Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een spannend jaar voor de euro

Home

Janne Chaudron

Het rommelt in het Europese huis door de financiële problemen van de Grieken. Wat betekenen die voor de muntunie? Kunnen we de eenheid behouden?

„Het is geen ondenkbaar scenario dat de muntunie op termijn uit elkaar valt.” Zegt Alfred Kleinknecht, hoogleraar economie aan de TU Delft. De financiële problemen van Griekenland zouden een schot voor de boeg kunnen zijn, denkt hij.

„Nederland en Duitsland voeren een agressief exportbeleid, waardoor de Zuid-Europese landen de afgelopen jaren te veel hebben geïmporteerd. Ze hebben als het ware een nationaal spaartekort en dat wordt grotendeels met krediet gefinancierd.” Die onbalans tussen Noord- en Zuid-Europese lidstaten zorgt volgens hem nu voor problemen. Het blijft de vraag wie straks zal opdraaien voor de oplopende schulden – ook in de particuliere sector – van Zuid-Europa. „Is de Nederlandse belastingbetaler bereid de problemen in het Spaanse Andalusië op te lossen? Ik vraag het me af. Met andere woorden: hoe ver reikt onze solidariteit?”

Weinig politici lijken zich van dit probleem bewust, hoewel de Franse president Nicolas Sarkozy het onlangs kort aanstipte in zijn speech voor het World Economic Forum. „Als de onbalans tussen Noord en Zuid blijft bestaan, zal dat nieuwe crises in de hand werken”, waarschuwde hij.

Kleinknecht verwacht – en hij zei dit ook in 1997 al – dat de euro op termijn geen standhoudt. „De munt verdwijnt waarschijnlijk niet helemaal, maar ik denk dat er bijvoorbeeld een munt komt voor landen als Duitsland, België, Oostenrijk en Nederland, en één voor Zuid-Europa.”

Historisch econoom Wim Vanthoor, lange tijd werkzaam bij De Nederlandsche Bank, betoogde voor de invoering van de euro dat een monetaire unie zonder politieke eenheid niet eeuwig standhoudt. Zijn voorspelling lijkt waarheid te worden. „Zonder politieke eenwording zal er weinig draagvlak zijn om lidstaten in nood van de ondergang te redden”, zei Vanthoor twaalf jaar geleden in deze krant.

Hoewel druk gespeculeerd wordt over een eventueel noodfonds voor Griekenland, blijven Duitsland en Frankrijk (de grootste landen van de unie) ontkennen dat zo’n fonds in de maak is. En geen van deze landen ziet zich voorlopig gedwongen op economisch, laat staan op politiek vlak, meer samen te werken. De Duitse bondskanselier Merkel zei onlangs niets te voelen voor een zogenoemde Europese economische regering, om begrotingsbeleid tussen lidstaten beter af te stemmen.

Volgens Vanthoor kan het uitblijven van een politieke unie, waarin de bevoegdheden verder gaan dan in de monetaire sfeer, de dood in de pot betekenen voor de euro. Hij wijst vooral op eerdere experimenten met muntunies in Europees verband. In 1857 werd een muntverdrag tussen Oostenrijk en Duitsland gesloten. Dat liep na tien jaar op de klippen als gevolg van politieke spanningen tussen beide mogendheden.

De Latijnse monetaire unie werd in 1865 in het leven geroepen. Het was een initiatief van Frankrijk, Zwitserland, België en Italië. Deze muntunie hield liefst zestig jaar stand. Uiteindelijk ging het mis door speculatiegolven die een reactie waren op het onvoldoende op elkaar afstemmen van economisch en monetair beleid. De Scandinavische muntunie (Denemarken, Zweden en Noorwegen) hield van 1873 tot 1931 stand. Opnieuw deed speculatie als gevolg van politieke spanningen de unie de das om.

„Over het algemeen gaat politieke eenwording inderdaad vooraf aan economische eenwording”, zegt de Groningse hoogleraar Harry Garretsen. „Daarom is de euro ook een uniek experiment.” Hij beaamt dat de politieke eenwording moeilijk van de grond komt. „Het verdrag van Maastricht is in dit soort situaties (zoals in het geval van Griekenland, red.) bijvoorbeeld niet solide genoeg. Lidstaten worden niet verplicht om collega’s te helpen bij dreigend faillissement. Een economisch verdrag zou in dit geval uitkomst kunnen bieden.”

Of de Europese muntunie uiteindelijk uiteenvalt, durft Garretsen niet te voorspellen. „Het wordt een spannend jaar voor de euro. Maar de geschiedenis hoeft zich niet altijd te herhalen.”

Lees verder na de advertentie
Werklozen demonstreren bij het parlementsgebouw in Athene. Eén op de vijf Griekse jongeren heeft geen werk. (FOTO EPA) © EPA

Deel dit artikel