Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een verzoening in onenigheid

Home

Esther Lammers

In september 1978 kwam rijkshistoricus Lou de Jong op een persconferentie met een keiharde beschuldiging over het foute oorlogsverleden van toenmalig fractievoorzitter W. Aantjes van het CDA. 24 uur later trok Aantjes zich terug uit de politiek. Later bleek dat niet alle 'feiten' van De Jong klopten. Maar Aantjes was gebrandmerkt en zijn partij liet hem vallen als een baksteen.

Ruim twintig jaar later, stelt de toenmalige CDA-premier, D. van Agt, een verzoening voor. Aantjes stemt daarmee. Vanwege zijn leeftijd. ,,Omdat ik nu in vrede met God en alle mensen wil leven'', aldus Aantjes zondag in het programma Buitenhof. Van Agt: ,,Het is triest verlopen''.

Nog steeds vindt Aantjes dat hij de juiste keuze heeft gemaakt door destijds af te treden: ,,Het aanzien van de politiek en van het CDA werd geschaad. Dat gaf de doorslag.'' Zijn aftreden volgde op de beschuldigingen van L. de Jong van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (Riod), die verklaarde dat Aantjes in 1944 lid was geworden van de Waffen-SS en later dienst had gedaan als kampbewaarder in Nederland. Een beschuldiging die slechts ten dele bleek te kloppen. Aantjes had zich aangemeld bij de Germaanse-SS om zodoende uit de werkkampen in Duitsland te kunnen komen. In Nederland zat hij gevangen in een kamp, maar was geen kampbewaarder. Aantjes: ,,Veel mensen waren van mijn verleden op de hoogte. Ik vond het niet nodig voor het hele Nederlandse hierover te biechten. Ik heb daarin een essentiële fout gemaakt. Ik realiseerde me niet dat zodra je in een politiek hoge positie komt de situatie verandert. Dan is alles wat niet iedereen van je weet, dús geheim.''

Voor Van Agt betekent de deels onjuiste beschuldiging ook achteraf dat Aantjes ,,niet de totale rehabilitatie'' had kunnen krijgen. ,,De Jong heeft overdreven en niet alles goed gecheckt. Maar had ik als premier diens persconferentie kunnen tegenhouden? Ik had de regie volstrekt niet in handen. Er was afgesproken dat De Jong nog een week de zaak zou onderzoeken. Maar mevrouw De Jong lekte op een feestje in Assen tegenover een journalist. En toen liep de zaak uit de hand. Maar ik heb later wel in de Kamer gezegd dat Aantjes grote gaven heeft van hoofd en hart, en dat hij elke landsbenoeming zou kunnen krijgen.''

Juist die woorden zijn voor Aantjes de meest pijnlijke geweest. ,,Van Agt had het in de Kamer heel mooi en welsprekend onder woorden gebracht. Maar de politiek en het CDA hebben zich daarna volledig van mij afgekeerd. Er is niets gedaan met die mooie woorden.''

Dat is volgens Van Agt niet waar. ,,Er is van alles geprobeerd. In allerlei college's. Maar de sfeer in die dagen was zo venijnig. Overal waar ik kwam: voor het voorzitterschap van de omroepraad, burgemeester van een stad of noem maar op. Elke keer zeiden ze: Aantjes willen we niet. Had ik dan op tamelijk autoritaire manier de benoeming moeten doorzetten? Dan had ik er geweldig gedonder mee gekregen.''

Aantjes: ,,Ik heb me gelukkig nog wel zinvol kunnen maken, doordat ik contacten heb in de bouwwereld. En later kon ik voorzitter van de Kampeerraad worden. Daar zijn cynische grappen over gemaakt: 'Nu heeft hij weer een kamp'.''

De oud-ARP-er heeft altijd het gevoel gehouden dat er ook een politieke reden was die zijn vertrek voorspoedigde. ,,Ik had politieke tegenstanders, die mijn lijn niet zagen zitten. Ik had een zeer kritisch standpunt over de neutronenbom en kritiek op de Navo. Sommigen zeiden toen: dit kost hem zijn kop. En zes weken later was het zover. Dat is frappant.''

Van Agt meent dat er geen politieke motieven zijn geweest. Hij haalt zijn schouders op: ,,Een politieke lastpak kwijt? Tussen het neutronenbom-debat en het Aantjes-verleden heb ik nooit een verband gelegd.''

De oud-premier geeft toe dat hij in die periode met de fractievoorzitter van zijn eigen partij nogal eens van mening verschilde. ,,Als de VS hadden besloten het neutronenbom-project door te zetten, dan was ik de Navo nooit afgevallen. En we verschilden over de levering van Urenco aan Brazilië. Maar verder . . .''

Voor Aantjes was er nog meer. ,,We waren het ook niet eens over het financieel-economisch beleid. Andriessen is hiervoor destijds afgetreden. En als ik nog in de Kamer had gezeten, was ik aan zijn kant gaan staan. Want een sociaal beleid kun je alleen voeren op een gezonde financiële basis.''

Aantjes laat er geen twijfel over bestaan dat hij zich regelmatig heeft gestoord aan de showachtige stijl van Van Agt. ,,Van Agt relativeerde de politiek altijd. Hij noemde het een show. Daar koketteerde hij iets te veel mee. Politiek is voor mij daarvoor te heilig, te wezenlijk. Het is een roeping die je als vak bedrijft.''

De verzoening mag er zijn, verschillen van mening hebben Aantjes en Van Agt nog wel. De manier bijvoorbeeld waarop Van Agt publiekelijk de inmiddels overleden fractievoorzitter E. Heerma van het CDA bekritiseerde. Aantjes: ,,Dat was genadeloos.'' Van Agt: ,,Nou, het was een forse aanval. Ik vond dat hij te aarzelend opereerde. Hij deed het niet goed in de oppositie.''

Aantjes: ,,Ik ben het daar niet mee eens. Bovendien moeten diezelfde criteria dan nu ook voor De Hoop Scheffer gelden. Dat gaat ook niet goed.'' Van Agt: ,,Die krijgt een hoger rapportcijfer. Bovendien doet hij het steeds beter.''

Aantjes: ,,Als je na twaalf jaar in de Kamer fractievoorzitter wordt, dan heb je het of niet. De Hoop Scheffer heeft het dus niet. Hij zoekt allemaal paladijnen om zich heen. Dat is een groot risico, want dat betekent dat de partij straks niet eens een alternatief heeft.''

Aantjes zegt voelt ondanks alles een ,,grote verwantschap'' te voelen met Van Agt: ,,Juist vanuit die verwantschap kan ik sommige dingen gewoon niet van hem begrijpen. En daar erger ik me dan aan. Soms terecht, soms ten onrechte.'' De verzoening tussen beide oud-CDA-politici heeft lang op zich laten wachten. Wie nam het initiatief? Aantjes: ,,Zal ik het maar zeggen? Van Agt. Wat dat betreft is hij een beter christen dan ik. Maar hij had ook meer reden initiatief te nemen, dan ik.''

Deel dit artikel