Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een ijzige fata morgana

Home

INTERVIEW | MARIANNE WILSCHUT

Een gletsjer in de woestijn bouwen. Met dit ambitieuze project wil kunstenaar Ap Verheggen mensen stimuleren om met creatieve oplossingen voor klimaatverandering te komen. 'Durf te geloven in het onmogelijke'.

Een karavaan met kamelen trekt door de woestijn en passeert een enorm brok ijs. Het lijkt een fata morgana, maar dat is het niet, bezweert kunstenaar Ap Verheggen. Zijn idee om een gletsjer in de woestijn te bouwen is geen grap maar realiteit. Binnen twee jaar moet de kunstmatige gletsjer, die hij met behulp van zonne-energie en water uit de atmosfeer denkt te kunnen maken, er staan.

Met dit project wil Verheggen de aandacht vestigen op klimaatverandering. "Het debat daarover concentreert zich naar mijn mening te veel op het wijzen naar de schuldigen. Laten we in plaats daarvan nadenken over creatieve oplossingen. Met deze zonnegletsjer wil ik mensen inspireren. Ik laat ermee zien dat het onmogelijke - ijs maken bij 50¿C - wel degelijk mogelijk is."

Verheggen kwam op het idee voor dit project toen hij in Groenland de smeltende gletsjers zag. Samen met zijn vrouw, Petra Reulings, reist hij al jaren door koude noordelijke gebieden als Spitsbergen, Canada en Groenland. Hij schoot er meerdere documentaires over de leefwijze van de Inuit.

Verheggen: "Klimaatverandering is een continu proces, maar de afgelopen jaren gaat het enorm snel, met name in de poolgebieden. Twee jaar geleden regende het bijvoorbeeld met Kerst in Uumannaq, West-Groenland, terwijl het op die hoogte in oktober eigenlijk al niet meer zou moeten regenen. En het zeeijs smelt sneller dan ooit. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor de Inuit die leven van de visserij en de zeehondenjacht. Het ijs is niet meer betrouwbaar, dus kunnen de jagers er niet meer op uit met hun hondensledes. Geen jacht, geen vis, geen eten. Omdat ze hun honden niet meer kunnen voeren, zien de Inuit geen andere uitweg dan ze af te schieten. Maar hoe moeten ze dan jagen? Boten blijven in de slush van het smeltende ijs vastzitten."

Om de problemen van de Inuit onder de aandacht te brengen, plaatste Verheggen in 2010 op een grote ijsberg in de baai van Uumannaq twee enorme stalen sculpturen die Inuit op hun hondensledes voorstelden. Het publiek kon het spoor van de beelden via GPS volgen. "Normaal gesproken zou een ijsberg van dat formaat twee jaar kunnen ronddrijven, maar deze ijsberg was al twee weken nadat hij ging drijven, gesmolten." De documentaire over dit CoolEmotion-project, 'Iceberg Riders', ging onlangs in première op het filmfestival van Zagreb.

Verheggen: "Terwijl ik die ijsbergen zag smelten dacht ik: zou het niet mooi zijn om op een andere plek een nieuwe gletsjer te bouwen die zichzelf onderhoudt." Toen Verheggen met dat idee bij Frank van der Heijden aanklopte, directeur van een bedrijf in koelsystemen ('Cofely refrigeration'), moest die wel even achter zijn oren krabben. "Maar een week later zei hij me dat het theoretisch mogelijk was en dat hij de uitdaging aan wilde gaan." Het bedrijf zorgde voor een speciale klimaatkamer waarin het proces van ijs maken bij een temperatuur van 50¿C op zonne-energie kon worden nagebootst.

De motor voor de gletsjer is een oppervlak van tweehonderd vierkante meter gevuld met zonnepanelen. Die leveren de stroom voor de koelelementen die er onder hangen. Via condensatie van het water uit de atmosfeer maken die het ijs. Verheggen: "Het is een misvatting dat de lucht droog is in de woestijn. Er zit dezelfde hoeveelheid vocht in de lucht als bij ons. We leven in een oceaan, alleen zien we het niet."

