Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een kruistocht tegen ongelijkheid

Home

Lidwien Dobber

Reich, minister onder Bill Clinton, strijdt tegen de groeiende ongelijkheid in de VS. Regisseur Jacob Kornbluth volgt hem onder meer bij zijn colleges, die veel weg hebben van entertainment. ©

De Amerikaanse topeconoom Robert Reich trekt in zijn Mini Cooper ten strijde tegen inkomensongelijkheid. De film 'Inequality for All' volgt hem in zijn strijd. Het is een van de films op het festival 'Movies that Matter'. Wat zou Reich van de situatie in Nederland vinden?

Reich is een kleine man die rijdt in een kleine auto, een Mini Cooper. "Mijn auto en ik, wij zijn in verhouding. Wij zijn een eenheid, samen treden wij de wereld tegemoet." Hij is professor aan de universiteit van Californië in Berkely en begin jaren negentig was hij minister van werkgelegenheid onder president Bill Clinton.

Voor alles is hij een man met een missie. Reich (58) strijdt zijn carrière lang tegen een kwaal die de Verenigde Staten al decennia plaagt: een superkleine toplaag wordt er immer hemeltje-schatje rijker, terwijl de middenklasse vervalt tot armoe. In 'Inequality for All' krijgt hij 89 minuten om zijn punt te maken: hoeveel ongelijkheid kan een land, een economie, een democratie verdragen?

De film zit vol cijfers die Occupy'ers in hun tentjes op Wall Street destijds graag hadden uitgevent. Verdiende de doorsnee witte arbeider in 1978 nog ruim 48.000 dollar per jaar, in 2010 was dat geslonken tot een kleine 34.000. In diezelfde jaren steeg het inkomen van de 1 procent best verdienende Amerikanen van 393.000 naar meer dan een miljoen dollar per jaar.

Leftie
Regisseur Jacob Kornbluth volgt Reich de professor, die in T-shirt en jeans een gigantische collegezaal met studenten onderwijst. Of entertaint. "Hoe doet die middenklasse dat? Hoe blijft die maar geld uitgeven terwijl de lonen niet stijgen?"

Reich de man in pak, die zijn Republikeinse tegenhanger uit de Clintonjaren opzoekt. De boomlange Alan Simpson, die zijn vriend werd en Reichs strijd tegen inkomensongelijkheid steunt. Reich: "Jij gold toentertijd als conservatief. 'Blijf weg van die rechtse bal', zei mijn team. Nu ben je een leftie. Wat is er gebeurd?"

En in een bruin leren jack gaat Reich naar een vakbondsbijeenkomst in een elektriciteitscentrale. "Wanneer werknemers geen stem hebben, brokkelen hun lonen af. Onvermijdelijk", zegt hij. Een vrouw, die te horen kreeg dat ze 12 dollar per uur moet inleveren, is bijna in tranen: "Als je al een miljard dollar hebt, waarom heb je dat kleine beetje van mij dan ook nog nodig?" Maar een mannelijke collega moet niets hebben van Reichs praatjes. "Ik zeg over die mensen die miljoenen verdienen: fantastisch! Als ik de hersens had, deed ik het ook. Ik heb ze niet, dus ben ik arbeider."

Lees verder na de advertentie

 
Wanneer werknemers geen stem hebben, brokkelen hun lonen af. Onvermijdelijk

Docenten en scholieren luisteren naar Barack Obama in Mooresville, North Carolina. De Amerikaanse president spreekt op een rondreis over banen en kansen voor de middenklasse. © afp

'Klassenoorlog!', 'communisten!', 'handen af van de banenscheppers!', krijgen Reich en de zijnen om hun oren als ze bepleiten dat de veelverdieners in ieder geval evenveel belasting betalen als de achteruitboerende middenklasse. En niet 10 à 15 procent versus 30 à 35 procent, zoals de verdeling nu is. Het zijn niet per se de superrijken zelf die van zich afbijten, maar mensen die Reichs pleidooi zien als een aanval op het kapitalisme, als afgunst, als ondermijning van het vaderland.

