Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een mens is een gewoontedier

Home

Wybo Algra

Op de drempel van een nieuwe eeuw kampt Nederland massaal met psychische nood. Zullen psycholoog, psychiater en psychotherapeut ons er doorheen weten te slepen? Deel 3 in een serie over ontredderd Nederland: gezonde geest, gezond lichaam?

We roken te veel, we eten te veel en we zitten de hele dag achter de computer, dus we bewegen te weinig. We weten dat het anders moet en dat gaan we doen ook. Morgen.

Hoe valt dat ongezonde gedrag van al die eigenwijze Nederlanders nu eindelijk eens te veranderen? In ieder geval niet met een vermanend vingertje, zegt Denise de Ridder, universitair hoofddocent gezondheidspsychologie in Utrecht. Dat helpt toch niet. ,,Niet zozeer omdat mensen dom en halsstarrig zouden zijn. Maar het blijkt buitengewoon lastig om ingesleten gedragspatronen te veranderen. Eén op de drie Nederlanders rookt en al die rokers weten dat het slecht is. Maar die wetenschap is niet genoeg om te stoppen.'

En toch geven we in elk opinieonderzoek weer blijmoedig aan hoezeer we hechten aan een goede gezondheid. Om vervolgens ons karretje in de supermarkt weer vol te laden met paprikachips en pijpjes pils. Irrationeel? Natuurlijk, en we zijn de eersten om dat toe te geven. Maar veranderen, ho maar. Zelfs als we ziek zijn, blijven we eigenwijs. We nemen beleefd het recept van de dokter in ontvangst, maar vaak slikken we de voorgeschreven pillen niet.

Voor die pillen geldt hetzelfde als voor adviezen om te stoppen met roken of meer te bewegen, verklaart De Ridder. Louter informatie is niet genoeg. ,,Je zou er versteld van staan hoe vaak dokters een recept schrijven zonder erbij te zeggen wanneer mensen een medicijn moeten slikken en hoe lang ze dat moeten doen.'

Het punt is dat we gewoontedieren zijn. We stellen onze dagelijkse routines niet gemakkelijk bij - en dat laten we ons al helemaal niet door anderen opleggen. De Ridder: ,,Neem tandenpoetsen, een gezonde gewoonte waar we ons wél redelijk aan houden. Dat is omdat we het kunnen doen zonder erover na te denken. Als we dergelijke routines moeten bijstellen, blijkt dat tijd te vreten.' En dan vertikken we het maar al te vaak.

De Ridder is nu bezig met een onderzoeksprogramma voor drie chronische aandoeningen: hartfalen, suikerziekte en astma. Want voor chronisch zieken geldt vaak hetzelfde als voor ieder ander. Ook al willen ze zo gezond mogelijk met hun lijf omspringen, dat ook werkelijk dóen is weer iets heel anders. Psychologen proberen het vaak via opdrachten. Bij moeheid bijvoorbeeld, laten ze mensen elke keer ietsje meer doen om weer conditie op te bouwen.

De Ridder wil dat anders doen: niets opleggen, maar mensen zelf laten kiezen. ,,We laten patiënten zelf hun doelen vaststellen. Weer een paar uur per week werken, elke dag een wandelingetje naar de groenteboer, of -in geval van suikerziekte- regelmatiger eten om ontregeling te voorkomen. Op die manier proberen we mensen weer baas te maken over hun eigen leven.'

Daar kunnen ze zich een stuk prettiger bij voelen. Maar genezen zullen ze er niet van, alle populaire lekenpraat ten spijt. De kankerpatiënte die al drie keer opgegeven was en nu weer een halve marathon loopt: ijzersterke wil, verzuchten we bewonderend. ,,Je kunt jezelf niet met wilskracht genezen', zegt De Ridder daarover. ,,Absolute onzin, in ieder geval tot het tegendeel bewezen is. Kwalijk bovendien, omdat ziekte erdoor in een sfeer van verantwoordelijkheid en schuld wordt getrokken.'

Waarmee ze niet wil zeggen dat lichaam en geest niets met elkaar te maken hebben, integendeel. ,,Hoe mensen zich lichamelijk voelen, daar komt een hoop psychologie bij kijken. Neem pijn, of moeheid. Dergelijke ongemakken moeten opboksen tegen allerlei andere prikkels en emoties. Verliefdheden, lachstuipen, honger en huilbuien eisen immers ook onze aandacht. Hoe meer iemand aan zijn hoofd heeft, hoe eerder hij pijntjes links zal laten liggen. Het is dus niet zo dat huisvrouwen meer kwaaltjes hebben. Ze hebben alleen meer tijd om ze op te merken. Dat geldt ook voor werkloze mannen.'

Daarom merkt de drukbezette manager in de vakantie opeens hoe moe hij is, waarop hij subiet inklapt. ,,Dan is de reservetank leeg', diagnosticeert De Ridder.

'Reservetank', dat klinkt weinig wetenschappelijk, geeft ze grinnikend toe. ,,Al zijn er wel degelijk aanwijzingen dat het meer is dan volkswijsheid. Zo blijkt stress het afweersysteem aan te tasten. Dan ben je vatbaarder voor verkoudheid, dat is aangetoond. Waarschijnlijk ook voor andere kwalen, maar dat is lastiger uit te zoeken. Dan moet je mensen opzettelijk besmetten met virussen of bacteriën. Voor ernstiger kwalen dan verkoudheid ligt dat natuurlijk wat moeilijker.'

Deel dit artikel