Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Een generatie met een krasje

home

Joris Belgers

FNV-jongeren lopen in 1983 in Amsterdam met lijkkisten een kantoor van de Sociale Dienst in. Zij dragen symbolisch de uitkeringen ten grave die net zijn verlaagd. © Bert Verhoeff

De werkloosheid onder jongeren stijgt snel. Komt er weer een verloren generatie aan? En hoe is het de generatie vergaan die rond 1984 als verloren werd beschouwd? 'Jongeren gaan echt niet zitten niksen in de snackbar.'

'Wanneer de arbeidsmarkt op slot zit, dan zijn jonge mensen gewoon de sjaak.' Historicus Jouke Turpijn is stellig: jongeren zijn de eersten die last ondervinden van een neergaande economie. Dat is ook te merken: de werkloosheid onder jongeren in Nederland stijgt snel. Zo snel dat het schrikbeeld van massaal thuiszittende jongeren uit de jaren tachtig weer opdoemt.

Waren er volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) vorig jaar april nog 75.000 jongeren onder de 25 werkloos, dit jaar was dat aantal met 39 procent toegenomen tot 104.000. 11,8 procent van de jongeren zit zonder werk, bijna het dubbele van het gemiddelde werkloosheidscijfer.

Niet alleen in Nederland gaat het slecht. De Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) meldde onlangs dat het werkloosheidspercentage onder jongeren in Europa 18 procent bedraagt. Reden voor de ILO om te waarschuwen voor een nieuwe 'verloren generatie': een flink deel van de beroepsbevolking dat een achterstand oploopt op de arbeidsmarkt die moeilijk in te halen valt.

Een verloren generatie in Nederland? Arbeidseconoom Andries de Grip van de Universiteit Maastricht vindt dat overdreven. Wel denkt hij dat de problemen op de arbeidsmarkt langer gaan duren dan werd gedacht of gehoopt. Met als risico dat werkloze jongeren van nu straks minder goed inzetbaar zijn dan ze hadden kunnen zijn.

De Grip: "Er zitten er zeker bij die de boot zullen missen. Want als iemand na zijn studie geen werk kan vinden, zakken de dingen die hij heeft geleerd toch weg. Use it or lose it: bepaalde kennis moet je blijven toepassen. Tegelijkertijd leer je tijdens het werken ontzettend veel, vooral in de jaren vlak na je studie. Als je een tijdje niet werkt, of onder je niveau werkt, verlies je na verloop van tijd die kennis en expertise."

Dat afgestudeerden nu geen baan op hun niveau kunnen vinden vindt de Maastrichtse hoogleraar kwalijk. Maar als iemand onder zijn niveau werkt, blijft er in elk geval nog een werkhouding over. "Als je werkloos bent verlies je die. Competenties verwateren, je houding verzwakt, je raakt gedemotiveerd. Dat merken werkgevers: die heeft een jaartje niks gedaan, die zal weer moeten wennen aan een negen-tot-vijf routine." Zo belanden werkloze jongeren in een neerwaartse spiraal.

Dat was ook het schrikbeeld in de jaren tachtig. Als gevolg van de economische crisis zat meer dan een kwart van de jongeren in 1984 zonder werk. Zijn die jongeren inderdaad 'verloren', zoals toen werd gezegd? En hoe verloren zal de huidige groep werklozen zijn?

"Het stond destijds niet vast dat je automatisch werk zou krijgen, anders dan bij de generatie voor ons", herinnert de Amsterdamse wethouder Maarten van Poelgeest (nu 47) zich. Studenten stelden hun entree op de arbeidsmarkt uit door langer te studeren. "Het ging minder met de economie en onze generatie had - heeft eigenlijk nog steeds - last van die grote groep babyboomers, die alle posities voor ons innamen."

Aan die generatie kleven beelden: doemdenken, zwarte kleren, kraakbeweging: no future. Een generatie verzonken in litanie. Van Poelgeest, toen studentenleider, ervoer dat niet zo. "De verschijningsvormen van no future waren er, die cultuur ging heel erg over zwart. Maar het was een gezellige tijd. Mensen gingen niet stil in een hoekje zitten. Iedereen was inventief. Met vrijwilligerswerk, het organiseren van acties, mensen die bedrijfjes begonnen. Aanvankelijk was dat sappelen, maar toen de economie opbloeide hebben velen daarvan geprofiteerd."

De Amsterdamse historicus Jouke Turpijn (35) schreef het boek '80's Dilemma' over de sociale veranderingen in Nederland gedurende die jaren. Ook hij ziet een verschil tussen de werkelijkheid en het beeld dat er over die tijd heerst.

Het toenmalige cliché: lusteloze jongeren, in de snackbar of aan de bar. Turpijn: "Dat was het spookbeeld. En zo werd het ook ervaren, als bedreiging voor de samenleving. Ontspoorde jongeren die hun eigen gang gingen, die niet meer in regels wilden geloven, dat zou destabiliserend werken. Vooral toen er rondom kraakpanden conflicten kwamen was men als de dood dat dat door die werkloze jeugd erger zou worden", vertelt de aan de UvA verbonden historicus.

Dus kwamen er vanuit de overheid, jongerencentra en vakbonden programma's om de jeugd er bovenop te helpen. "Niets hielp natuurlijk. Misschien kwamen er een paar duizend banen bij, maar pas toen de economie weer aantrok veranderde er daadwerkelijk iets", zegt Turpijn.

Net zoals Van Poelgeest is het de historicus opgevallen dat mensen tijdens die crisis vaak zelf aan de slag gingen. Er was een uit nood geboren do-it-yourself mentaliteit. Turpijn: "Er kwam bijvoorbeeld een grote ontwikkeling in de journalistiek op gang. Veel mensen begonnen op freelance-basis te schrijven. Een tak van sport die uit die crisis is ontstaan."

Toch wil de historicus deze zelfredzaamheid nuanceren. "Het werkte voor een paar mensen heel goed. Maar voor velen gold dat niet, die zijn nooit aan de bak gekomen. Van hen is zeker te zeggen dat ze qua werkend bestaan een verloren leven hebben geleid: de verloren generatie." Turpijn vindt de situatie in de jaren tachtig een stuk schrijnender dan nu.

De Tilburgse hoogleraar arbeidsverhoudingen Ton Wilthagen vindt dat we de stijgende jeugdwerkloosheid van vandaag niet moeten onderschatten. Ook relativeren helpt niet, al zijn er wel redenen om dat te doen: Nederland kent de laagste jongerenwerkloosheid in Europa, in Spanje is het veel erger. In de jaren tachtig kwam de jongerenwerkloosheid boven de twintig procent uit. En als de economie aantrekt, vinden jongeren wel weer hun plek. Maar, benadrukt Wilthagen, dat soort argumenten biedt op dit moment geen troost."

Wilthagen kijkt terug naar de crisis van de jaren tachtig. "De slachtoffers van die massaontslagen destijds bleven niet hun leven lang werkloos, ook jongeren niet. Maar er is wel iets dat wij economen het scarring effect noemen." Een litteken, opgelopen wanneer jongeren een tijdje werkloos zijn of in een baan onder hun niveau zitten. Dat tast hun positie op de arbeidsmarkt aan. Salaris en pensioen worden langzamer opgebouwd. "Maar het is niet zo geweest dat mensen nooit meer aan een baan konden komen. Dat geldt nu ook, hoewel we er volgens het Centraal Planbureau voorlopig niet op moeten rekenen dat het snel beter wordt."

De komende jaren zal de werkloosheid nog oplopen. Het Uitkeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV) voorspelt dat pas na 2014 de arbeidsmarkt weer iets aantrekt. Dat komt doordat die markt met vertraging reageert op economisch herstel. Wel ziet het UWV verscheidene sectoren waar wel vraag is naar arbeidskrachten, zoals de zorg en de techniek. Alleen: de meeste jongeren hebben een andere studierichting gekozen. Die jongeren hebben nog wel even een probleem, denkt econoom Wilthagen.

"Zo is er een sterke voorkeur voor opleidingen als event management, communicatie en sport en beweging. Maar er is veel minder belangstelling voor technische studies en verpleegkunde, terwijl je bij wijze van spreken met mbo-4 verpleegkunde binnen een uur werk hebt."

Het imago van deze groeisectoren speelt daarbij een rol, denkt Wilthagen. "Zorg wordt geassocieerd met mensen verschonen en in bed leggen. En mensen baseren hun studiekeuze op wat ze leuk vinden."

Kenmerkend voor de nu afstuderende generatie is dat die tot voor kort het advies meekreeg om vooral lekker zichzelf te zijn. Om zich te ontplooien. Om te doen wat ze leuk vinden. "Dat advies konden we tot september 2008 rustig geven - al wisten we al dat het slechter zou gaan op de arbeidsmarkt", zegt Wilthagen. "Maar dat het zo zou inzakken hadden we niet kunnen voorzien."

Dus toch een verloren generatie? Wilthagen: "Niet in letterlijke zin. Ik heb er wel vertrouwen in dat jongeren hun weg gaan vinden." André Timmermans, directeur van UWV Werkbedrijf vindt het stempel ook veel te fatalistisch. Een parallel met de jaren tachtig die hij wel ziet, is de flexibilisering van de arbeidsmarkt. "In tijden van crisis komen er meer zzp'ers bij."

Mensen nemen hun eigen verantwoordelijkheid, zullen niet vervallen in litanie. Jongeren gaan niet zitten niksen in de snackbar. Jouke Turpijn: "Wacht maar. Net als destijds: toen de economie eenmaal weer aantrok, vond al dat zogenaamde werkschuwe tuig echt wel werk."

'Zit niet stil en blijf investeren in jezelf'
Die jeugdwerkloosheid zal niet zo hoog worden als in de jaren tachtig van de vorige eeuw, zegt André Timmermans, directeur van het UWV Werkbedrijf. Maar jongeren moeten er, zeker de komende twee jaar, rekening mee houden dat ze niet automatisch een baan vinden. Timmermans geeft enkele adviezen.

"Zorg dat je niet van school afkomt zonder startkwalificatie. Dat is altijd al onverstandig, maar als je tussen al die sollicitanten degene bent die dat diploma niet heeft, kom je er gewoon niet tussen."

"Zit niet stil. Stilstaan is achteruitgaan. Stel je als jongere steeds de vraag hoe je je positie kunt verbeteren. Als je niets kunt vinden dat precies bij je past, probeer dan iets te vinden dat niet perfect is maar dat je wel actief op de arbeidsmarkt houdt. Solliciteren vanuit een werkende situatie is altijd beter dan vanuit een positie waarop je dat gat in je cv moet uitleggen."

"Blijf investeren in jezelf. Loop stage, volg een cursus die je nog sterker maakt in het vak waarvoor je bent opgeleid."

"Gebruik de netwerken die er zijn: de netwerken in je vriendenkring en de virtuele netwerken. Google jezelf. Kijk eens hoe je profiel eruitziet. Werkgevers zullen dat ook doen."

Anne Marinussen (26), werkloos, studeerde in 2010 af: 'Veel vrijwilligerswerk'
"Toen ik begon aan mijn studie politicologie wilde ik later bij de Verenigde Naties werken, het liefst op het gebied van mensenrechten. Na drie jaar bachelorstudie nam ik een tussenjaar om werkervaring op te doen. Ik liep stage bij Amnesty International en ging zeven maanden naar Ethiopië, waar ik werkte op het gebied van toegang tot onderwijs voor kinderen met een handicap. Ik leerde hoe het in de praktijk gaat, hoe complex zulke onderwerpen zijn. Met mijn grote idealen leerde ik daar in kleine stapjes te denken.

Mijn master Internationale Betrekkingen rondde ik in één jaar af. Daarna een reis, terug naar Ethiopië en Peru. Eind 2010 begon ik met solliciteren. Ik kreeg een tijdelijke baan bij ING. Iets heel anders dan ik eigenlijk wilde, maar ik leerde er veel. Ondertussen keek ik verder en volgde ik een half jaar de postdoctorale opleiding Diplomatieke Studies aan Clingendael.

Sinds februari doe ik veel vrijwilligerswerk. Drie dagen in de week bij Amnesty International en 1%CLUB in Amsterdam. De andere helft van mijn tijd besteed ik aan solliciteren. Er zijn weinig vacatures in de ontwikkelingssamenwerking. Bij vacatures is er vaak iemand met meer ervaring, veel mensen solliciteren onder hun niveau.

Ik leverde twee jaar geleden mijn scriptie in. Ik had toen niet verwacht dat ik nu nog steeds op zoek zou zijn. Maar ik heb veel waardevolle ervaringen op gedaan. Dus ik blijf netwerken en mijzelf ontwikkelen. De aanhouder wint!"

Evert de Vos (51), hoofdredacteur J/M Voor Ouders: 'Internet biedt veel mogelijkheden'
"Ik zat er middenin: de verloren generatie. Dat begrip heeft een economische lading, maar ook een culturele: punk, no future, kruisraketten. In mijn klas bleef de helft zitten omdat het toch allemaal geen zin had. Het was belangrijk om dingen te doen die je leuk vond, carrière maken was uit - er waren toch te weinig kansen.

Dat had een positieve kant. Als je iets wilde, moest je het zelf doen. Als je in een band wilde, kon je muzieklessen nemen, of gewoon beginnen met spelen. Ik maakte mijn middelbare school in Rotterdam niet eens af. Ik ging iets doen. Want er was te weinig geld, te weinig perspectief maar wel veel tijd. Ik had een uitkering, woonde in een kraakpand en was heel gelukkig.

"We gingen krantjes maken. Dat we destijds alles zelf deden, zelf de blaadjes vouwden, dat we zelf moesten nieten, daar heb ik als bladenmaker nog steeds profijt van. Bij ons in Rotterdam was dat geen elitaire, studentikoze groep. Ik had geen diploma, er zaten zat mensen van de lts bij die creatief doorbraken.

En de huidige verloren generatie? Daar is zeker hoop. Het internet schept enorme mogelijkheden voor mensen om zelf dingen te ondernemen. Ik geloof ontzettend in de kracht van de jeugd.

Maar kies niet te snel voor het compromis. Leef maar eerst nog even heel zuinig, voor compromissen op je 24-ste ben je nog te jong. Maar op een gegeven moment is het misschien toch tijd voor plan B: onderneem zelf iets!"

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.