Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Een middelmatig concert van goud

home

Peter van der Lint

Een obsessie was het net niet, maar hoboïst Han de Vries heeft lang en fanatiek gezocht naar het hoboconcert van Beethoven. Niemand vond het - ook hij niet. De Vries staakte zijn eens zo verbeten zoektocht. Zaterdag speelt een andere hoboïst een reconstructie van het tweede deel.

Het hoboconcert van Beethoven? Pardon? Jazeker, Beethoven schreef op jeugdige leeftijd een concert voor hobo en orkest. Het stond in F groot, kende drie delen en verdween van de aardbodem.

Ging het verloren in een brand, werd het gebruikt om vis in te pakken of ligt het nog ergens op een zolder stof te vergaren? Tergende vragen voor hoboïsten overal ter wereld. Er is veel mooie muziek voor hun instrument, maar een heus concert van Beethoven? Om je hobo-riet bij af te likken. En niet alleen om muzikale redenen; de vinder van het concert loopt grote kans multimiljonair te worden.

Komende zaterdag is er een wereldpremière: solo-hoboïst van het Rotterdams Philharmonisch Orkest Alexei Ogrintchouk speelt met het Rotterdams Kamerorkest een reconstructie van het tweede deel van Beethovens zo vurig gezochte concert. Was dat even slikken voor Han de Vries?

,,Absoluut niet. Ik vind het mooi dat deze schitterende musicus het gaat spelen. Er was ooit sprake van dat ikzelf die reconstructie zou uitvoeren, samen met Frans Brüggen. Het materiaal is me opgestuurd. Ik wil echt geen afbreuk doen aan het werk van de mensen die de reconstructie gemaakt hebben en ik wil het plezier van de uitvoerenden absoluut niet bederven, maar ikzelf vond het materiaal te dubieus, te kort en te weinig substantieel. Ondanks dat vind ik het erg leuk dat het gespeeld wordt.''

De zoekkoorts onder hoboïsten begon in 1964 toen een Beethoven-vorser een transcriptie publiceerde van de incipits (beginmaten) van alle drie de delen van het verloren concert. Toen werd duidelijk dat Beethovens hoboconcert, dat al in 1793 door Beethovens leraar Haydn in een brief naar de keurvorst van Bonn genoemd werd, echt had bestaan.

De incipits - met de hand geschreven door uitgever Anton Diabelli - werden gevonden tussen manuscripten van Beethoven in het Beethoven Muziekarchief in Bonn. Ze waren betiteld als: L. v. Beethovens Concert für oboe mit Orchester (Nachgelassenes Werk). Bekend was dat de concurrerende Weense uitgevers Artaria en Diabelli het concert in hun bezit hadden en dat de gevonden incipits bedoeld waren voor een catalogus van een van beiden.

Zes jaar later, in 1970, bereikte de opwinding een hoogtepunt toen het British Museum het zogenaamde Kafka Sketchbook publiceerde - een boekje waarin verschillende Beethoven-manuscripten verzameld waren. Daartussen zaten schetsen voor het tweede deel van het hoboconcert, dezelfde schetsen die nu gebruikt zijn voor de reconstructie. De jacht op het concert was toen pas echt geopend. Tot nu toe zonder resultaat.

,,Het was, nu ik erop terugkijk, eigenlijk een heel naïeve zoektocht'', zegt De Vries. ,,Ik werd destijds geprikkeld door fluitist Frans Vester, die mij vroeg of ik iets van het Beethoven-concert afwist. Dat deed ik niet, maar ik kende wel het werk van klarinettist en musicoloog Dieter Klöcker, die veel platen uitbracht met onbekende blazersconcerten. Er was dus kennelijk muziek - ook interessante muziek - op te graven. Mijn interesse was gewekt. En al je er eenmaal mee begint, dan is het maar moeilijk om er van los te komen. Het duurde niet lang of mijn credo werd: ik wíl het vinden!''

Han de Vries, die zijn baan als solo-hoboïst bij het Concertgebouworkest had ingeruild voor een solocarrière, reisde over de hele wereld. En hij liet geen gelegenheid voorbijgaan om tussen concerten en repetities door in bibliotheken, archieven, kerken en hoven te zoeken naar het Beethoven-concert.

Die tijd ligt inmiddels al weer even achter hem, maar het verzoek tot dit gesprek blijkt weer een hoop wakker te hebben geschud. In De Vries' schitterende huis aan het Amsterdamse Vondelpark waar een grote en unieke collectie hobo's (ook uit Beethovens tijd) in een vitrine prijken, buitelen de herinneringen over elkaar heen - en er blijkt meer te zijn blijven hangen dan de hoboïst in eerste instantie dacht.

,,Dat gevoel van 'ik wíl het vinden' had voor mij in de eerste plaats te maken met mijn onvoorwaardelijke overgave aan het genie van Beethoven. Ik speelde in mijn tijd in het Concertgebouworkest veel Beethoven. De grote pianoconcerten met Claudio Arrau en Bernard Haitink; onvergetelijke gebeurtenissen. In kamermuziekverband speelde ik vaak Beethovens meesterlijke kwintet voor piano en blazers. Op die momenten kwam het genie van Beethoven zó dichtbij, werd het zó tastbaar dat je spanning van het mogelijke vinden van zijn hoboconcert bijna niet meer aankunt.''

,,Ik heb er uren, dagen, weken ingestoken met als gevolg dat ik ontzettend veel concerten in F groot in huis heb. Want ik vond dan wel niet hét concert, maar wel veel andere hoboconcerten in die toonsoort. Vaak zijn die manuscripten anoniem en staat er ook geen aanduiding op dat het voor hobo is.''

,,En dus ploeg je al die manuscripten door met in je hoofd gegrifd de toonsoort F en die beginmaten van het Beethoven-concert zoals ze door Diabelli zijn neergeschreven. Ik heb prachtige dingen gevonden, in Praag, in Moskou, in Sint-Petersburg, in Italiaanse kerken, in Portugal, maar ik vond geen Beethoven. Ik heb de veilinghuizen van Diabelli en Artaria helemaal doorgespit en mocht het archief van de belangrijke muziekuitgever Schott und Söhne inkijken. Allemaal zonder resultaat.''

,,In je hoofd spoken ondertussen de mogelijke scenario's. Waarom is het concert onvindbaar? We weten niet óf het ooit gespeeld is en door wie. Misschien is het nooit gespeeld omdat het heel middelmatig is en Beethoven er zelf ook niet tevreden over was. Maar als het gespeeld is, dan deed de desbetreffende hoboïst er waarschijnlijk alles aan om dat concert in zijn bezit te houden.''

,,Het was je inkomen, je visitekaartje, je reisde ermee Europa rond. Een concert van goud. Het kan dus werkelijk overal liggen als dit scenario klopt. Stel dat de bezitter van het concert naar Sint-Petersburg reisde om het daar te spelen. Een reis daarheen in de 18de eeuw is te vergelijken met een Space-shuttle-missie nu; een gigantische onderneming. Voor je wist had je een piep op de borst die niet meer te genezen viel. Zo'n hoboïst stierf dan, werd begraven en zijn bezittingen verkwanseld.''

,,Uiteraard hield ik bevindingen van zoektochten angstvallig voor mezelf; er waren kapers op de kust. Ik wist bijvoorbeeld dat mijn beroemde collega Heinz Holliger ook zoekend was. Ik was een keer een stapel manuscripten op het spoor gekomen en was er behoorlijk opgewonden over. De stapel werd voor mij neergelegd en vol spanning sloeg ik de kaft open. Daar lag een handgeschreven briefje: Hallo Han, hartelijke groeten van Heinz.''

,,Geestig natuurlijk, maar ook behoorlijk teleurstellend. Het ging op een gegeven moment zo ver dat een paragnost, die ook voor de politie werkte, mij kwam vertellen dat hij ervan overtuigd was dat het concert in een universiteit in Tübingen lag. Ik kreeg brieven van andere, hele vreemde waarzeggers.''

,,Soms weet je waar een bepaald stuk zich bevindt, maar wordt het door de eigenaren angstvallig achtergehouden. Het wordt natuurlijk alsmaar meer geld waard. Pianist Malcolm Frager is jaren op zoek geweest naar twee pianoconcerten van Verdi en mijn oud-collega Joep Terweij uit de eerste generatie van het Nederlands Blazersensemble kwam op het spoor van een groot stuk voor blazers van Verdi. Hij wist waar het lag, maar de eigenaar gaf het niet uit handen. Zelfs interventie van onze platenmaatschappij Philips mocht niet baten. Violist Francescatti vond ooit een vioolconcert van Paganini en liet in een contract vastleggen dat de eerste drie jaar hij de enige was die het mocht spelen. Er is dus veel geld te verdienen aan onbekende muziek van grote componisten.''

,,En wie weet is de muziek ooit wel geveild zonder dat we het weten. In boeken van veilinghuizen staat vaak de mededeling: 'sold by a gentleman' of 'bought by a gentleman'. Rijke lui die plotseling in geldnood kwamen en hun naam niet in de boeken wilden. Misschien is er wel een zoon geweest van een zo'n gentleman, die gedacht heeft dat je op die manier makkelijk rijk kon worden en heeft hij losse pagina's van het Beethoven-concert verkocht.''

De Vries heeft afstand genomen van zijn Beethoven-queeste, het bibliotheekverleden is voorbij. ,,Als ik nu in een buitenlandse stad ben en ik heb vrije tijd, dan duik ik een museum in en ga schilderijen bekijken. In al die jaren gunde ik mij daar nooit de tijd voor. En toch houd ik er nog steeds rekening mee dat het concert ooit kan opduiken. In het voormalige Oostblok ligt nog heel veel muziek op ontdekking te wachten. Als ik het nog mag meemaken en ik voel me goed, dan zal ik er alles aan doen om het concert van Beethoven in te studeren en uit te voeren. Daarvoor ben ik er te lang mee bezig geweest.''

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.