Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een wrang eerbetoon aan zijn vader

Home

MONIQUE VAN HOOGSTRATEN

holocaust | De vader redde in de oorlog honderden Joden. De zoon klaagt het Joods Nationaal Fonds aan. Want: 'Mijn vaders naam is verbonden aan het verhullen van etnische zuivering.' Een schande, vindt Erik Ader.

Het dorre gras kraakt onder zijn voeten. De bomen geven weinig schaduw. Hij beklimt de stenige heuvel waarop ergens de gedenksteen voor zijn vader moet staan. Hij was hier voor het laatst meer dan tien jaar geleden. En dan ziet Erik Ader de plek, verscholen achter struikgewas. De steen is gebroken en ligt op z'n kop. Het lijkt het werk van vandalen. Ader draait de stukken om, legt de puzzel bij elkaar. Hij leest de inscriptie voor, die er in het Hebreeuws en Nederlands op staat: 'Dominee Bastiaan Jan Ader. Geboren 30 december 1909. Gestorven 20 november 1944. Het Joods Nationaal Fonds.'

We zijn in Netiv Halamed-Heh. Een kibboets in het midden van Israël, met uitzicht over een wijde vallei. Net buiten het dorp ligt een bos, geplant ter nagedachtenis aan deze Nederlander, Bastiaan Jan Ader. De dominee uit het Groningse Nieuw-Beerta nam in de Tweede Wereldoorlog een tiental Joodse onderduikers op in zijn pastorie en zocht voor honderden anderen een schuilplaats elders in Nederland. Erik Ader: "Dat groeide uit tot een omvangrijke organisatie, met koeriers, bonkaarten, transport."

Vele Joden overleefden dankzij hem de oorlog, maar Bastiaan Jan zelf niet. In 1944 werd hij verraden en door de nazi's gefusilleerd. Zestien dagen eerder was Erik geboren. Hij heeft zijn vader nooit gekend. "Maar wat hij gedacht zou hebben over deze plek is niet moeilijk voor te stellen. Mijn vader en mijn moeder Johanna werden gedreven door hele basale noties van menselijke waardigheid en opkomen voor fundamentele mensenrechten, vanuit hun christelijke geloof. Hij zou ontdaan zijn geweest om zijn naam verbonden te zien aan dit schandaal, aan deze travestie van gerechtigheid."

Daarom staat Erik Ader hier vandaag, bij de gedenksteen voor zijn vader. Om een J'accuse uit te spreken. Tegen het Joods Nationaal Fonds dat het herdenkingsbos voor zijn vader plantte op de ruïnes van een Palestijns dorp. De inwoners waren gevlucht tijdens de oorlog die woedde rond de stichting van de staat Israël, het nieuwe land voor de vervolgde Joden.

In 1966 was Erik Ader hier voor het eerst. De boompjes waren nog klein, Erik een jonge twintiger die in Israël op bezoek was bij oud-onderduikers van zijn vader. "Natuurlijk was het een bijzonder moment hier te staan, emotionerend. Maar ik herinner me ook het gesprek met de gids van het Joods Nationaal Fonds die me hier bracht. Hij vertelde trots dat alles hier zo groen was, terwijl daar verderop alles doods en dor was."

'Daar verderop', dat was het gebied waar de Palestijnen woonden. Het waren immers de Joden, zo wist hij, die dit land tot bloei hadden gebracht. Het Joods Nationaal Fonds (JNF) speelde daarbij een bepalende rol. Dat was in 1901 opgericht om land te kopen van Palestijnen voor de Joodse pioniers, de eerste zionisten. Het stelde zich ook ten doel 'het land vruchtbaar te maken'. Honderden bossen en parken heeft het fonds in heel Israël aangelegd met wereldwijde donaties. Ook dit bos voor dominee Ader is door het JNF geplant, met donaties van dankbare oud-onderduikers, 1100 bomen in totaal.

Maar hoe leeg was dat land eigenlijk, dat zij vruchtbaar maakten? Ader: "Pas bij een bezoek in 2005 zag ik hele oude olijfbomen tussen de nieuwe aanplant. Ik zag ook sporen van oude terrassen. Toen vroeg ik me af: wat was hier eerder?" Antwoord kreeg hij niet van het JNF. "Ik ben nog steeds wachtende op hun antwoord." Hij ging ook naar de kibboets. "Niemand wist het, en men zei ook: wat hier voor 1948 was interesseert ons niet."

De plek waar de man wordt geëerd die vervolgden hielp, bleek een plek waar nieuwe vervolgden zijn gemaakt.

