Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een kroon op het werk van de Wikipedianen

Home

Kristel van Teeffelen

's Werelds eerste monument voor Wikipedia staat in het Poolse Sublice, en werd gemaakt door de Armeense beeldhouwer Mihran Hakobyan. © epa

Wikipedia kreeg vandaag de Erasmusprijs uitgereikt, en komt daarmee in een prestigieuze rij winnaars. Eindelijk erkenning voor de website die iedereen voor lief lijkt te nemen?

Wie weet hoe oud de premier is? Of wat de oorsprong is van de kwantummechanica? Wikipedia! Wikipedia biedt bijna altijd uitkomst. De online-encyclopedie bestaat inmiddels zo'n vijftien jaar. En zijn bestaan lijkt niet meer dan vanzelfsprekend. Maar is dat wel helemaal terecht? Kijk je naar de aard van de site: geen reclames, gratis toegankelijk, gevuld door vrijwilligers, gefinancierd uit giften.

Dan is Wikipedia een vreemde eend in de toptien van meest bezochte websites. De site staat met wereldwijd maandelijks 450 miljoen bezoeken, op nummer zeven, tussen namen als Google en Facebook; grote bedrijven, misschien ook wel met grote idealen, maar daarnaast gewoon met winstoogmerk.

Ook de missie van Wikipedia is alles behalve bescheiden geformuleerd: iedereen vrije toegang geven tot alle kennis. Vandaag krijgt de site daar de Erasmusprijs voor. Volgens De Stichting Praemium Erasmianum levert Wikipedia een belangrijke bijdrage aan de vrije verspreiding van kennis. En dat doet de online-encyclopedie op een vernieuwende, effectieve en democratische manier.

Harde kern
De Erasmusprijs wordt jaarlijks uitgereikt voor een buitengewone bedrage op cultureel, sociaal of wetenschappelijk gebied. Onder de eerdere winnaars waren de Duitse filosoof Jürgen Habermas, de Nederlands choreograaf Hans van Manen en de grondlegger van de Europese Economische Gemeenschap Jean Monnet. Dat aan die lijst straks de Wikipediagemeenschap wordt toegevoegd - want het zijn de mensen die aan de site meeschrijven die de prijs ontvangen - is opmerkelijk.

Elke internetter kan een pagina op Wikipedia maken of aanpassen, maar de site bestaat dankzij een harde kern 'Wikipedianen'. Dat zijn vrijwilligers die vrijwel dagelijks in hun vrije tijd aan de encyclopedie werken, veranderingen op bestaande pagina's controleren, maar bovenal proberen de kwaliteit te bewaken.

"Als iemand kritisch is op Wikipedia, dan zijn het de Wikipedianen zelf", zegt Sandra Rientjes, directeur van Wikimedia Nederland, de organisatie die de Nederlandstalige Wikipedia ondersteunt. Er zijn in het Nederlandse taalgebied zo'n 1200 regelmatige schrijvers, van wie 200 mensen vrijwel dagelijks actief zijn.

Lees verder na de advertentie
De site staat met wereldwijd maandelijks 450 miljoen bezoeken, op nummer zeven van meest bezochte websites

Hoewel al die vrijwilligers hun best doen de pagina's encyclopedie-waardig te maken, hangt er rond Wikipedia toch nog een zweem van onbetrouwbaarheid. Volledig correct zal de website niet zijn, is de veranderstelling, juist omdat iedereen eraan kan bijdragen.

Verbeterd
"We raden gebruikers altijd aan kritisch te blijven", zegt Rientjes. "Iedereen kan dingen veranderen op Wikipedia. Het kan zijn dat je net kijkt op het moment dat iemand ten onrechte iets heeft aangepast. Dat kan een uur later alweer weg zijn, maar dan heb jij toch de verkeerde feiten gezien."

Maar, relativeert ze, ook de klassieke papieren encyclopedie is niet vrij van fouten. Wikipedia heeft zelfs een belangrijk voordeel: mocht er een fout staan, dan kan die direct verbeterd worden.

De kwaliteit bewaken is een doorlopende uitdaging. Zo zijn er gevoelige onderwerpen die vaak worden aangepast, en lang niet altijd ten gunste van de objectiviteit. Klimaatverandering, Geert Wilders, Anne Frank, homeopathie: het zijn onderwerpen die bij mensen hevige emoties oproepen. Die pagina's staan in veel gevallen dan ook onder verscherpt toezicht; alleen als je geregisteerd bent, kun je een bijdrage leveren aan de tekst.

En dan heb je nog de mensen die voor de grap allerlei onzin aan pagina's toevoegen. Vandalisten worden ze genoemd door de Wikipedianen, en ze zijn talrijk. Vooral tijdens schoolpauzes zie je een piek, zegt Rientjes Een aantal scholen is inmiddels al helemaal uitgesloten van het recht bijdragen te leveren.

Er zijn gevoelige onderwerpen die vaak worden aangepast, lang niet altijd ten gunste van de objectiviteit

© Beeldmark Wikipedia

Man
Onder de Wikipedianen zelf is er vooral discussie over de vraag of iemand of iets een eigen pagina verdient. Wat daarbij niet helpt is dat de fanatieke schrijvers veel op elkaar lijken: zo is negentig procent man. Met als gevolg dat elke Star Trek-aflevering ooit gemaakt zijn eigen Wikipediapagina heeft, maar een artikel over de jurk die Kate Middleton droeg tijdens haar huwelijk met prins William, al snel werd genomineerd voor verwijdering. Niet encyclopedie-waardig, vonden Wikipedianen.

Die scheve man-vrouwverhouding is volgens Rientjes historisch te verklaren: toen Wikipedia vijftien jaar geleden begon, was de online-encyclopedie iets voor technisch onderlegde, vroege omarmers van het internet. En dat waren veelal mannen. "Inmiddels is dat niet meer zo, maar is de cultuur er toch nog steeds meer een van een mannenclub. Daarvan zijn we ons bewust. We proberen met allerlei bijeenkomsten en cursussen meer vrouwen aan te trekken en te begeleiden."

Het geldbedrag dat aan de Erasmusprijs vastzit, 150.000 euro, zal ook voor dergelijke doelen worden ingezet. Allemaal om de maatschappelijke rol die Wikipedia zichzelf toekent en die nu met de Erasmusprijs wordt gehonoreerd, te kunnen volhouden: burgers over zoveel mogelijk onderwerpen zo volledig en correct mogelijk informeren.

Elke Star Trek-af­le­ve­ring ooit gemaakt heeft zijn eigen Wiki­pe­dia­pa­gi­na

Mensen achter Wikipedia: 'Het is nooit af'

Sandra Fauconnier (42), freelancer in de culturele sector, schrijft gemiddeld een half uur per dag aan Wikipedia.

"We zeggen wel eens tegen elkaar: je wordt niet gemaakt als Wikipediaan, je wordt zo geboren. Met een bepaalde nieuwsgierigheid, een passie voor precisie en taal. En supereigenwijs. Niets wordt zomaar voor waar aangenomen. Het is leuk als je bij het Rijksmuseum werkt en een pagina over een kunstenaar aanmaakt, maar wat zijn je bronnen?

"Ik begon in 2003 tijdens mijn studie kunstgeschiedenis met een bijdrage aan de Engelstalige Wikipedia. Het viel mij op dat er weinig over kunstenaars te vinden was.

"Ik vond het direct ontzettend leuk. Iedereen heeft zijn eigen hobby, ik haal genoegen uit dat schrijven. Dat ik iets bijdraag aan een encyclopedie die iedereen vervolgens kan gebruiken.

