Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een kasteeltje als cadeau voor Carel Willink en zijn vrouwen

Home

Henny de Lange

Het portret van Mathilde de Doelder gehuld in een zilverkleurige luipaardmantel van Fong Leng, met daarbij, achter glas, de goudkleurige replica. © Koen Verheijden

Hij wilde schilderen voor 'de kleine man' die hongert naar begrijpelijke kunst. Vandaag kreeg Carel Willink zijn eigen museum in Ruurlo. Het is een 'cadeautje' van miljardair Hans Melchers voor de Achterhoek.

In bijna alles zijn ze tegenpolen: de koele, raadselachtige schilder Carel Willink en de flamboyante levensgenieter Hans Melchers. Maar één ding delen de kunstenaar en de kunstverzamelaar: de liefde voor dreigende wolkenluchten. Willink schilderde ze, zijn doeken staan bol van onheilszwangere luchten. Melchers kan alle soorten wolken benoemen, van de cumulus en cumulonimbus tot polaire stratosfeerwolken. Als amateurmeteoroloog - hij werkte ooit voor weerman Jan Pelleboer - hoeft hij maar naar de lucht te kijken om te weten of er onweer komt.

Lees verder na de advertentie

Wat jammer nou dat Melchers ontbreekt op de dag dat de media mogen kijken in Kasteel Ruurlo, dat hij heeft laten restaureren en inrichten als Willink-museum. De 79-jarige zakenman heeft op de valreep afgezegd, omdat hij zich niet lekker voelt. Als hij er was geweest, had hij beslist gewezen op het decor dat niet passender had kunnen zijn. Op deze frisse junidag zweven boven het kasteel Willinks indrukwekkende wolkenformaties, waaruit af en toe een spatje regen valt.

Maar hij kwam muren te kort, nadat hij er in één klap zo'n duizend schilderijen bij had gekocht

Vandaag komt voor Melchers een 'jongensdroom' uit met de opening van zijn kasteelmuseum. Een groot deel van zijn collectie schilderijen en tekeningen van Carel Willink (1900-1983) kan hij daar nu laten zien aan het publiek. Als kind speelde hij bij Kasteel Ruurlo. Hij viste er stiekem in de slotgracht en fantaseerde dat hij ooit zelf een kasteelheer zou zijn. Inmiddels woont de miljardair, die zijn fortuin onder meer vergaarde met zijn kunstmest- en chemiebedrijf Melchemie, al zo'n twintig jaar op kasteel 't Onstein, ruim tien kilometer verderop in Vorden. Kasteel Ruurlo en het omringende park met de Oranjerie kocht hij erbij toen hij vijf jaar geleden op zoek ging naar een plek voor zijn kunstcollectie. Hij had een bescheiden verzameling, met onder meer werken van Carel Willink, die bij hem thuis hing. Maar hij kwam muren te kort, nadat hij er in één klap zo'n duizend schilderijen bij had gekocht. Deze werken, van onder meer Willink, Pyke Koch, Jan Mankes en Charley Toorop, waren afkomstig uit de failliete boedel van de DSB Bank van Dirk Scheringa. Diens verzameling sloot zo mooi aan op zijn eigen collectie Nederlandse moderne realistische kunst, dat Melchers de Scheringa-kunst voor veertien miljoen euro overnam.

Tekst loopt door onder afbeelding

Artistiek directeur Ype Koopmans loopt over de slotbrug naar Kasteel Ruurlo. © Koen Verheijden

Door deze aankoop behoorde Melchers ook ineens tot de grote kunstverzamelaars van Nederland. Het verzamelen heeft hij niet van een vreemde, vertelde hij bij die gelegenheid. Zijn vader, die Melchemie oprichtte, verzamelde scheerbekkens en had belangstelling voor kunst. Hij was bevriend met Willink, die een jeugdportret van hem had gemaakt. Melchers heeft de kunstenaar weleens ontmoet, toen hij nog een kind was. In zijn herinnering was het een wat koude, kille man. Later verwaterde het contact tussen Willink en zijn vader.

Er is een groot publiek voor realisme

Kasteel Ruurlo bleek bij nader inzien veel te klein voor zijn uitgedijde kunstcollectie. Het eeuwenoude rijksmonument uitbreiden met nieuwbouw was niet haalbaar. Daarom moest Melchers op zoek naar een andere locatie. De keuze viel op het vroegere gemeentehuis van Gorssel, waarin twee jaar geleden zijn Museum voor Modern Realisme (MORE) de deuren opende. Kasteel Ruurlo wilde hij echter beslist houden en daarom reserveerde hij dat voor zijn Willink-collectie van vijftig schilderijen en honderd tekeningen. Hij ziet zijn twee musea als 'cadeautjes' voor de schaars met cultuur bedeelde Achterhoek. Hij woont daar al jaren met zoveel plezier, dat hij graag iets terug wil doen voor de streek.

