Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een kabinet met SP is niet langer een hersenschim

Home

Hans Goslinga

Emile Roemer. © anp
Column

Ik kan met bijna iedereen regeren, zei SP-fractieleider Emile Roemer vorige week in een vraaggesprek met deze krant. Dat was een gewaagde uitspraak voor iemand van een partij die, als enige van de grotere stromingen in de Tweede Kamer, nog nooit aan een kabinet heeft deelgenomen; zelfs nooit aan de regeermacht heeft geroken.

Toch zijn er genoeg redenen om de uitspraak van Roemer serieus te nemen en niet af te doen als 'een schreeuw in de nacht'.

De eerste reden is dat het politieke landschap in de afgelopen decennia zo ingrijpend is omgewoeld dat oude schema's en beelden niet meer voldoen om tot een scherp inzicht te komen. De spectaculairste verandering is de neergang van de volkspartijen CDA en PvdA en de opkomst van wat nieuwe volkspartijen lijken te worden, de PVV en de SP.

Volgens de tot voor kort gangbare indeling van het politieke krachtenveld is de ene uiterst rechts, de andere uiterst links. Deze positionering speelt in de optiek nog altijd een belangrijke rol, zoals vorig jaar in de kabinetsformatie is gebleken, maar vertekent de werkelijkheid. Niet alleen lijken PVV en SP programmatisch sterk op elkaar, ook zijn zij opgekomen in hetzelfde tijdsgewricht, wat veel zegt. Het afgelopen decennium werd gekenmerkt door gebeurtenissen en ontwikkelingen die een bedreiging vormden voor de bestaanszekerheid en het gevoel van veiligheid van veel mensen. In economische zin kunnen SP en PVV worden beschouwd als reactie op het neoliberalisme, dat na de val van de Muur in 1989 hoogtij vierde, maar in 2008 volledig ontspoorde. De SP heeft in haar afwijzing van het neoliberalisme de oudste papieren. Anders dan de PvdA ging de partij niet mee in de euforie na de ineenstorting van het communisme. Zij hield zo sterk vast aan de socialistische leer dat zij het karakter kreeg van een partij die alleen maar 'tegen' kon zeggen.

Hoe groot het ideologische verschil was met de PvdA, bleek in de verkiezingscampagne van 1998, toen de sociaal-democraat Wim Kok zelfs het gematigde GroenLinks al 'extreem-links' noemde, een partij waarvan een van de samenstellende delen, de PPR, nog had meegedaan in het kabinet-Den Uyl. Aan de missie van dat kabinet, spreiding van kennis, macht en inkomen, is de SP altijd blijven vasthouden. Dat geeft de partij een sterke en geloofwaardige uitgangspositie, nu het neo- liberalisme haar failliet heeft beleefd.

Bij de PVV is de verdediging van de verzorgingsstaat ingegeven door opportunisme - Wilders was na zijn vertrek uit de VVD in 2004 nog een fervente neoliberaal -, maar in de coalitieafspraken met CDA en VVD is die verdediging wel effectief gebleken. Het ontslagrecht en de WW zijn tot taboe verklaard, de verhoging van de AOW-leeftijd blijft beperkt, in de zorg voor oude mensen wordt geïnvesteerd. In het debat over de regeringsverklaring noemde Wilders het kabinet 'het meest rechtse aller tijden', maar daar valt veel op af te dingen.

Het is dus helemaal niet gek dat Roemer beweert dat de SP zelfs kan samenwerken met de VVD, ook al is die partij ideologisch haar grootste tegenstander. De liberalen zijn ter wille van de PVV bereid gebleken tot aanzienlijke concessies op de kapitalistische paragrafen in hun program ten gunste van verworven rechten. Waarom zou die bereidheid er tegenover de SP niet zijn? De optiek is hier uiteraard een struikelblok, maar daar staat tegenover dat Roemer, blijkens een onderzoek van Synovate begin december, alom wordt gewaardeerd. Op dit punt scoorde hij het beste van alle fractievoorzitters - en veel beter dan Wilders.

Of de SP voor het eerst zal regeren, hangt overigens niet alleen van de VVD af. Na de ontsporing van het kapitalisme in het najaar van 2008 was het op de keper beschouwd een wonder dat de liberalen in 2010 de grootste partij werden. Misschien was het nog te vroeg voor een afrekening met de verdedigers van de vrije markt en gaven andere factoren, zoals behoefte aan een wisseling van de wacht, de doorslag. De stemming kan veranderen als de gevolgen van de financiële crisis zich de komende jaren doen voelen in de portemonnee.

In de Verenigde Staten heeft president Obama vorige maand in een speech in Kansas de grote inkomensongelijkheid tot voornaamste doelwit van zijn verkiezingscampagne uitgeroepen. Niet alleen uit sociale motieven, maar ook omdat hij zich ervan bewust is dat gematigde inkomensverhoudingen het fundament vormen van de democratie: iedereen moet wel een kans krijgen. Te grote inkomensverschillen zijn fnuikend voor de sociale verhoudingen en daarmee voor het bestel, zeker als mensen aan de onderkant uit de middenklasse vallen, terwijl aan de top excessieve bonussen worden uitgekeerd.

In Nederland zijn de inkomensverschillen bij lange niet zo extreem als in Amerika, maar ook hier is het zaak het evenwicht te bewaken en perversiteiten tegen te gaan. De SP brengt op dit punt dus consistente en sterke papieren mee, wat afgaande op de stijgende trend van de partij in de peilingen wordt herkend. Dat die papieren met demagogische hanepoten zijn geschreven, geeft de partij een populistisch karakter. Dat doet niets af aan het feit dat zij in de afgelopen twintig jaar aanvankelijk geleidelijk, de laatste zes jaar sprongsgewijs, aan vertrouwen heeft gewonnen. SP en PVV vertegenwoordigen volgens de peilingen tezamen ongeveer een derde van de kiezers.

Misschien weerspiegelt zich in dit vertrouwen het wantrouwen in een elite die te veel oog heeft voor zichzelf en te weinig voor het geheel. CDA en PvdA hadden in de vorige regeerperiode een historische kans het evenwicht te herstellen, maar ze ruzieden met elkaar, misten het moment en bakten er niks van. Nu volgt logischerwijs de rekening.

Lees verder na de advertentie

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie