Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een slechte nacht is heus geen ramp

Home

Dirk Waterval

© Heritage Images/Getty Images
Interview

Niets is zo dodelijk voor de nachtrust als de angst om niet in slaap te kunnen komen. 'Slaapexpert' Chris Winter weet er wel raad mee.

Toen neuroloog Chris Winter als kind zijn tas inpakte om samen met een vriendje in de boomhut achter zijn ouderlijk huis te slapen, wist hij het diep van binnen al: hij zou straks geen oog dicht kunnen doen - veel te eng. Met de hut zelf was niets mis: een houten constructie van twee bij vier, afsluitbaar en geïsoleerd. Maar angst leunt zelden op rationaliteit. Winter en zijn maatje renden al snel weer terug de heuvel op naar huis, waar ze in no-time insliepen.

Lees verder na de advertentie

Dit is een scène uit het nieuwe populair wetenschappelijke boek van slaapexpert Winter, dat nu wereldwijd in de winkels ligt: 'Waarom je niet slaapt en hoe het op te lossen'. Dat probleem is niet voorbehouden aan kinderen die uit avontuur overnachten in de achtertuin: iederéén ligt weleens wakker. Sommigen met slopende regelmaat. De hele dag zien ze op tegen het punt waarop het plafond hun uitzicht wordt voor de komende uren. "Ik ga je helpen", lezen we.

Fijn om te horen van iemand die een sterrenstatus geniet in de Verenigde Staten, toch in elk geval voor een slaaponderzoeker. Een slaapblog op het goed gelezen Huffington Post, regelmatig op Fox News als duider van slaapnieuws en figurant in vele artikelen van bladen als Men's Health en dergelijke.

Bot gezegd is zijn nieuwe werk een zelfhulpboek, maar wel één dat prettig leest en regelmatig studies aanhaalt. De grappen erin zijn flauw doch vermakelijk.

Winter blijkt bepaald geen pleaser, zo wordt al snel duidelijk in een gesprek. Sterker, de strak geklede en energiek ogende veertiger bagatelliseert de problemen van zijn patiënten af en toe zelfs: "Er kwam eens een vrouw in mijn praktijk die vaak twee uur nodig had om in slaap te komen. Echt hels, zo omschreef ze dat. Ik zei: hels? Weet je wat ík hels noem? Gedrogeerd in een busje worden gesleurd en wakker worden in een donkere kelder, geketend aan de muur. En dan drie dagen worden geslagen en weinig eten krijgen. Dát noem ik hels."

Enkele van mijn vrienden slapen slecht en zitten daarmee. Als ik zo over hun problemen zou praten, heb ik direct een blauw oog te pakken.

Winter lacht even, dan ineens op intense toon: "Ik maak niet altijd vrienden tijdens mijn spreekuren. Maar het blijft opmerkelijk hoe niet kunnen slapen in het hoofd van sommigen is uitgegroeid tot zo'n ware hel. Zelf slaap ik ook wel eens slecht. Big deal, denk ik dan. Vergelijk het met een keer geen honger hebben tijdens het avondeten. Dan eet je later wel wat. Die gemiste slaap haal je ook wel weer in. Wees er niet bang voor."

Is dit provocerend bedoeld? Mensen zover krijgen dat ze zich niet zo'n zorgen maken over een nachtje te weinig slaap door de overdrijving op te zoeken?

"Uiteindelijk wel. Ik probeer tot patiënten te laten doordringen dat een nacht niet goed slapen niet het einde van wereld is. In het ergste geval word je morgen slaperig tijdens een vergadering, of kun je je slecht concentreren. Maar zolang je 's middags geen dutje doet, zul je de volgende nacht waarschijnlijk wél goed slapen."

Winter wijst naar achter, naar zijn muur. Daar hangen meer dan tien ingelijste foto's van spelers uit de hoogste regionen van het honkbal, ijshockey en basketbal. De New York Rangers, Chicago Bulls en de Baltimore Ravens. Gesigneerd, want de spelers zijn hem dankbaar. Hij kreeg diegenen met slaapproblemen weer op één oor.

"Als patiënten die foto's zien in mijn kantoor, maakt dat indruk. Het gaat erom dat ze me geloven als ik zeg dat ze zich niet druk moeten maken om slaapverlies. Dat vertrouwen, dáár gaat het om. Ik ben heel blij met die handtekeningen, precies om die reden - van sport zelf houd ik niet eens zo."

Terug naar de boomhut-scène, die mooi samenvat hoe de auteur tegen het slaapprobleem aankijkt. Insomnia, de medische term voor slapeloosheid, draait volgens Winter maar om één ding: angst. De oorzaak zit tussen de oren. Niet letterlijk vanwege een verstoorde balans van slaaphormonen als melatonine in het brein, maar omdat angst een gevoel van waakzaamheid, alertheid oproept. Wrang genoeg is de angst om niet te kunnen slapen al genoeg om niet te kunnen slapen van de angst.

Vanaf het moment dat de kleine Chris doorhad dat hij bang was om geen nachtrust te krijgen in de hut, was het zoals hij schrijft 'een gelopen race'. De twee jochies hadden net zo goed direct al terug kunnen gaan naar hun warme jaren tachtig slaapkamer."

Het punt dat uw boek maakt is: angst voor het niet kunnen slapen is tegelijk de oorzaak ervan, maar die angst is onnodig. Het is niet ongezond om af en toe minder te slapen.

"Dat klopt. Natuurlijk, mensen in ploegendiensten of anderen die verplicht op moeten blijven, kunnen wel schadelijke effecten ondervinden. Het eerste deel van mijn boek gaat daar dan ook over. Verhoogde kans op diabetes, sommige vormen van kanker, een verslechterd immuunsysteem; er is bijna geen aspect van je gezondheid dat niet achteruit gaat wanneer je écht te weinig slaap pakt.

Mijn patiënten liggen 's nachts wakker, natuurlijk, maar ze slapen veel meer dan ze doorhebben

"Maar dat gaat om verplichte slaaponthouding. Mensen met insomnia dénken dat ze niet slapen, terwijl ze wel degelijk vaak de zes uur aantikken."

Zij zelf zeggen van niet. Zeggen dat ze de hele nacht de klok hebben zien rondgaan.

"Iedereen slaapt. Zo niet, dan ben je al snel dood. Dus als iemand zegt dat hij al vijf jaar geen oog dicht doet, dan klopt dat niet. Niet dat hij liegt, hij heeft het gewoon zelf niet door. Dat is erg frustrerend voor zo iemand. Ik heb vaak echtparen voor me van wie de één zegt niet te slapen, en de ander mij meewarig aankijkt. Die laatste gaat 's nachts wel eens naar het toilet, en dan ligt de insomnia-patiënt toch echt te ronken.

"Hier een paar trucjes om ze toch te laten geloven dat ze wel slapen. Staar maar eens zeven of acht uur naar een muur overdag, zeg ik dan. Zonder enige afleiding. Dat is onvoorstelbaar lang, geen mens houdt dat vol. Je wordt absoluut gek. Mijn patiënten liggen 's nachts wakker, natuurlijk, maar ze slapen veel meer dan ze doorhebben.

"Een tweede. Tegen mensen die mij bezweren dat ze vaak maar één uur slaap krijgen, zeg ik: ga jij maar eens om vijf uur 's nachts naar bed, en zet de wekker om zes uur, een uur later dus. Zorg dat je verder totaal geen slaap hebt gekregen. En kijk jij dan maar eens hoe je je de volgende dag voelt. Dat hou je op zijn hoogst een dag of twee vol, maar geen jaren.

"Mensen die het dan alsnog niet geloven, kunnen een nachtje in mijn lab overnachten voor een slaaponderzoek. De volgende ochtend vraag ik hoe hun nacht was, en het antwoord is steevast: vreselijk. 'Dokter, ik sliep zoals gewoonlijk weer een uurtje of twee'. Oh, dat is grappig, zeg ik dan: uit de videobeelden en meetapparatuur blijkt dat je vijf uur sliep!

Als iemand mij zegt acht uur per nacht nodig te hebben en hij slaapt er consequent maar zes, dan vraag ik hem: hoe kom je dan aan het idee dat je acht uur nodig hebt?

"En dat is dan in een laboratoriumomgeving, met kabels die aan je hoofd getapet zijn, en een assistent die je live bekijkt op camerabeelden. Onder die omstandigheden slapen ze dus al vijf uur. Mijn taak is hen dat uiteindelijk zelf ook te laten geloven."