Tot 1948 was hier het Palestijnse Bayt Natiff, een dorp van zo'n 2500 mensen die leefden van de landbouw: olijven, perziken. Toen kwam de oorlog tussen de Joodse brigades en de Arabische legers. "We namen niks anders mee dan een paar extra kleren, wat we bij elkaar konden grijpen. Zo snel mogelijk weg, de kinderen op de rug," vertelt Abdel Majeed Abu Shrour (83). We vinden hem in het vluchtelingenkamp Aida, bij Betlehem, hemelsbreed zo'n twintig kilometer van Bayt Natiff.

Hij was 14 jaar toen hij met zijn ouders, broers en zussen naar het oosten vluchtte, uit vrees voor de Joodse soldaten. De berg op richting Betlehem. In het kamp kregen ze onderdak in grote tenten. "Het regende keihard", herinnert de oude man zich, "sommige tenten stortten zelfs in."

Nu woont hij nog steeds daar, op diezelfde plek, in dat kamp. Eerst kwamen er kleinere tenten voor de afzonderlijke families, dat werden kamertjes van beton, en nu is Aida een volgepropte wijk met ongelijke stegen, zwerfvuil en Palestijnse verzetsgraffiti op de muren. We zitten op straat op plastic stoeltjes.

Erik Ader peinst hardop: "Dan ben je van de ene op de andere dag van een welvarende agrarische gemeenschap veroordeeld tot de bedelstaf. Afhankelijk van derden." De Hollandse man is een opvallende verschijning in zijn keurige pak, dwalend door de nauwe straatjes. Kinderen lopen nieuwsgierig achter hem aan. "Kijk, dit is mooie graffiti", wijst hij. "Een grote Israëlische soldaat die een Palestijns kind bij de haren grijpt. Dat is waarmee deze kinderen opgroeien. Ze kennen Israëliers alleen als bezettende soldaten".

Zoals zijn vader vervolgde Joden hielp, zo maakt Erik Ader zich nu sterk voor verdreven Palestijnen.

In Bayt Natiff vinden we na lang speuren restanten van wat ooit het dorp van Abu Shrour was. Een ingestorte waterput, kniehoge muurtjes. In de verte zien we contouren van wat boerderijen waren. Het Israëlische leger maakte het uitgestrekte Palestijnse dorp kort na de verovering met de grond gelijk. Niet lang daarna werden op hetzelfde areaal vier Joodse dorpen gebouwd.

Het roept de vraag op naar die pijnlijke politieke kwestie: het recht op terugkeer van de Palestijnen. Ader: "Dat recht is in resoluties van de Verenigde Naties vastgelegd, dat bestaat gewoon. Maar ik denk dat niemand dat werkelijk nog wil afdwingen, in die zin dat alle Palestijnen terugkeren naar waar zij ooit vandaan kwamen. Er moet een pragmatische oplossing komen, financiële compensatie."

Ader beseft dat de geschiedenis onomkeerbaar is. Maar hij neemt geen genoegen met het verzwijgen ervan. "Ik klaag het JNF aan als medeplichtig aan etnische zuivering en ik schaam me dat mijn vaders naam daaraan verbonden is", zal hij vandaag zeggen tijdens de ceremonie bij zijn vaders gedenksteen.

De ceremonie wordt mede georganiseerd door Zochrot ('Herinneren') een Israëlische groep activisten, die het taboe op deze gewelddadige episode uit de eigen geschiedenis wil doorbreken: de verdrijving en vlucht van de Palestijnen. De meeste Israëliers zwijgen over de zogenoemde 'Nakba', of ontkennen dat die überhaupt heeft plaatsgevonden. De toespraak van Erik Ader zal dan ook in Israël niet erg worden gewaardeerd.

Hij laat het trouwens niet bij een aanklacht tegen het JNF. Ook Nederland roept hij ter verantwoording: "Een diplomaat van de Nederlandse ambassade woonde de onthulling van mijn vaders gedenksteen in 1967 bij. Hij moet hebben geweten wat er speelde, hier en op andere locaties waar het JNF de sporen van de eerdere Palestijnse aanwezigheid uitwiste. Hij moet dat hebben gerapporteerd aan Den Haag. Maar het was onwelkome informatie. Het paste niet in wat de publieke opinie destijds wilde horen. Nederland prefereerde onwetend te blijven over het onrecht dat de Palestijnen is aangedaan."

Hoe dat achter de schermen in het diplomatieke verkeer is gegaan, is niet slechts gissen voor Erik Ader. Hij was tot zijn pensioen zelf diplomaat, op de Nederlandse ambassades in Beirut en Lima, als ambassadeur in Vietnam en Noorwegen. Het Nederlandse mensenrechtenbeleid volgde hij op de voet, in het Midden-Oosten in het bijzonder, vertelt hij als we onder de bomen zitten. "Er zijn natuurlijk mensen die me vragen, waarom maak je je er zo druk over? Door de geschiedenis van mijn ouders ben ik erbij betrokken geraakt en weet ik wat weet. Daarom kan ik daarover niet zwijgen."