Museum MORE trok het eerste jaar 100.000 bezoekers, veel meer dan Melchers had verwacht. Dit jaar zal dat aantal waarschijnlijk nog hoger zijn: de teller staat na na vijf maanden al op 60.000. De toeloop zal alleen maar groeien met de opening van de Willink-dependance, verwacht Ype Koopmans, artistiek directeur van beide musea. "Er is een groot publiek voor realisme. Willink heeft zelf ooit gezegd dat hij de schilder is voor de kleine man die hongert naar voorstellingen die hij kan begrijpen." Het is Koopmans opgevallen dat bezoekers van MORE vaak 'teleurgesteld' zijn in andere kunstmusea, omdat ze daar dingen zien waar ze niets van snappen. "Bij ons museum voelen ze zich thuis. Maar we trekken daarnaast ook echte kunstkenners, die komen genieten van de technische kwaliteiten van schilders als Willink."

Tekst loopt door onder afbeelding

De jurken van ontwerpster Fong Leng, gedragen door Willinks geliefde Mathilde de Doelder. © RV

De restauratie van het kasteel had heel wat voeten in de aarde. Het rijksmonument dateert uit de 14de eeuw en was eeuwenlang in bezit van het riddergeslacht Van Heeckeren. In de jaren tachtig van de vorige eeuw werd het verbouwd tot gemeentehuis van Ruurlo. Melchers wilde het in oude glorie herstellen, maar het moest ook toegankelijk zijn voor een groot publiek. Restauratie-architect Cor Bouwstra ontwierp daarom een nieuwe entree en trap, die zich bevinden in een glazen aanbouw op de voormalige binnenplaats. Bezoekers gaan via een 'slotbrug' naar binnen, die overigens niet opgehaald kan worden. Architect Hans van Heeswijk maakte er een eigentijdse variant in glas en staal van. De smalle brug (2.70 m breed) heeft een totale overspanning van 32 meter. In de glazen zijwanden zijn rietpluimen gegraveerd, die straks ook weer in de uitgebaggerde slotgracht groeien. Ook het omringende park met slingerpaden, waterpartijen en heuvels heeft weer de uitstraling van vroeger. Het publiek mag er wandelen zonder toegangskaartje voor het museumkasteel.

Moderne tekstbordjes vonden Melchers en zijn vrouw Monique afbreuk doen aan de allure die de zalen moeten uitstralen

Schlemiel

In het kasteel is stap voor stap de ontwikkeling van Willink te volgen. Ook zijn allereerste zelfportret hangt er. Het is een onafgemaakte studie waar hij als 18-jarige aan begon. Het is een wat klunzig portret, geschilderd op een stuk board, maar ook weer niet zo slecht voor iemand die op dat moment een studie bouwkunde volgde. Een jaar later schreef hij: 'Beste ouders. Eindelijk moet er een besluit genomen worden en dat besluit heb ik genomen. Ik word geen architect, maar schilder en nu vraag ik U of U mij in deze functie nog eenige jaren wilt steunen. Werkelijk ik ben niet over één nacht ijs gegaan....!' Het antwoord van zijn vader was duidelijk: 'Man, begrijp het dan, dat wordt een heel leven honger lijden, je wordt een schlemiel met een hoedje in zijn hand.'

Deze uitgebreide toelichting hoeven bezoekers niet te spellen op een tekstbordje aan de muur. Bijschriften bij de werken zijn er helemaal niet. De toelichting staat in een handzaam boekje dat elke bezoeker meekrijgt. Moderne tekstbordjes vonden Melchers en zijn vrouw Monique, die zich intensief met het interieur bezig heeft gehouden, afbreuk doen aan de allure die de zalen moeten uitstralen. Met strakke, witte museummuren hebben ze sowieso weinig op. Ze hebben de wanden laten bespannen met kleurrijk damast met grillige patronen. Ze zijn ontworpen door couturier Ronald Kolk, die onder meer het Nationale Ballet en de Nederlandse Opera kleedde.

In 1920 gingen de ouders van Willink alsnog overstag. Hij mocht naar een kunstopleiding in Berlijn, op dat moment een broedplaats van de avant-garde en dat zie je af aan zijn werk. Willink experimenteerde volop met de verschillende moderne stijlen. 'Na elke drie of vier doeken wisselde ik van richting.' Zo zijn in het schilderij 'De Klok' de sporen van het futurisme te zien. Later ging hij onder invloed van Kandinsky en het constructivisme zelfs volledig abstract werken. Koopmans: "Op een tentoonstelling in 1924 hing zijn abstracte schilderij 'Compositie' naast een werk van De Stijl-kunstenaar Theo van Doesburg. Willinks werk werd toen zelfs als het beste gezien."

Tekst loopt door onder afbeelding

'Kralenmeisje' (onderwijzeres Mies van der Meulen), uit 1925. © RV

Onder invloed van de Nieuwe Zakelijkheid ging Willink toch weer figuratief werken. Kunstenaars van deze stroming (1918-1933), die een reactie was op het expressionisme, wilden alledaagse zaken zo perfect mogelijk weergeven. Die zakelijke, emotieloze sfeer zie je al een beetje in het portret 'Kralenmeisje' dat Willink in 1925 maakte van onderwijzeres Mies van der Meulen, met wie hij kort getrouwd was. Het is - in tegenstelling tot zijn andere vroege werken - onmiskenbaar een Willink door de vervreemdende sfeer die zo karakteristiek zou worden voor zijn oeuvre.

Willink wordt altijd tot de magisch realisten gerekend, omdat hij een werkelijkheid construeert die wel waarschijnlijk is - zoals ook het Kralenmeisje - maar toch niet zo bestaat. Daarvoor is het meisje te vreemd en onwerkelijk. Zelf sprak Willink liever van imaginair realisme, een vanuit de verbeelding geschilderde werkelijkheid.

Willink had een merkwaardig vrouwbeeld, dat kun je wel stellen op basis van zijn portretten

Belangrijk voor zijn stap naar het 'fantastisch realisme' is de Italiaanse schilder Giorgio de Chirico geweest, vertelt Koopmans. Daarvoor had de jonge Willink in Parijs ook nog even gesnuffeld aan Picasso, maar hij besloot toch te kiezen voor het realisme. 'Klassiek is het modernste wat je kan nastreven', vond hij. Tijdens een rondreis door Italië in 1931 viel definitief het kwartje. Vanaf dat moment verschijnen in zijn schilderijen ook klassieke beelden, die hij neerzet in een onverwachte omgeving. Dat leidt tot bizarre combinaties zoals in het 'Landschap met zeven beelden' (1941). De sculpturen baseerde hij op foto's van klassieke standbeelden bij het Neues Palais in Potsdam en in de tuin van het Rijksmuseum in Amsterdam. In de verte duiken ook nog de torens van de Mozes en Aäronkerk bij het Amsterdamse Waterlooplein op. Later ging hij ook dieren afbeelden in een ongebruikelijke omgeving: een kameel in het park van Versailles en zebra's in een science-fictionachtig rotslandschap.

Vier geliefden

En dan zijn er natuurlijk nog de vrouwen van Willink, onder wie de iconische Mathilde. Vier geliefden heeft hij gehad en allemaal zijn ze te zien in het kasteel, veelal geportretteerd in mondaine gewaden en uitdagende poses. Na de kortstondige affaire met Mies volgde de elegante Wilma Jeuken. Koopmans: "Eigenlijk is zij de enige echte mevrouw Willink. Hij was erg op haar gesteld en ze waren dertig jaar samen, tot haar overlijden in 1960."

Tekst loopt door onder afbeelding

'Portret van Wilma Jeuken', 1930. Beide door Carel Willink. © RV

Daarna kwam de veel jongere stewardess Mathilde de Doelder in het leven van de kunstenaar. Koopmans: "Willink zag haar als een mooie poes om mee te spelen." Mathilde was nadrukkelijk aanwezig in de Amsterdamse society van eind jaren zestig, begin jaren zeventig. Ze droeg extravagante jurken van ontwerpster Fong Leng. Binnen vijf jaar kocht ze 37 creaties van tussen de tien- en dertigduizend gulden. In 1977 scheidden ze en later dat jaar stierf Mathilde onder onopgehelderde omstandigheden. Bezoekers kunnen zich niet alleen vergapen aan het portret ten voeten uit dat Willink van haar schilderde in 1975, gehuld in een zilverkleurige luipaardmantel van Fong Leng. Ook de goudkleurige replica van deze mantel, gemaakt door de ontwerpster, is te zien. Van de laatste echtgenote, de ook al veel jongere beeldhouwster Sylvia Quiël, is alleen de portretbuste te zien die ze maakte van haar echtgenoot.

Koopmans: "Willink had een merkwaardig vrouwbeeld, dat kun je wel stellen op basis van zijn portretten. Ik denk dat zijn moeder daar ook een rol in heeft gespeeld. Ze was secretaris van de kring van Amsterdamse kunstenaars en een mondaine vrouw. Ze was de eerste vrouw die zich plastisch liet opereren. Dat vormt je toch wel als kind, lijkt me." Het Willink-museum in Kasteel Ruurlo is vanaf vandaag open voor het publiek.

Deel dit artikel

Maar hij kwam muren te kort, nadat hij er in één klap zo'n duizend schilderijen bij had gekocht

Er is een groot publiek voor realisme

Moderne tekstbordjes vonden Melchers en zijn vrouw Monique afbreuk doen aan de allure die de zalen moeten uitstralen

Willink had een merkwaardig vrouwbeeld, dat kun je wel stellen op basis van zijn portretten