Loonmatiging
Die machteloze woede en ideologische scherpslijperij zijn typisch voor de Verenigde Staten. Het onderwerp ongelijkheid is dat niet. Ook in Europa - en in Nederland - roeren economen en politici zich. Want ook hier zijn werknemers steeds slechter af. Lonen staan stil, de lasten stijgen en geld wordt minder waard. Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank, rekende onlangs voor dat het inkomen dat Nederlanders te besteden hebben met ruim 7 procent daalde tussen 2009 en 2014.

Je kunt dan ook zeggen dat 'loonmatiging' net zo Nederlands is als een dijk en een klomp. Al sinds werkgevers en vakbonden begin jaren tachtig besloten dat ze de crisis van destijds het beste met een loonoffer konden bestrijden, zit het in hoofden. Crisis? Geen cent erbij!

Het gevolg van die steeds leger wordende portemonnee is een koopstaking die de Nederlandse consument nu al jaren volhoudt. Volgens bankpresident Knot geven Nederlanders sinds het uitbreken van de crisis zo'n 6,5 procent minder uit. Dat schaadt de bloemist in het winkelcentrum, maar de producent van machine-onderdelen heeft er niet per se last van. Die levert aan China, waar de economie fors groeit. Hij zou zijn mensen makkelijk iets meer kunnen betalen - fijn voor hen én een cadeautje voor de bloemist - maar hij matigt gewoon lekker mee. Het geld dat hij uitspaart aan lonen zet hij op een spaarrekening. Wederom volgens Knot spaart het Nederlandse bedrijfsleven 'ongekend veel'.

Rol van de vrouw
Waarom laat die middenklasse het zich allemaal aanleunen? Waarom komt die niet in opstand? Reich, die zich die vraag stelt in de Amerikaanse context, komt met verklaringen die hier ook passen.

Ten eerste, zegt hij, zijn vrouwen massaal gaan werken. Dat hun mannen minder verdienden, viel zo niet op. Met haar inkomen erbij werd het gezin er alleen maar rijker op.

 
Klaas Knot rekende onlangs voor dat het inkomen dat Nederlanders te besteden hebben met ruim 7 procent daalde tussen 2009 en 2014

In de jaren negentig kwam oplossing nummer twee: Amerikanen verhoogden massaal het aantal uren dat ze werkten, of namen er een tweede of derde baan bij. Dat hebben Nederlanders nooit gedaan, maar met de Amerikanen deelden ze wel de laatste strohalm: de huizenzeepbel. Dankzij de immer stijgende waarde van woningen, konden gezinnen van de bank zoveel lenen als ze hebben wilden. Stenen en cement zorgden voor de dekking.

Tot de crisis uitbrak.

Toen liep het spaak, betoogt Reich. Want de economie draait op de middenklasse. En toen die geen nieuwe touwtjes en elastiekjes kon vinden om zichzelf bij elkaar te houden, werd ongenadig duidelijk dat menig Amerikaans gezin richting armoede was afgegleden.

Niet goed voor hen, niet goed voor het land. Of, zoals een kussenfabrikant - jaarinkomen: 'meestal tussen de 10 en de 30 miljoen' - het zegt in 'Inequality for All': "Het probleem met ongelijkheid is dat mensen zoals ik, die duizend keer meer verdienen dan de gemiddelde Amerikaan, geen duizend kussens per jaar kopen. Zelfs de rijkste mensen slapen maar op een of twee kussens."

Zijn bedrijf heeft het moeilijk, omdat steeds minder kussenkopende leden van de middenklasse 'zich mijn product kunnen veroorloven'.

Veerkrachtige vrouwen
"In Colombia heeft armoede het gezicht van een vrouw", zegt iemand in Disruption. De gemiddelde welvaart in Latijns-Amerika mag stijgen, miljoenen gezinnen leven onder de armoedegrens. Projecten als Women Savers en La Bolsa Familia begeleiden vrouwen bij het beheer van hun bescheiden inkomen. In de documentaire komen vrouwen aan het woord die met grote veerkracht kleine stappen zetten naar meer economische zelfstandigheid.

Movies That Matter Filmfestival: van oktober tot en met mei op verschillende locaties door het hele land. Bekijk het volledige filmprogramma op de website. De editie in Den Haag loopt van 20 tot en met 26 maart.

 
Het probleem met ongelijkheid is dat mensen zoals ik, die duizend keer meer verdienen dan de gemiddelde Amerikaan, geen duizend kussens per jaar kopen

Trailer



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie