Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een zondige reformist

home

WILLEM BREEDVELD

Tien jaar na zijn dood - hij overleed de dag voor kerst - zullen velen zich Joop den Uyl nog levendig herinneren. Misschien als de man die met hamerende vuisten het spreekgestoelte kon bewerken, bij vlagen de bril afrukkend. Of in contrast daarmee, als de wat morsige man die met zijn eeuwige sigaar binnen handbereik, een meestal beperkter gehoor hardop denkend en soms mompelend te woord staat.

Hoe dan ook draait het in die herinneringen om iemand die emoties opriep. Misschien is dat weer de reden dat de terugblikken op Joop den Uyl, op de televisie en elders in de media, tien jaar na dato een speciale inkleuring hebben gekregen. Het wordt niet expliciet zo gezegd, maar je proeft het: sinds het overlijden van Den Uyl is het met de PvdA nooit meer geworden wat het was. Toen voerden idealen en emoties de boventoon. Nu is het pragmatisme en beheer wat de klok slaat. Met Kok in een vaderlijke hoofdrol, die - en ook dat is veelzeggend - wél vergeleken wordt met Drees, maar zelden met Den Uyl.

Wat men kennelijk mist is bevlogenheid. Het sterkst kwam dit tot uitdrukking in de Den Uyl-lezing van Felix Rottenberg van vorige week. De oud-partijvoorzitter schetste het beeld van een partij in stagnatie, omdat “de projecten van Tinbergen en Den Uyl geen opvolgers hebben gekregen”. Om vervolgens in bijna uyliaanse stijl de partij op te roepen tot “een nieuwe ideologische interventie, die met gebruik van onverwachte en ongebruikte invalshoeken, gestuwd door bevindingen uit de praktijk, de moderne morele waarden van de sociaal-democratie herdefinieert”.

Lukt dat niet en berust de partij in ideologische consolidatie, dan ontstaat volgens Rottenberg een vacuüm waarin de partij onherroepelijk weer in het defensief zal worden gedrongen - en dat dreigt te gebeuren, voorziet hij. Kortom, hij zei het niet, maar bedoelde het wel: hoog tijd voor een nieuwe Den Uyl, die de partij nieuw leven in kan blazen.

Kok zal ervan hebben opgekeken. Twee jaar geleden legde hij, ook in een Den Uyl-lezing uit, dat de sociaal-democratie haar ideologische bevlogenheid juist kan missen als kiespijn. Hij had het afschudden van de 'ideologische veertjes' als een bevrijding ervaren. En zo lijkt in het bestek van twee Den Uyl-lezingen een volmaakte tegenstelling binnen de sociaal-democratie te zijn blootgelegd: die van de onverdroten werkers aan de rode droom versus de praktische realisten.

Voor zo'n mythe een eigen leven gaat leiden, is het misschien nuttig erop te wijzen dat Den Uyl vooral ook 'een zondige reformist' was, de man van de legendarische 'smalle marges'. In de Vara-gids van deze week typeert Bart Tromp de PvdA-leider daarom vooral ook als een consensus-politicus. Den Uyl was iemand van het debat. Daarnaast was hij gedreven, hij wilde iets, had politieke idealen. “Wat velen verkeerd begrijpen”, aldus Tromp, “is dat hij een consensus-politicus was in een volstrekt gepolariseerde partij. Hem wordt altijd verweten dat hij polariseerde, maar hij schipperde altijd tussen de Nieuw Linksers en de rechtervleugel van de PvdA.” Een juiste typering.

Ik zou er nog aan willen toevoegen dat hij te veel schipperde. Op beslissende momenten durfde Den Uyl, uit angst voor verdeeldheid in de partij, de knoop niet door te hakken. Zo had hij het voor een belangrijk gedeelte aan zichzelf te wijten dat de PvdA op het hoogtepunt van haar macht, in 1977, zichzelf tot de oppositiebanken veroordeelde. Dat zou Kok niet zijn overkomen.

De keus voor de PvdA is daarom niet bevlogenheid of pragmatisme, Den Uyl of Kok. Maar Den Uyl én Kok. Waarbij de laatste een scheutje Den Uyl misschien goed zou kunnen gebruiken.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie