Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een levende ham aaien in de Tostifabriek

Home

SHARON VAN OOST

Wie staat erbij stil dat je voor een tosti graan, een varken en een koe nodig hebt? Kunstenaars laten in Amsterdam het productieproces van dit broodje zien.

Twee boterhammen, een plak kaas en een plak ham. Het zijn de ingrediënten voor een tosti. Maar, wat mensen verrassend genoeg nogal eens vergeten, is waar die voorverpakte en gesneden etenswaren vandaan komen. Met de Tostifabriek willen elf jonge kunstenaars het productieproces van dit tussendoortje uitleggen.

In de Van Gendthallen op Oostenburg, een van de eilanden in het centrum van Amsterdam, huist Mediamatic. Ondanks de aanbrekende lente, is de enorme ruimte niet warm te stoken. Het dak lekt ook nog. Deze gigantische koelkast bracht het team van de instelling voor maatschappelijke innovatie, kunst en cultuur, op het idee van Freezing Favela. Dit is een 'dorp' waar kunstenaars, ontwerpers en koks experimenteren met nieuwe manieren van bouwen, groeien, verwarmen en programmeren.

De jongens en meiden van de Tostifabriek mogen zich burgers noemen van dit tijdelijke ministadje. Een graanveld, twee varkens, twee koeien en een kalfje vormen het decor van hun levende installatie. Alle grondstoffen voor een tosti zijn aanwezig. Wie doneert, staat vooraan als op het tostifeest in september de eerste tosti's tussen het ijzer vandaan komen.

"Het idee ontstond uit een opdracht van Sacha Landshoff die fotografie studeert. Voor een studieproject moest hij de grondstoffen voor spaghetti bolognese van begin tot einde vastleggen. Dat wilden wij wel eens in het echt uitproberen", vertelt Vera Anna Bachrach, een van de initiatiefnemers. "Spaghetti bolognese bleek te ingewikkeld, dus werd het een tosti."

Maar het project is meer dan kunst alleen. De nieuwbakken stadsboeren willen stedelingen bewust maken van wat er op hun bord ligt: "Kinderen uit de stad hebben vaak geen idee hoeveel kennis, tijd en energie er zit in iets simpels als een tosti. Bij ons kunnen ze een levende ham aaien. En het zijn trouwens niet alleen kinderen, hoor. We moesten zelfs een schooljuf uitleggen dat een koe pas melk geeft als ze een kalfje heeft gebaard." In de lente en zomer worden buurtbewoners en schoolklassen uitgenodigd om bij te leren over de voedselkringloop. Want alles wat het tostiteam nu leert, schrijft zij op om aan het einde te publiceren. Daarnaast kunnen vrijwilligers helpen met het uitmesten van de stallen en alle andere werkzaamheden die er dagelijks op een boerderij moeten gebeuren. Zo'n vijftig mensen hebben zich nu aangemeld. Zelf zullen de teamleden allemaal een dag per week op de boerderij werken.

Om de bouw van de fabriek, onderwijsprogramma's en de rest te financieren is er een crowdfunding-pagina aangemaakt. Voor 25 euro ben je eigenaar van een tosti. Niet bepaald goedkoop. Maar, dat deert niet, zo blijkt. Het doel van 14.750 euro bereikten ze geruime tijd voor de deadline. Bijna 19.000 gaf de teller aan op 26 maart, toen het platform sloot. Er zijn 204 mensen en organisaties bereid om geld te schenken.

De 23-jarige Bachrach is diep onder de indruk van het succes, maar ze heeft wel een idee waar het vandaan komt. "Dit is een product van de tijdgeest. Toen wij begonnen, stond het paardevleesschandaal dagelijks in de krant. Mensen willen meer dan ooit weten waar hun eten vandaan komt." Een Amsterdamse bakkerij stelt ovens ter beschikking en de Zonnefabriek schenkt zonnepanelen. Plaatselijke boeren doneren de beesten. "Ze zeggen dat wij de romantiek terugbrengen in de landbouw", glimlacht Bachrach.

De stadsboerderij krijgt nu vorm. Eind januari begonnen de initiatiefnemers met de aanleg van een graanveld van tachtig vierkante meter. Dat is goed voor zo'n 160 broden. Voor het zaaien, heeft Wageningen Universiteit de grond onderzocht. Biologische kippenmest en compost werkt volgens de onderzoekers het best op deze stadse bodem. Inmiddels komt de eerste tarwe boven.

Een houten bouwwerk vormt de fabriek, die bestaat uit bouwmateriaal van faillissementsveilingen.

Hij is zo goed als af. Net op tijd, want vandaag levert boer Albert uit Zunderdorp de beesten af. Afgelopen woensdag heeft de veehouder die gewend is om dieren gemengd te houden een laatste check gedaan in de stallen en zijn goedkeuring gegeven.

Vergunningen zijn trouwens geen probleem. Omdat de Tostifabriek maar vijf dieren beheert, ziet de gemeente Amsterdam haar als hobbyveehouderij. Hierdoor is zij aan weinig regels gebonden. Wel moet er voor elk dier een Uniek Bedrijfsnummer (UBN) worden aangevraagd bij het ministerie van landbouw. De koeien gaan na afloop van het project terug naar de boer. De fabriek is zo gemaakt dat die na september verplaatst kan worden. Vera Anna Bachrach: "De kunstenaars in onze groep weten er vast wel raad mee. De akker hopen we ook te behouden zodat andere stadsboeren er later mee aan de slag kunnen."

Alles willen ze zelf doen. "Bevriende boeren leren ons melken en kaasmaken. En dat is nog niet zo makkelijk", lacht Bachrach die op dit moment ook leert hoe ze varkens moet hoeden. De slacht is het enige wat elders gebeurt. Vanwege vergunningen moeten ze richting het abattoir, maar ook dit bloederige werkje nemen ze grotendeels voor eigen rekening. Niets is te gek.

Broodje hagelslag, beter voor milieu
Erg duurzaam is het project niet. Dierlijke producten zijn belastend voor het milieu. Dit heeft vooral te maken met veevoeder (soja en tapioca) waarvoor heel wat bossen worden gekapt. Dieren (vooral koeien) stoten daarnaast veel ammoniak en methaangassen uit. "Het verschil met producten als jam of hagelslag is erg groot", vertelt Sytske de Waart van Milieu Centraal. "Maar wat ons aanspreekt aan dit project is dat deze mensen werken aan de bewustwording rondom onze voeding."

Een tosti met ham, kaas en roomboter heeft volgens Milieu Centraal een klimaatbelasting van 365 gram CO2- en dan rekenen ze de energie die een tosti-ijzer gebruikt mee. Ter vergelijking: een boterham met hagelslag heeft een belasting van 140 gram CO2 en een boterham met jam 130 gram CO2.

Deel dit artikel