Ader zegt zich te schamen voor zijn land 'dat alle schendingen van het internationaal recht door Israël altijd heeft geaccepteerd'.

Erik Ader: "We geven belastingvoordeel aan het JNF dat ook vandaag nog gestolen land bebost." Het is niet de eerste keer dat het Joods Nationaal Fonds onder vuur ligt, onder meer vanwege het herbebossen en zo onzichtbaar maken van verwoeste Palestijnse dorpen. Momenteel wordt het fonds ervan beschuldigd bij te dragen aan de verdrijving van bedoeïenen in de Negev.

We rijden noordwaarts, weg van het bos en het kamp, tot bijna bij Nablus, in het noorden van de bezette gebieden. Hier ligt het Palestijnse dorp Far'ata, waar Erik Ader de nagedachtenis aan zijn vader een andere wending wil geven. Hij wordt met uitgebreide dankbetuigingen ontvangen door de burgemeester, limonade en koffie komen op tafel in het eenvoudige gemeentehuis. Een delegatie uit het dorp schuift aan, sigaretten gaan rond.

"Hoe is de olijfoogst dit jaar gegaan? Zijn er boeren van hun land gejaagd door gewapende kolonisten?" wil Ader weten. Uitgebreid doen ze verslag van hoe de boeren niet op pad durfden te gaan, omdat ze vorig jaar door kolonisten werden belaagd. Hoe het Israëlische leger hen dit jaar uiteindelijk maar twee uur op het land liet.

Als we het land oplopen, ziet Erik Ader hoe ver de kolonisten hun greep hebben uitgebreid sinds hij hier de laatste keer was. Een groot geel hek geeft aan waar zij nu de baas zijn. Portocabins in de nederzetting zijn permanente woningen geworden. Ader: "De inktvlek breidt zich uit, de kolonisatie gaat door." Toen hij hier eerder was zag hij hoe olijfbomen in brand waren gestoken door kolonisten. Toen kwam hij op het idee om dit dorp 1100 bomen te doneren. Uit naam van zijn vader.

Komende maandag is hier een ceremonie. Erik Ader zal een paar olijfbomen zelf planten. "Het is materiële steun aan de boeren, maar het is ook morele steun, om te laten zien dat ze niet door iedereen in de wereld worden vergeten." En ook hier wordt dan een plaquette onthuld, met daarop de naam van zijn vader, die zo luidt de inscriptie 'honderden levens redde tijdens de Holocaust. Nooit meer. Voor niemand. Nergens'.

Is de cirkel dan rond? Daar moet Ader even over nadenken. "De naam van mijn vader is ijdel gebruikt, om dingen toe te dekken die niet hadden mogen gebeuren. Ik wil mijn verontwaardiging uiten, maar er ook iets positiefs tegenoverstellen. Het zijn natuurlijk alles bij elkaar tamelijk machteloze gebaren. Van een Nederlander die merkt dat Nederland er zich onverschillig van af wendt."

Lees verder na de advertentie

Reactie van het Joods Nationaal Fonds

Het Joods Nationaal Fonds (KKL-JNF) in Jeruzalem ging niet in op een verzoek voor een interview, maar stuurde een schriftelijke verklaring. Daarin staat:

'Allereest willen ons diepste respect benadrukken voor dominee Ader, die het leven van vele Joden heeft gered tijdens de oorlog.'

Voorts verwerpt het KKL-JNF (hierna JNF) alle aanklachten in deze zaak. 'Het JNF heeft nimmer iemand zijn bezit ontnomen, noch iemand daarvan verjaagd, en heeft nooit één enkele boom geplant op land dat niet tot het JNF of tot de staat behoort.'

'De boomplantacties van het JNF vinden plaats onder toezicht van de 'Israël Land Administration', in overeenstemming met de wet. Eerdere aanklachten tegen het JNF zijn onwaar en ongegrond gebleken.'

'Het meeste werk van het JNF is gericht op natuurontwikkeling, en de projecten komen ten goede aan alle burgers van Israël.'

Tot slot zegt het JNF op de hoogte te zijn van de vernieling van de gedenksteen voor dominee Ader. 'De steen wordt nog verwijderd. Ondertussen is al een nieuwe opgericht in een gedenkplaats bij Aviezer, waar het onder beter toezicht staat.'

Aviezer is een van vier Israëlische dorpen die op het voormalige land van het verwoeste Bayt Natiff werden gesticht. Erik Ader was niet op hoogte gesteld van de nieuwe gedenksteen voor zijn vader.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie