Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Een gedragscode voor economen met gratuite meningen

Home

Esther Bijlo

Econome Barbara Baarsma (l), directeur van SEO Economisch Onderzoek te gast bij het tv-programma 'Buitenhof'. © Klaas Fopma, HH

Keynes zei het al in de jaren dertig. Economen blazen te hoog van de toren. Ze moeten niet doen alsof ze de wijsheid in pacht hebben, maar zich bescheidener opstellen. Net zo dienstbaar als tandartsen.

Anno 2014 is die boodschap nog steeds actueel, vindt Eric van Damme, hoogleraar economie aan de Universiteit van Tilburg. Economen roepen in de media van alles, zonder dat duidelijk is waar dat eigenlijk op gebaseerd is. Dat is slecht voor de reputatie van de hele beroepsgroep. Een gedragscode voor economen zou daar wat aan kunnen doen.

Van Damme opent de discussie daarover vandaag op de jaarlijkse bijeenkomst van de beroepsvereniging van economen, De Koninklijke Vereniging voor Staathuishoudkunde (KVS). Verenigingen in andere landen, zoals de Amerikaanse AEA en de Europese EEA zijn de KVS al voor gegaan in dat debat. De Nederlandse economen zijn er relatief laat mee. De AEA heeft inmiddels een, nog vrij summiere, aansporing opgesteld dat economen op tv en in kranten en tijdschriften duidelijk moeten zijn over hun eigen belangen en meningen. De Europese vereniging bespreekt nog hoe de gedragsregels eruit moeten zien.

Drie meningen
Wat Van Damme vooral steekt is dat economen hier geregeld doelwit zijn van spot. Ze zagen de crisis niet aankomen en nu het zoeken is naar oplossingen zeggen ze allemaal wat anders. Zet twee economen in een kamer en je hebt drie meningen, is een beproefd grapje. "Ik maak me zorgen over het feit dat mensen economen minder serieus nemen dan andere deskundigen. Veel andere beroepsgroepen hebben gedragsregels, waarom wij niet?"

Van Damme neemt niet zoals Keynes de tandartsen als voorbeeld, maar de ingenieurs. Die hanteren een duidelijke uitgangspunt: "De ingenieur zal als getuige-deskundige alleen een mening geven waar deze is gebaseerd op de eigen deskundigheid en competentie en waar deze mening kan worden gebaseerd op feiten."

Alleen deze regel hanteren zou al veel uitmaken, denkt de hoogleraar. "Economen spelen twee rollen. Ze worden gezien als experts, maar ook als 'public intellectuals', mensen van wie je een mening wilt horen." Het is aan economen zelf om duidelijk te maken met welke pet op ze bij een tv-programma aanschuiven. "Ze moeten transparant zijn op welke wetenschappelijk kennis hun uitspraken gefundeerd zijn. Aangeven dat er onzekerheidsmarges zijn. Daarnaast moeten ze waarde-oordelen, hoe het zou moeten, scheiden van de feiten. En uitleggen: hierover zijn economen het eens, en hierover niet."

De vereniging had eerder geen oren naar gedragsregels. Niet nodig, was het oordeel, economen zijn het er eigenlijk wel eens over wat wetenschappelijk gefundeerd is en wat niet. Toch verwacht Van Damme dat er nu wel meer enthousiasme zal zijn. "We moeten elkaar meer kunnen aanspreken dan nu gebeurt. Als je daar niets over vastlegt, verwatert dat heel snel."

Lees verder na de advertentie
Ik maak me zorgen over het feit dat mensen economen minder serieus nemen dan andere deskundigen

Eric van Damme

© Eric van Damme

'Media moeten eisen stellen'
"Een gedragscode kan geen kwaad, maar je kunt je afvragen wie er tot de beroepsgroep behoort", zegt Esther-Mirjam Sent. "Als je mensen vraagt welke economen ze kennen komen er niet-gepromoveerde economen langs, gepromoveerde politicologen, publicisten, noem maar op. Iedereen noemt zich econoom of wordt zo geduid. Hoe kun je die diverse groep bereiken met een gedragscode?"

"De tweede vraag is hoe je dat institutioneel zou moeten inbedden. Ik zou in de jaargesprekken met mijn medewerkers prima de code onder de aandacht kunnen brengen, maar op die manier bereik je alleen de gepromoveerde economen."

Dat economen met het nadenken over een gedragscode hun eigen rol in het publieke debat kritisch bekijken, juicht Sent toe. "Het is heel verleidelijk voor economen om zich als algemeen expert op te werpen. Maar ook de media zouden een code moeten hebben en bepaalde expertise-eisen stellen aan de mensen die ze interviewen." Het probleem is ook dat van economen te veel verwacht wordt. "Als het CPB met heel veel mitsen en maren voorspelt dat de economie volgend jaar met 2 procent zal groeien, dan wordt er van gemaakt: de economie gaat volgend jaar met 2 procent groeien.

"Wat economen wel goed kunnen is bijvoorbeeld het effect berekenen van een belastingverhoging op de consumentenuitgaven. In dat soort micro-studies en algemene duiding van macro-ontwikkeling zijn economen wel goed."

Esther-Mirjam Sent, hoogleraar economische theorie en economisch beleid aan de Radboud Universiteit Nijmegen ©

'IJdelheid is het probleem'
"Ik ben wat sceptisch", zegt Roel Beetsma over het idee een gedragscode voor economen op te stellen. "De ijdelheid van economen, het feit dat mensen hun eigen deskundigheid overschatten is een probleem. Maar waarom een code speciaal voor economen? Wie moeten zich eraan houden? Zijn dat economen die ergens geregistreerd staan, vallen niet-economen die toch iets over de economie zeggen eronder?"

De achtergrond van de discussie, de ergernis over de crisis en de onmacht van economen, begrijpt Beetsma wel. "Hoewel economen zichzelf niet de schuld hoeven geven van de crisis, die ligt bij beleidsmakers. Het grootste probleem is dat de media krachtige uitspraken willen. Ze vragen er niet om grondig te werk te gaan om dan met allerlei voorbehouden iets te zeggen."

"Het brede publiek kan moeilijk onderscheid maken wie wel en wie niet deskundig is. Het wordt nog lastiger als economen elkaar tegenspreken. Maar de onenigheid is op veel fronten minder groot dan wel eens wordt voorgesteld."

Elkaar meer aanspreken binnen de beroepsgroep van economen lijkt Beetsma wel een goede zaak. "Dat gebeurt inderdaad weinig. Mensen hebben het te druk en het levert niet veel vrienden op. Het is wenselijk maar wel lastig. Hoe stel je vast dat iemand iets zegt wat incorrect is? Wie moet de code handhaven? Het werkt eigenlijk alleen met objectief vast te stellen onjuistheden. Maar daarvoor is economie teveel een sociale wetenschap."

Het grootste probleem is dat de media krachtige uitspraken willen

Roel Beetsma

Roel Beetsma, hoogleraar macro-economie Universiteit van Amsterdam. ©

Deel dit artikel

Ik maak me zorgen over het feit dat mensen economen minder serieus nemen dan andere deskundigen

Eric van Damme

Het grootste probleem is dat de media krachtige uitspraken willen

Roel Beetsma