"Over het algemeen schrijf ik niet over controversiële onderwerpen. Al kan er over hedendaagse kunstenaars veel discussie ontstaan. Als iemand bijvoorbeeld pas tien jaar actief is, hoe objectief kun je zijn over wat die kunstenaar heeft gedaan? Het streven is zo feitelijk mogelijk te zijn. De afspraak is ook dat je de beste bron die je kunt vinden gebruikt en dat je netjes daarnaar verwijst. Ik haal de informatie bijvoorbeeld uit boeken die ik in de kast heb staan.

"Wikipedia is nooit af. En we zijn ons ervan bewust dat sommige onderwerpen vreselijk onderbelicht zijn. Niet-westerse kunst bijvoorbeeld. Ook zijn we steeds op zoek naar vrouwen, van welke leeftijd dan ook. Ik vraag me af of mensen beseffen wat er allemaal achter Wikipedia zit. Een grote groep vrijwilligers, een community die zich inzet voor zoiets belangrijks als vrije toegang tot informatie. Dat is best bijzonder. Daar mogen we trots op zijn."

Het is leuk als je bij het Rijksmuseum werkt en een pagina over een kunstenaar aanmaakt, maar wat zijn je bronnen?

'De grootste uitdaging voor Wikipedia is het huidige niveau vasthouden'

Lodewijk Gelauff (28), projectmanager wetenschap & samenleving, besteedt een paar uur per week aan Wikipedia.

"Op dit moment ben ik bezig met de Tweede Kamerleden die Nederland ooit heeft gehad. Het doel is alle namen op die lijst blauw te maken. Dat wil zeggen dat je bij elk Kamerlid kunt doorklikken naar een eigen pagina. Ik heb er nog een paar honderd te gaan.

"Ik vind het heerlijk om dingen uit te zoeken. Hoe zit dat? Hoe kan ik stukjes kennis aan elkaar knopen? Dat hou je zo feitelijk mogelijk, ik haal bijvoorbeeld veel informatie bij het Parlementair Documentatiecentrum.

"Ik ga ook niet vertellen wat ik wel en niet goed vind. We hebben afspraken over hoe we bepaalde dingen doen. Dat is geen strak wetboek, maar gaat bijvoorbeeld over de stijl, de spelling en dat je altijd met het onderwerp begint.

"De discussies tussen Wikipedianen kunnen er hard aan toe gaan. Op internet neemt niet iedereen een blad voor de mond.

"Ik ben ook een tijd moderator geweest, dan trad ik op als het misging. Je kunt een gebruiker bijvoorbeeld tijdelijk blokkeren, zodat hij gedwongen wordt om even rust te nemen. Het gevaarlijkste is als mensen erg betrokken zijn bij de onderwerpen. Bijvoorbeeld omdat ze de persoon waar het om gaat kennen.

"De grootste uitdaging voor Wikipedia is het huidige niveau vasthouden. Ook in de diversiteit aan onderwerpen. Er kunnen bijvoorbeeld nog een hoop pagina's gemaakt worden over moderne kunst.

"Vaak is het een kwestie van een liefhebber die ervoor gaat zitten. Zo was er ooit iemand die helemaal fan was van motorfietsen. Ik denk dat alle denkbare motorfietsmerken sindsdien een eigen Wikipediapagina hebben."

De discussies tussen Wikipedianen kunnen er hard aan toe gaan

Deel dit artikel

De site staat met wereldwijd maandelijks 450 miljoen bezoeken, op nummer zeven van meest bezochte websites

Er zijn gevoelige onderwerpen die vaak worden aangepast, lang niet altijd ten gunste van de objectiviteit

Elke Star Trek-af­le­ve­ring ooit gemaakt heeft zijn eigen Wiki­pe­dia­pa­gi­na

Het is leuk als je bij het Rijksmuseum werkt en een pagina over een kunstenaar aanmaakt, maar wat zijn je bronnen?

De discussies tussen Wikipedianen kunnen er hard aan toe gaan