De kunstenaar is ook cultureel ambassadeur is van Unesco IHE, het water-opleidinginstituut van de Verenigde Naties in Delft. Dat instituut adviseert het inmiddels twintigkoppige projectteam van Verheggens SunGlacier. "Dat is nog niet genoeg. We hebben ook de medewerking nodig van universiteiten en ingenieursbureaus om de tests met de gletsjer te kunnen doorrekenen, ik heb met meerdere partijen contact gelegd waaronder de TU Eindhoven."

In zijn Haagse bovenwoning laat Verheggen twee modellen zien van de gletsjer in wording. "Aanvankelijk zaten we te denken aan een H2O-molecuul", zegt Verheggen terwijl hij een maquette van tafel pakt waarop de moleculaire structuur van water is nagebouwd. "Maar dat leek me uiteindelijk toch te ingewikkeld. Je moet meteen kunnen zien wat het is." Dus koos hij voor een bladvorm. Bovenop het blad komen de zonnepanelen en onderop het ijs. "Een blad is een veel mooier symbool. Het verbeeldt het proces van fotosynthese, waarmee bomen koolstofdioxide uit de lucht halen en omzetten in zuurstof. Ook denk ik dat bladeren niet voor niets zo gevormd zijn. Die vorm zal waarschijnlijk een bepaald optimum hebben dat het proces van fotosynthese ten goede komt."

Waar de 35 meter lange gletsjer precies moet komen te staan is nog niet duidelijk. Verheggen heeft contact met twee landen, begin 2013 hoopt hij met een van beide een deal te sluiten. Om welke landen het gaat wil hij nog niet zeggen. "Het leek me een mooi statement om deze gletsjer vlakbij de piramides in Egypte te bouwen, maar om zoiets voor elkaar te boksen moet je wel in een politiek stabiel land zitten." Zelfs dan verwacht Verheggen dat er nog wel even gesteggel zal zijn over vergunningen. "Dat heb ik ook ondervonden met de sculpturen in Groenland. Door mijn project is de vraag 'wie is eigenaar van een ijsberg?' zelfs in het Deense parlement behandeld."

Over de kosten van de woestijngletsjer blijft Verheggen ook nog vaag. "Laten we het erop houden dat het om vele tonnen euro's gaat." Die hoopt hij de komende tijd via sponsors binnen te halen. Alle media-aandacht die het project kreeg zal daarbij ongetwijfeld helpen. Verheggen: "In Nederland is het tot nu toe rustig geweest maar in Amerika, het Midden-Oosten, Azië en Rusland zijn we volop in het nieuws geweest. CNN, The New York Times, The Washington Post, het Russische journaal, noem maar op. Volgens mij ben ik de eerste kunstenaar ooit die in het blad The Engineer heeft gestaan."

Dankzij al die aandacht is het project volgens hem al geslaagd. "Ik wil mensen aanzetten om creatieve oplossingen te bedenken voor klimaatverandering. Durf te geloven in het onmogelijke." Maar is het tegelijkertijd niet decadent om voor tonnen een gletsjer aan te leggen in een gebied waar mensen misschien meer baat hebben bij een waterpomp? Verheggen: "Ik ben geen wereldverbeteraar maar kunstenaar. Ik wil de wereldproblemen niet zelf oplossen maar anderen inspireren om dat te doen. Innovatie begint bij creativiteit en ik laat het aan anderen over om te bedenken wat je met deze gletsjer nog meer voor nuttigs zou kunnen doen."

Toch wil Verheggen best filosoferen over andere praktische toepassingen waarvoor de techniek van de zonnegletjser zou kunnen worden gebruikt. "Tijdens het ontwikkelen van de SunGlacier kwamen we er bijvoorbeeld achter dat om bij zulke hoge temperaturen ijs te kunnen maken, we alle energie moeten benutten die door de panelen wordt opgewekt.

We moeten de door de zonnepanelen opgewekte stroom rechtstreeks gebruiken en niet nog via een omvormer in accu's opslaan. Om minder energie te verspillen, zou je dat ook elders kunnen toepassen. Daarnaast zou je met deze techniek om water uit de atmosfeer te gebruiken ook in waterschaarse gebieden plantenkassen kunnen neerzetten. Ik geloof heel sterk in het menselijk vernuft en zie de klimaatverandering dan ook niet als een gevaar maar eerder als een kans om die veranderingen die er gaande zijn ten voordele om te zetten. De natuur is leidinggevend en wij volgen. We moeten de toekomst positief zien."

Deel dit artikel