Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een lesuur Holocaust is niet genoeg

Home

Laura van Baars

Archiefbeeld van de Rotterdamse burgemeester Aboutaleb die met leerlingen uit zijn gemeente kamp Westerbork bezoekt. © anp

Onderwijs zou antisemitisme moeten wegnemen, maar zoekt nog naar goede methoden daarvoor.

Noem eens een basisscholier op wie het verhaal van Anne Frank geen indruk maakt. Anne leidt onderwijzers door de lessen over de Jodenvervolging op de basisschool. Maar op de middelbare school wordt het moeilijker, vertelt Norbert Hinterleitner, hoofd van de educatieve afdeling van de Anne Frank Stichting. Leerlingen in multiculturele klassen accepteren de Holocaust niet zomaar meer als antwoord op de vraag waarom antisemitisme niet door de beugel kan. "Lessen over de Holocaust nemen antisemitisme niet weg", vertelt Hinterleitner. "Wil je antisemitisme via het onderwijs bestrijden, dan moet je het in de context plaatsen van uitsluiting, racisme en discriminatie. Thema's die voor veel meer mensen, zowel leerlingen als docenten, herkenbaar zijn."

Als het aan Joodse organisaties in Nederland lag, dan zou op iedere school verplicht lesgegeven moeten worden over de gevaren van antisemitisme. Ze vroegen minister Bussemaker onlangs in een overleg over de bestrijding van antisemitisme om dit mogelijk te maken.

Felle reacties
Lessen over de Tweede Wereldoorlog horen tot het verplichte curriculum, maar wat die lessen teweegbrengen, is de vraag.

Volgens Hinterleitner kun je lessen over de Jodenvervolging niet gelijkstellen aan lessen die beogen antisemitisme te bestrijden. Dat effect hebben lessen over Holocaust volgens hem niet. Leraren zitten soms in hun maag met het onderwerp. Ze krijgen felle reacties uit de klas, of hebben zelf hun bedenkingen.

Het ministerie van onderwijs laat nu onderzoek doen naar die 'verlegenheid' van leraren met taboeonderwerpen als antisemitisme, homofobie of islamofobie.

"Je moet ervoor zorgen dat de leraar niet denkt bij antisemitisme: dat staat te ver van mij af", zegt Hinterleitner. "Door het over discriminatie in bredere zin te hebben in je lesmateriaal, betrek je de docent er toch bij. En krijg je bij leerlingen gedragsverandering voor elkaar. Er is veel lesmateriaal over de Holocaust, maar weinig over antisemitisme in die bredere context. En juist dat is nodig."

Zelf verantwoordelijk
Onderwijs over antisemitisme is zo belangrijk omdat het de enige manier is om achter de voordeur te komen, zegt Esther Voet van het Centrum voor Informatie en Educatie Israël (Cidi). "Je kunt natuurlijk niet alle maatschappelijke problemen bij het onderwijs neerleggen. Maar als kinderen iets van huis uit niet meekrijgen, of racistische denkbeelden aanleren, dan kun je dat in de klas wel signaleren en bijsturen."

Ron van der Wieken, van het Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom, ziet bij minister Bussemaker goede wil om antisemitisme aan te pakken via de scholen. Maar de minister kan niet zoveel doen. Scholen zijn zelf verantwoordelijk voor het lesprogramma. De scholen moeten ook besluiten of ze tegemoet komen aan de klacht van docenten dat er zo weinig tijd voor is voor lessen over antisemitisme, discriminatie en racisme.

Joodse organisaties hebben hun hoop gevestigd op het onderwijs. Maar het staat niet vast dat speciale lessen antisemitisme ook echt bestrijden. De lesmethoden van de Anne Frank Stichting worden wel geëvalueerd, maar de effecten worden niet gemeten. "Dat zou ook niet zinnig zijn", vindt Hinterleitner. "Er hoeft maar iets te gebeuren in de wereld, en het hele beeld van Joden of moslims verandert weer."

Peer education
De enige lesmethode waarvan de werking bewezen is, is de zogenoemde peer education. Hierbij vertellen jongeren die met discriminatie of bijvoorbeeld alcohol- of drugsproblematiek te maken hebben gehad aan generatiegenoten wat hen overkomen is. Op die leest is het project 'Leer je buren kennen' geschoeid, dat de Liberaal Joodse Gemeente (LJG) in Amsterdam organiseert met het roc MBO/Zuid. Joodse jongeren praten daar over vooroordelen jegens Joden met mbo-ers, van wie de meesten van niet-westerse afkomst zijn. Het project wordt nu doorgezet in synagogen in Utrecht, Rotterdam en Den Haag. Grootste winst van 'Leer je buren kennen' is dat jongeren die Joden voordien vooral associeerden met de Holocaust, hen leren zien als mensen met een geloof dat veel overeenkomsten heeft met de islam en het christendom. "Het Jodendom krijgt zo een gezicht", zegt Ron van der Wieken. "Dat werkt beter dan honderd boeken."

Lees verder na de advertentie
Jongeren die hun leef­tijd­ge­no­ten vertellen wat hen overkomt, dat lijkt de beste manier."

Sjoel opent deuren
In Rotterdam, Utrecht en Den Haag willen liberale Joodse gemeenschappen scholieren uitnodigen in hun synagogen. Zij willen hen laten zien dat er een verschil is tussen Joods leven in Nederland en de Israëlische politiek. Een soortgelijk project bestaat al enkele jaren in Amsterdam.

Trouw-abonnees lezen meer over het plan van de Joodse gemeenschappen vandaag in Trouw.

Deel dit artikel

Jongeren die hun leef­tijd­ge­no­ten vertellen wat hen overkomt, dat lijkt de beste manier."