Veel slapelozen liggen wakker juist omdat ze bang zijn voor de gezondheidsgevolgen van weinig slaap. U zegt : de zes uur zullen ze vaak - ongemerkt - wel halen. Maar stel dat zo iemand van nature eigenlijk acht uur nodig heeft, die hij door de angst niet haalt. Hoe ongezond is dat tekort van twee uur?

"Volgens mij is het heel moeilijk om een echt slaaptekort op te bouwen zolang je de mogelijkheid hebt om te slapen. Als je niet als nachtzuster werkt maar gewoon in bed ligt, neemt het lichaam wel wat het nodig heeft. Als je je echt zorgen maakt, kun je jezelf daardoor wakker houden, maar de volgende nacht haal je dat dan in. Je lichaam heeft het simpelweg nodig.

"Als iemand mij zegt acht uur per nacht nodig te hebben en hij slaapt er consequent maar zes, dan vraag ik hem: hoe kom je dan aan het idee dat je acht uur nodig hebt? Ga dan maar wat later naar bed, of eerder op. Blijkbaar functioneer je met zes ook."

Hoe kan het dat die slaap dan niet ervaren wordt, dat het lijkt of ze de hele tijd 'bij' zijn geweest?

"Daar zijn wel ideeën over. Het zou kunnen komen door een combinatie van angstig zijn en in de lichte slaapfase zitten (de andere slaapfases zijn de diepe en de remslaap, red.). Je brein filtert dan veel korte perioden van lichte slaap weg, waardoor het voelt of je één lange periode wakker was.

"Als kind dacht ik dat de kerstman niet langskwam als je wakker bleef. Dat hij dan buiten bleef omdat hij niet ongemerkt langs je open slaapkamerdeur kon lopen. Dus ik wilde dolgraag slapen, maar juist daardoor lukte het niet. De volgende ochtend kwam mijn vader binnen, die vroeg of ik met hem wilde kijken wat er allemaal in de woonkamer lag. 'Laat maar', zei ik dan zachtjes met gebogen hoofd, 'ik heb absoluut geen oog dichtgedaan'. En ik herinner me nog de verbazing! Te zien dat het de kerstman toch gelukt was. Ik sliep licht, maar ik sliep wel degelijk."

Maar is licht slapen niet veel minder gezond en herstellend dan diep slapen? Hebben mensen die bang zijn voor gezondheidsproblemen niet alsnog een punt?

"Absoluut! Ik wil ook helemaal niet zeggen dat patiënten na zo'n nacht 'wakker liggen' een heel robuuste nachtrust hebben gehad. Wél dat ze zonder het te weten wel degelijk sliepen, waarschijnlijk wel zes uur. Zo zijn ze toch een stuk meer uitgerust dan ze zelf dachten. Hopelijk gaan ze zich er minder zorgen om maken, en worden zo verlost van het door hun eigen angst instandgehouden probleem."

Tekst loopt door onder afbeelding

© RV

Wie is Chris Winter?

De aan het Emory Institute of Medicine afgestudeerde slaapexpert en neuroloog Chris Winter (44) heeft een eigen slaappraktijk in Virginia, waar hij werkt met sommigen van Amerika's bekendste sporters. Honkbalteam San Fransisco Giants gaat regelmatig in consult bij de arts, die onder meer slaapschema's voor de rondreizende spelers opstelt. Het lichaam van die spelers denkt door dat schema dat het bij elke wedstrijd vier uur in de middag is - op dat tijdstip zijn ze op hun top. In 2004 bedacht Winter de term 'circadiaanse voorsprong': het idee dat sporters die beter gewend zijn aan de tijdzone waar de wedstrijd plaatsvindt, een grotere kans op winnen hebben.

De arts is verder een begenadigd spreker, heeft talloze publicaties op zijn naam staan en wordt in de Verenigde Staten beschouwd als autoriteit op slaapgebied.'

Chris Winters, 'Waarom je niet slaapt, en hoe het op te lossen'. Uitgeverij Spectrum. 288 pagina's. Prijs: 19,99 euro.

© RV

Deel dit artikel

Mijn patiënten liggen 's nachts wakker, natuurlijk, maar ze slapen veel meer dan ze doorhebben

Als iemand mij zegt acht uur per nacht nodig te hebben en hij slaapt er consequent maar zes, dan vraag ik hem: hoe kom je dan aan het idee dat je acht uur nodig hebt?