Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een klasgenoot verloor zijn ouders; vraag je hem naar zijn verdriet?

Home

Maaike Bezemer

© Fadi Nadrous
Opvoedvraag

Moet je een kind dat een ouder heeft verloren daarnaar vragen? Of is school juist een plaats waar die rouw niet bestaat?

Mijn zoon deelde tijdens de schoolreis een kamer met een klasgenoot die vorig schooljaar zijn moeder verloor, schrijft een moeder. "De jongen heeft ook al geen vader meer." Haar zoon kan goed met hem opschieten, dus ze vroeg of hij met hem over het verlies gesproken had. 

Lees verder na de advertentie

Nee, zei hij. Hij had het er van tevoren over gehad met een meisje en dat dacht ook dat het beter was om er niet naar te vragen. Dan zouden ze hem alleen maar aan het gemis herinneren. "Ik gaf aan dat zo'n jongen zich misschien juist alleen voelt als zijn klasgenoten er nooit naar vragen, maar mijn zoon weerde dat advies af."

Misschien weten 16-jarigen niet zo goed hoe ze zo'n gesprek moeten voeren? Of heeft haar zoon gelijk? De moeder vervolgt: "Zelf heb ik als puber ook mijn moeder verloren en ik herinner me dat ik heel bang was dat klasgenoten erover zouden beginnen. Het was prettig dat het op school even niet bestond. Maar als volwassene heb ik juist het tegenovergestelde ervaren. Verlies moet door de omgeving worden erkend, niet genegeerd."

Als tiener wil je misschien opvallen door je blauwe haar, niet omdat je ouders dood zijn

Jojanneke van den Bosch

Griezelig

Onderzoeker en psycholoog Mariken Spuij gelooft niet dat leeftijd iets uitmaakt. Ze is gepromoveerd op gecompliceerde rouw bij kinderen en jongeren. De puberteit is een kwetsbare periode, beaamt ze. "Er kunnen opeens allemaal emoties vrijkomen. Dat is soms schrikken, soms ook heel gênant, maar juist tieners richten zich op leeftijdsgenoten. Volwassenen hebben misschien wat meer levenservaring, en wat meer taal tot hun beschikking, maar jongeren bespreken heel heftige dingen met elkaar."

Het is griezelig om verdriet te delen, weet Jojanneke van den Bosch, Ze verloor haar ouders kort na elkaar in 1989 en 1990. Ze was veertien. "Als tiener wil je vooral normaal zijn. Je wilt misschien opvallen door je blauwe haar, niet omdat je ouders dood zijn. Je wilt niet zielig en kwetsbaar overkomen. Niemand wil een party pooper zijn."

Toch moeten de klasgenoten het verdriet benoemen, vindt ze. "Als het werkelijke belangstelling is, niet alleen nieuwsgierigheid, kunnen ze vragen hoe het met hem is, wat het betekent om geen ouders meer te hebben." Het is bijna stigmatiserend, vindt ze, om van tevoren voor zo'n jongen in te vullen dat hij het wel moeilijk zal hebben. "Alsof het niet normaal is om over de dood te praten."

Hardnekkige vermijding

Van den Bosch schreef het boek 'Zo, nu ben je wees', voor omstanders, familie, vrienden, docenten, hulpverleners. Veel mensen weten niet hoe ze moeten reageren op jongeren in rouw. "Als omstanders overal geforceerd zwijgen, voelt zo'n jongen zich helemaal alleen!"

Ook op volwassenen heeft verlies van ouders impact, maar juist een jongere wordt er nog vaak mee geconfronteerd, zegt Van den Bosch. "Bij elke levensfase. Op zo'n eerste buitenlandse reis, straks bij de diploma-uitreiking als er voor alle anderen wel een ouder staat te juichen, voor het eerst op kamers. Gelukkig realiseerde ik me later pas hoe definitief het verlies was."

In het algemeen is helemaal niet praten niet goed, zegt rouwdeskundige Spuij. "De dood is onherroepelijk, die ouders komen nooit meer terug, dat moet zo'n jongen ergens in verweven. Integreren in zijn leven, in wie hij is. Doet hij dat niet dan loopt hij vast. Hardnekkige vermijding, houdt de rouw in stand." 

Maar hoe iemand rouw verwerkt en in welk tempo, dat is heel persoonlijk. "Bij een kind hangt het af van de ontwikkeling waarin het zit, hoe de hechting was in het gezin. Hoe iemand is gestorven. En niet alles hoeft uitgepraat en doorvoeld. Klasgenoten kunnen het verdriet ook erkennen door er gewoon te zijn. Door te voetballen, een arm om hem heen te slaan."

Op de dansvloer

Jongeren die ouders hebben verloren, hebben veel steun aan vrienden, zegt pedagoog Daan Westerink. Voor haar master aan de Hogeschool Utrecht deed ze onderzoek naar de behoeften van jongeren die een dierbare verloren. Ook Westerink zegt dat praten niet altijd noodzakelijk is. "Bij rouw moet je je niet alleen richten op het verdriet, maar ook op herstel. Thuis worden ze elke dag geconfronteerd met het verlies, dan kan school een afleiding zijn. Deze jongen is ook nog gewoon 16, 17. Hij moet ook lol kunnen maken, verliefd worden."

Een meisje vertelde haar dat ze net op de dansvloer stond toen iemand vroeg naar de dood van haar broer. Weg leuke avond. "Maar achteraf vond ze het toch fijn dát het was gevraagd. Geen enkele opmerking kan verdrietig maken, want dat verdriet is er al."

Lastige pubers, dreinende tieners of krijsende kleuters? Elke week behandelt Trouw een opvoedvraag van lezers. Zelf een kwestie indienen? Mail naar opvoedvraag@trouw.nl

Deel dit artikel

Als tiener wil je misschien opvallen door je blauwe haar, niet omdat je ouders dood zijn

Jojanneke van den Bosch