Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een hechte oppositie, zonder leiders

Home

GEERT GROOT KOERKAMP

Enige bescheidenheid past bij het driemanschap Klitsjko, Jatsenjoek en Tjagnibok; en dat weten ze

KIEV - 'Eer aan Oekraïne!' 'Eer aan de natie!' Vrijwel elke spreker die dezer dagen het podium op het Onafhankelijkheidsplein in Kiev beklimt begint of eindigt zijn toespraak met deze woorden, die door de massa worden begroet met een luidkeels 'Eer aan de helden'. De nationalistische kreten zijn een al even natuurlijk onderdeel geworden van de massale protesten in Oekraïne als het herhaaldelijk zingen van het volkslied. Dat kan mede op het conto worden geschreven van Oleg Tjagnibok, de populaire maar omstreden 45-jarige leider van de nationalistische Vrijheidspartij.

Tjagnibok behoort tot het driemanschap van oppositieleiders, dat sinds het begin van de protesten als een hecht team naar buiten treedt. Hij wordt geflankeerd door bokskampioen Vitali Klitsjko ¿ wiens partij treffend De Klap (Oedar) heet ¿ en Arseni Jatsenjoek van de Vaderlandpartij van oud-premier Julia Timosjenko.

Van de drie heeft de wat iel ogende Jatsenjoek veruit de meeste bestuurservaring, onder meer als voormalig parlementsvoorzitter en minister van economie en buitenlandse zaken. Maar Tjagnibok maakte in 2012 furore door met zijn partij onverwacht 10 procent van de stemmen te halen in de parlementsverkiezingen. Van een marginale groep uit het westen van Oekraïne werd zijn partij Vrijheid (Svoboda in het Oekraïens) in één klap een politieke machtsfactor.

Het verrassende succes van Tjagnibok en zijn partij was een voorbode van de recente protesten. Zijn electoraat bleek ineens veel breder en diverser dan de oorspronkelijke handvol Oekraïense nationalisten die Tjagnibok op handen droegen. Een stem op Svoboda ¿ ooit de Sociaal-Nationalistische Partij geheten ¿ was bovenal een proteststem tegen het bewind van president Viktor Janoekovitsj.

Dat betekende ook dat de controversiële Tjagnibok, die zich eerder bezondigde aan antisemitische en xenofobe uitspraken, zich in zijn taalgebruik moest matigen om zich ook in de toekomst verzekerd te weten van politieke en financiële steun. De ultranationalist schoof daarom althans naar buiten toe steeds verder op naar het politieke midden. Zijn aanhang is nu dermate groot dat de overige oppositieleiders hem eenvoudig niet kunnen negeren, temeer daar Svoboda een van de best georganiseerde politieke bewegingen in Oekraïne is, overigens net zoals nationalistische groepen uit het westen van Oekraïne dat waren tijdens de Oranje Revolutie eind 2004.

Eind november, nog voor het begin van het permanente protest, verklaarde het 'driemanschap' verrassend dat de oppositie de presidentsverkiezingen van 2015 zou ingaan met een gezamenlijke kandidaat. Tot dan toe hadden ze steeds gezegd dat ze pas in een tweede ronde de krachten zouden bundelen tegen Janoekovitsj, de verwachte kandidaat van de zittende macht.

Maar het probleem is dat geen van de huidige oppositieleiders kan bogen op de brede steun die bijvoorbeeld Janoekovitsj' rivaal van weleer, Viktor Joesjtsjenko, negen jaar geleden genoot. De partij van Jatsenjoek heeft eerder steeds gezegd dat alleen Timosjenko, nu in de gevangenis, de gezamenlijke kandidaat van de oppositie kan zijn. Ook zij is echter niet onomstreden, al zou haar vrijlating ¿ waar de Europese Unie op hamert ¿ een flinke impuls kunnen geven aan haar populariteit, door de symboolfunctie die ze vervult. Joesjtsjenko komt ook niet in aanmerking, sinds hij in 2010 door de politieke zijdeur is afgegaan. Hij steunt de demonstraties, maar heeft ze niet bezocht omdat hij zegt 'niet aan zelfreclame' te willen doen.

Het grote verschil tussen het huidige Euromajdan en de Oranje Revolutie van 2004 is dat de overgrote meerderheid van de demonstranten geen affiniteit heeft met welke partij dan ook. Een onder de betogers uitgevoerde peiling laat zien dat ruim 90 procent partijloos is. Slechts 4 procent zegt lid te zijn van een partij. Het driemanschap Jatsenjoek-Klitsjko-Tjagnibok past derhalve enige bescheidenheid, en dat weten ze. Geen van hen kan het leiderschap naar zich toe trekken. Een Oekraïens equivalent van Vaclav Havel of Nelson Mandela is er ook niet. En met nog ruim een jaar te gaan tot de eerstvolgende reguliere presidentsverkiezingen begint de tijd te dringen.

Deel dit artikel