doet de huidige regering feitelijk vaak al waarop Wilders aandringt. Maar door het minderheden-, asiel- en migratiebeleid van de regering permanent en structureel als falend af te schilderen, lukt het Wilders vooralsnog het electoraat in zijn voordeel te mobiliseren.

Terwijl de regering-Rutte de grenzen van de Europese wet aftast waar het de uitzetting van EU-burgers of de detentie en uitzetting van asielzoekers aangaat, plakt Wilders een cultureel of etnisch label op migranten. Zo lijken uiteindelijk Wilders en Rutte elkaar wonderwel te vinden. Wilders gedoogt zijn regering. En door stelselmatig te zwijgen over het meldpunt van de PVV gedoogt Rutte de steeds breder gedragen maatschappelijke ontwikkeling om problemen langs culturele of etnische scheidslijnen te begrijpen.

Deel dit artikel